Bakı. Trend:
2026-cı ilin yanvar-mart aylarında Azərbaycan maliyyə sektoru makroiqtisadi sabitlik və rəqəmsal transformasiya sahələrində bir sıra əhəmiyyətli göstəricilər və təşəbbüslər nümayiş etdirib. Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatları 11,657 mln. ABŞ dollarına çatıb, illik artım 5.7% təşkil edib. Yanvar-fevral aylarında xarici ticarət profisiti 1.1 mlrd. ABŞ dolları olub. Fevral ayı üzrə illik inflyasiya 5.7% təşkil edib, qida məhsulları, alkoqollu içkilər və tütün məmulatlarında qiymət artımı 6.8%, ödənişli xidmətlərdə 5.7%, qeyri-qida məhsullarında isə 3.7% olub. Baza inflyasiya 5.6% səviyyəsində qeydə alınıb.
28 fevral 2026-cı il tarixinə fəaliyyət göstərən 22 bankın filiallarının sayı 505, şöbələrinin sayı 85, ATM-lərin sayı 3,507 olub. Bankların cəmi aktivləri 57,132.8 mln. manat, cəmi öhdəlikləri 49,617.4 mln. manat, balans kapitalı 7,515.4 mln. manat təşkil edib. Hesabat ayında bankların kredit portfeli 0.5% və ya 138.8 mln. manat artaraq 30,118.9 mln. manat olub. Kredit portfelinin 53.3%-i biznes kreditləri, 31.4%-i istehlak kreditləri və 15.3%-i ipoteka kreditlərindən ibarətdir. 2026-cı ilin yanvar-fevral aylarında banklar 189.7 mln. manat xalis mənfəət, 301.2 mln. manat məbləğində əməliyyat mənfəəti əldə ediblə. Cari ilin 2 ayında banklar tərəfindən ümumilikdə 47.7 mln. manat məbləğində mənfəət vergisi ödənilib.
Dövlət büdcəsi də bu dövrdə artım dinamikası nümayiş etdirib. Belə ki, dövlət büdcəsi yanvar-fevral aylarında 6,311.5 mln. manat gəlir əldə edib, proqnozu 0.9% üstələyib, xərclər 4,803.4 mln. manat təşkil edib. İcmal büdcə 7,558.3 mln. manat gəlir və 5,338.4 mln. manat xərclə icra olunub.
Yanvar-fevral aylarında valyuta bazarında nağd xarici valyutanın alışı satışını 51 mln. ABŞ dolları üstələyib, rezident fiziki şəxslərin əmanətlərinin dollarlaşma səviyyəsi 27.7%-ə düşüb. Pul bazası 23,765 mln. manat təşkil edib.
Beynəlxalq əməkdaşlıq çərçivəsində maliyyə naziri Sahil Babayev Dünya Bankı ilə su və kənd təsərrüfatı layihələrini müzakirə edib. BVF nümayəndələri regiona səfər edərək bərpa işləri və infrastruktur layihələri ilə tanış olub. Maliyyə Nazirliyinin nümayəndə heyəti Serbiyada dövlət maliyyəsinin rəqəmsal idarəedilməsi və büdcə planlaşdırılması üzrə təcrübə mübadiləsi aparıb. Slovakiya və Qara Dəniz Ticarət və İnkişaf Bankı ilə iqtisadi və enerji sahəsində əməkdaşlıq davam edib.
Rəqəmsal transformasiya sahəsində Prezident İlham Əliyev “Rəqəmsal dövlət maliyyəsi” informasiya sisteminin (RDMİS) Əsasnaməsini təsdiqləyib. Bu sistem büdcə planlaşdırılması, maliyyə nəzarəti, dövlət borcu və investisiya layihələrinin monitorinqi üçün vahid platforma rolunu oynayır. Eyni zamanda, bank sirri məlumatlarının Maliyyə Nazirliyinə təqdim edilməsi mexanizmlərini əhatə edən qanunvericilik dəyişiklikləri qəbul edilib.
Bundan başqa, bu ilin birinci rübündə Elektron Büdcə Bələdçisi portalı istifadəyə verilib. Bildirilib ki, Azərbaycan Respublikası Maliyyə Nazirliyi büdcə proseslərində ictimaiyyətin daha geniş iştirakının təmin edilməsi, şəffaflığın və operativliyin artırılması, vahid informasiya bazasının formalaşdırılması, habelə büdcə proseslərində rəqəmsal həllərin tətbiqini genişləndirmək məqsədilə “e-budget.maliyye.gov.az” (Elektron Büdcə Bələdçisi) portalını istifadəyə verib. Qeyd edilib ki, yeni portal dövlət maliyyəsinin idarə olunması sahəsində həyata keçirilən institusional və rəqəmsal islahatların tərkib hissəsi olmaqla, dövlət və icmal büdcələrə dair məlumatların mərkəzləşdirilmiş şəkildə toplanmasını və idarə olunmasını təmin edir.
Həmçinin dövr ərzində "Bank BTB" ASC bank olmayan kredit təşkilatına (BOKT) çevrilib. Onun aktiv və öhdəlikləri ABB-yə ötürülüb. Bildirilib ki, bu çevrilmə bankın kreditorları və əmanətçiləri üçün risk yaratmır.
Hesabat dövründə AMB və "UnionPay" əməkdaşlığa imza atıblar. Bu əməkdaşlıq nağdsız ödənişlərin inkişafını, kart emissiyasını və QR texnologiyalarının inteqrasiyasını nəzərdə tutur. Kriptoaktivlər bazarı haqqında qanun layihəsi fintex ekosisteminin inkişafına və rəqəmsal maliyyə xidmətlərinə əlçatanlığın artırılmasına yönəlib.
Beynəlxalq reytinq agentlikləri və analitiklər Azərbaycan maliyyəsinin dayanıqlılığı və bank sektorunun perspektivləri barədə müsbət qiymətləndirmələr verirlər. "Fitch Ratings" agentliyinin məlumatına görə, ölkədə bir çox banklar artıq "Bazel III" tələblərinə hazırdır və bu standartların tətbiqi bankların kredit portfelinə əhəmiyyətli təsir göstərməyəcək. Agentlik həmçinin bildirir ki, yerli banklar əsasən ticarət və xidmət sektoruna kredit verirlər, neft-qaz şirkətlərinə böyük həcmlərdə kredit yönəltmirlər və bu səbəbdən kredit portfelinin strukturu əsasən sabit qalır.
"Fitch" eyni zamanda Azərbaycan dövlətinin yüksək maliyyə çevikliyinə malik olduğunu, dövlət borcunun aşağı səviyyədə olduğunu və normativ-hüquqi bazanın təkmilləşdirilməkdə olduğunu vurğulayır. Bununla yanaşı, agentlik qeyd edir ki, Dövlət Neft Fondu və Mərkəzi Bank arasındakı rolların bölüşdürülməsi sahəsində müəyyən qeyri-müəyyənliklər qalır.
"Moody’s" beynəlxalq reytinq agentliyi Azərbaycan dövlət borcunun 2026-cı ildə ÜDM-in 23,9 %-ni, 2027-ci ildə isə 23,8 %-ni təşkil edəcəyini proqnozlaşdırır. Agentliyin qiymətləndirməsinə görə, dövlət borcuna xidmət yükü büdcə gəlirlərinin 6-7 %-ni ötməyəcək və bu göstəricilər fiskal dayanıqlılıq baxımından komfort səviyyəsindədir.
Niderlandın "ING Group" bank qrupu Azərbaycanın xarici ehtiyatlarının artmasını və manatın sabit məzənnəsinin qorunmasını qeyd edir. Analitiklər bildirirlər ki, xarici buferlərin güclənməsi, konsolidə edilmiş büdcə balansının profisiti və region valyutalarının möhkəmlənməsi manatın stabilliyini dəstəkləyir. Bununla yanaşı, inflyasiya və iqtisadi artım göstəriciləri yumşaq xarakter daşıdığından, orta müddətdə faiz dərəcələrinin endirilməsi üçün də şərait mövcuddur.
"S&P Global Ratings" agentliyi Azərbaycan bank sektorunun risk qiymətləndirməsini 8-dən 7-yə yüksəldib və tənzimləmə ilə nəzarətin gücləndirilməsinin kredit risklərini azaltdığını vurğulayır. Agentlik hesab edir ki, ölkədə "Bazel III" tələblərinə uyğun kapital strukturunun formalaşdırılması, stres-testlərin sərtləşdirilməsi və sanasiya mexanizminin tətbiqi bank sektorunun dayanıqlığını artıracaq. Həmçinin, bir sıra bankların, o cümlədən "PAŞA Bank" və "Kapital Bank"ın reytinqləri pozitiv proqnozla təsdiqlənmiş, "PAŞA Bank"ın IPO potensialı kapital buferlərini artıracaq.
Beynəlxalq Valyuta Fondu (IMF) Azərbaycan dövlət borcunun 2026-cı ildə ÜDM-in 20,7 %-ni, 2032-ci ildə isə 20 %-dən aşağı səviyyədə olacağını proqnozlaşdırır. Eyni zamanda, dövlət zəmanəti ilə alınan borcun ÜDM-dəki payı sabit qalacaq və xarici borcun orta ödəniş müddəti 5,1 il təşkil edəcək.
Ümumilikdə, beynəlxalq reytinq agentlikləri və analitiklər Azərbaycan maliyyəsinin dayanıqlı olduğunu, bank sektorunun tənzimlənmə və kapital göstəricilərinin gücləndiyini, dövlət borcunun isə makroiqtisadi sabitlik üçün təhlükə yaratmadığını vurğulayırlar.
Beləliklə, 2026-cı ilin birinci rübündə Azərbaycan maliyyə sektoru sabitlik, dayanıqlı inkişaf və rəqəmsal transformasiya sahələrində əsas göstəricilərini qoruyub saxlayıb və beynəlxalq əməkdaşlıq təşəbbüslərində iştirak edib.