Bakı. Trend:
Bud-çanaq oynağı patologiyaları kiçik yaşlı uşaqlarda əzələ-skelet sistemi anomaliyaları arasında digər patologiyalarla müqayisədə daha çox rast gəlinir. Bu barədə Səhiyyə Nazirliyi Elmi-Tədqiqat Travmatologiya və Ortopediya İnstitutu Uşaq travmatologiya və ortopediya şöbəsinin həkimi İlham Şıxbabayev deyib
-İlham müəllim, ilk öncə uşaqlarda bud-çanaq oynağı problemləri haqqında ümumi məlumat verərdiniz…
- Bud-çanaq oynağı patologiyaları kiçik yaşlı uşaqlarda əzələ-skelet sistemi anomaliyaları arasında digər patologiyalarla müqayisədə daha çox rast gəlinir. Bu xəstəliklər əsasən qalça displaziyası və bud-çanaq oynağının anadangəlmə çıxığı kimi özünü göstərir. İnsan orqanizmində bud-çanaq oynağını bud sümüyü ilə qalça sümüyünün bir hissəsi olan asetabulum və onların ətrafındakı yumşaq toxumalar əmələ gətirir. Displaziya dediyimiz patologiya zamanı bu birləşmələrin inkişafında dəyişikliklər olur, qalça sümüyündə inkişaf ləngiyir və bud sümüyünün başının oynaqda normal quruluşu pozulur. Nəticədə, uşaq böyüdükcə bu proses daha aydın görünür və bud-çanaq oynağının çıxıqlarına səbəb olur.
-Bud-çanaq oynağının displaziyasının səbəbləri nədir?
- Bu patalogiyanın səbəbini açıqlamaq üçün bir çox nəzəriyyələr
irəli sürülüb. Bunların arasında mexaniki faktorlar, hormonlarla
bağlı oynaq boşluğu, qalçanın birincili olaraq inkişafdan qalması
və genetik amilləri göstərmək olar. Mexaniki faktorlar dedikdə,
uşağın ana bətnində duruşu nəzərdə tutulur. Çanaq gəlişi ilə
doğulan uşaqlarda displaziyalara daha çox rast gəlinir. Həmçinin,
bəzən uşaqların ayaqlarını qundaqlayaraq eyni vəziyyətdə
saxlanılması displaziyaların rast gəlməsinə səbəb olur.
Hormonal faktorlar anadan keçən bəzi hormonlarla bağlı uşaqda oynaq
bağlarının boşluğuna və displaziyalara səbəb olur.
Genetik amillər çox önəm daşıyır. Əgər ailədə irsi olaraq bu
patologiyaya rast gəlinirsə, onların uşaqlarında da rast gəlmə
ehtimalı var.
Ultrasəs müayinəsində alfa və beta bucaqlar qeyd olunur. Alfa bucağın 60 dərəcədən az olması displaziyanın əlamətidir və ortoped konsultasiyası məsləhətdir. 6 aydan sonra bud-çanaq oynağının dəyərləndirilməsində rentgenoqrafiya üsulundan istifadə edilir.
-Doktor, erkən diaqnozun qoyulmasnın əhəmiyyəti nədir?
- Bud-çanaq oynağı displaziyası zamanı erkən diaqnostika bəlkə
də ən önəmli məsələdir. Belə ki, diaqnoz nə qədər erkən dönəmdə -
yenidoğulmuşun ilk 3 aylığında qoyularsa, müalicənin effekti o
qədər yaxşı olur.
Erkən diaqnoz qoyulan uşaqlarda sadə müalicə üsulları ilə xəstəliyi
tam sağaltmaq mümkündür. Bu halda gecikən ağırlaşmalara az rast
gəlinir və bud-çanaq oynağının geniş həcmli əməliyyatlarına ehtiyac
qalmır.
-Bud-çanaq oynağının displaziyasının və anadangəlmə bud çıxığının müalicəsi necə aparılır?
- Bu xəstəliyin müalicəsi uşağın yaşından və patologiyanın hansı
mərhələsində olmasından asılı olaraq, müxtəlif üsullarla aparılır.
Bud-çanaq oynağının displaziyasının müalicə diaqnozu qoyulduğu
gündən həyata keçirilir. Əks halda bu prosesin ağırlaşmağa doğru
getməsi ehtimalı var. Çünki uşaq böyüdükcə dispaziya bud-çanaq
oynağının çıxığına çevrilə bilər. Bu xəstəliyi olan yenidoğulan və
ilk 6 aylığına qədər olan uşaqların müalicəsi müxtəlif abduksion
ortezlər deyilən, uşağın ayaqlarını aralı saxlayan vasitələrlə
həyata keçirilir. Bu vasitələrə Pavlik bandajı, abduksion ortezlər,
Tübingen ortezi və s. aiddir.
Əgər 6 aylığından etibarən bu vasitələr kömək etməzsə, ümumi
anesteziya altında çıxığın qapalı və ya açıq üsulla yerinə
qoyulması icra olunur və uşaq 2-3 ay gips sarğısında qalır. Hər bir
halda məqsəd bud sümüyü başını asetabulumda mərkəzləşdirmək və
oynağın normal inkişafını təmin etməkdir. Gecikən hallarda, 1,5 yaş
və daha çox olan uşaqlarda isə müxtəlif əməliyyatlar icra olunaraq
müalicə aparılır. Displaziyanın erkən mərhələsində tam sağalma
şansı çox yüksəkdir.