Bakı. Trend:
Cənubi Qafqazda uzun illər davam edən münaqişədən sonra Azərbaycanla Ermənistan arasında sülhə nail olmaq üçün real imkan yaranıb. Sülh müqaviləsinin imzalanması regionda yeni mərhələnin başlanmasına, iqtisadi əlaqələrin genişlənməsinə və gələcək qarşıdurmaların qarşısının alınmasına şərait yarada bilər. Ancaq bunun üçün siyasi bəyanatlar kifayət deyil, tərəflər konkret addımlar atmalı və üzərlərinə düşən öhdəlikləri yerinə yetirməlidirlər.
Bunu Trend-ə politoloq Azər Qarayev deyib.
"Azərbaycan dəfələrlə Ermənistanla sülh müqaviləsini imzalamağa hazır olduğunu bəyan edib. Rəsmi Bakının mövqeyi aydındır: keçmiş münaqişənin səhifəsi bağlanmalı, qarşılıqlı ərazi bütövlüyünə hörmət edilməli və münasibətlər beynəlxalq hüquq prinsipləri əsasında qurulmalıdır. Belə bir yanaşma Ermənistana da uzun illər davam edən qarşıdurmadan çıxmaq, regional əməkdaşlıqda iştirak etmək və iqtisadi imkanlarını genişləndirmək fürsəti verir.
Lakin yaranmış imkanın nə qədər tez reallaşacağı hələ də sual altındadır. Danışıqlarda mühüm irəliləyiş əldə olunsa da, sülh müqaviləsi tam şəkildə imzalanmayıb. Ermənistan hakimiyyətinin bəzi məsələlərə yanaşması və müqavilənin imzalanması üçün uzaq tarixləri gündəmə gətirməsi prosesin niyə uzandığı barədə suallar yaradır. Əgər sülh üçün real imkan varsa, bu prosesin yekunlaşması niyə illərlə gecikməlidir?
Ermənistan prosesi uzatmaqla vaxt qazandığını düşünə bilər. Ancaq gecikmə onun öz maraqlarına da zərər vurur. Azərbaycanla münasibətlərin normallaşması Ermənistanın regional təcriddən çıxması, nəqliyyat əlaqələrindən və iqtisadi əməkdaşlıq imkanlarından yararlanması baxımından əhəmiyyətlidir. Bu imkanlar isə yalnız siyasi qərarlar və konkret addımlar sayəsində reallaşa bilər. Başqa sözlə, sülhün gecikməsi təkcə siyasi prosesin ləngiməsi deyil, Ermənistan üçün yaranmış fürsətlərin də təxirə salınmasıdır", - o bildirib.
A.Qarayev qeyd edib ki, Azərbaycan bu istiqamətdə öz mövqeyini dəfələrlə ortaya qoyub. 13 mart 2025-ci ildə Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi iki ölkə arasında sülh sazişinin mətninin razılaşdırılması üzrə danışıqların başa çatdığını açıqladı. Bununla belə, rəsmi Bakı Ermənistan Konstitusiyasında Azərbaycanın suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə qarşı iddialarla əlaqələndirdiyi müddəaların aradan qaldırılmasını sazişin imzalanması üçün zəruri şərt kimi müəyyənləşdirdi.
"Növbəti mühüm mərhələ 8 avqust 2025-ci ildə Vaşinqtonda yaşandı. Azərbaycan və Ermənistan liderləri sülhün təsis edilməsinə dair sazişin mətnini parafladılar və birgə bəyannamə qəbul etdilər. Bu, danışıqlar prosesində əhəmiyyətli irəliləyiş idi. Lakin sənədin paraflanması onun tam imzalanmış və qüvvəyə minmiş sülh müqaviləsi olması demək deyil. Yekun nəticəyə çatmaq üçün tərəflərin siyasi iradəsi və konkret qərarları hələ də vacibdir.
Məsələnin mərkəzində Ermənistan Konstitusiyası dayanır. Ermənistanın Müstəqillik Bəyannaməsinə istinad Qarabağla bağlı əvvəlki iddialarla əlaqəlidir və gələcəkdə ərazi iddialarının yenidən gündəmə gətirilməsi riskini saxlayır. Rəsmi Bakı bu ziddiyyətin aradan qaldırılmadan imzalanacaq müqavilənin uzunmüddətli etibarlılığının sual altında qala biləcəyini bəyan edib", - o bildirib.
Politoloq vurğulayıb ki, ən çox sual doğuran məqamlardan biri Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın müqavilənin imzalanma vaxtı ilə bağlı açıqlamalarıdır. Paşinyanın 15 oktyabr 2026-cı ildə müqavilənin 2031-ci ilədək imzalanmalı və ratifikasiya olunmalı olduğunu bildirməsi, cəmi bir həftə sonra, oktyabrın 22-də isə sazişin 2027–2028-ci illərdə imzalana biləcəyini söyləməsi qeyri-müəyyənliyi artırıb.
"Əgər sülh müqaviləsinin mətni artıq razılaşdırılıbsa və tərəflər mühüm irəliləyiş əldə ediblərsə, prosesin daha uzun müddətə saxlanmasına nə ehtiyac var? Əlbəttə, davamlı sülh hüquqi və siyasi məsələlərin həllini tələb edir. Ancaq konkret addımlar əvəzinə uzaq tarixlərin müzakirəyə çıxarılması qarşılıqlı etimadı möhkəmləndirmir, əksinə, qeyri-müəyyənliyi uzadır.
Azərbaycan tərəfi Ermənistan Konstitusiyasında müvafiq dəyişikliklər ediləcəyi təqdirdə müqavilənin ertəsi gün imzalana biləcəyini bəyan etmişdi. Bu mövqe Bakının gözləntisini aydın göstərir: mübahisəli hesab edilən məsələnin həlli və sülhün hüquqi əsaslarının möhkəmləndirilməsi. Deməli, məsələ yalnız müqavilənin hansı tarixdə imzalanması deyil, onun gələcəkdə nə dərəcədə etibarlı olacağıdır.
Ermənistan hakimiyyəti anlamalıdır ki, sülh prosesini uzatmaqla əlavə üstünlük əldə edə bilməz. Əksinə, gecikmə regional əməkdaşlıq imkanlarını məhdudlaşdıra, iqtisadi əlaqələrin qurulmasını ləngidə və qarşılıqlı etimadın formalaşmasına mane ola bilər. Azərbaycanla sülh Ermənistan üçün daha sabit və təhlükəsiz gələcəyə aparan real imkandır", - o bildirib.
A.Qarayev qeyd edib ki, Ermənistanın qarşısında seçim var: yaranmış fürsətdən istifadə edərək sülhün reallaşmasına töhfə vermək, yoxsa prosesi uzadaraq həm özünün, həm də regionun gələcəyini qeyri-müəyyənlikdə saxlamaq.
"Azərbaycanın mövqeyi və gözləntiləri məlumdur. İndi əsas məsələ Ermənistanın bu fürsətdən nə dərəcədə səmərəli istifadə edəcəyidir. Sülh yalnız müharibənin olmaması deyil, qarşılıqlı ərazi bütövlüyünə hörmət, hüquqi təminatlar və aydın öhdəliklər deməkdir. Azərbaycanla Ermənistan münasibətlərinin bu prinsiplər əsasında qurulması Cənubi Qafqazda yeni mərhələnin başlanmasına şərait yarada bilər. Ermənistan prosesi uzatmaq əvəzinə konkret addımlar atmalıdır. Çünki sülhü gecikdirmək gələcək imkanları da itirmək deməkdir", - politoloq əlavə edib.
