Azərbaycan Prezidenti, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı İlham Əliyevin 8 noyabr - Zəfər Günü ilə bağlı Xankəndidə Zəfər tağının önündə səsləndirdiyi müraciət Azərbaycanın Qarabağda qazandığı tarixi Qələbənin yalnız hərbi nəticələrini deyil, həm də siyasi və mənəvi məzmununu nümayiş etdirir.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında diqqət çəkən məqamlar göstərir ki, Azərbaycan üçün Zəfər təkcə ərazilərin azad edilməsi ilə yekunlaşmayıb. Bu Qələbə suverenliyin bərpası, separatizmin aradan qaldırılması və keçmiş işğal məkanlarının yeni dövlətçilik rəmzlərinə çevrilməsi ilə davam edir.
Prezident İlham Əliyevin müraciətini məhz Xankəndidə, Zəfər tağının önündə etməsi xüsusi siyasi və simvolik məna daşıyır. Vaxtilə separatizmin mərkəzi kimi təqdim olunan şəhər bu gün Azərbaycanın suverenliyinin və dövlət hakimiyyətinin bərpasının nümayiş olunduğu məkana çevrilib.
Bu baxımdan, müraciətin keçirildiyi məkan da onun məzmununun bir hissəsidir. Xankəndi artıq münaqişə və separatizm kontekstində deyil, Azərbaycanın tarixi Qələbəsi və postmünaqişə quruculuğu çərçivəsində təqdim olunur.
Prezidentin vaxtilə səsləndirdiyi “Qarabağ Azərbaycandır və nida” bəyanatının Xankəndidə, 2023-cü il sentyabrın 20-də rəmzi şəkildə tamamlanması da bu kontekstdə xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu, siyasi bəyanatın sonradan konkret hadisə və nəticələrlə əlaqələndirilməsinin nümunəsidir. Başqa sözlə, 2020-ci ildə səsləndirilən siyasi iradə 2023-cü ildə Azərbaycanın bütün Qarabağ ərazisində suverenliyinin bərpası ilə yeni mərhələyə qədəm qoydu.
Prezidentin keçmiş separatçı qurumun yerləşdiyi binanın gələcəkdə Zəfər Muzeyi kimi fəaliyyət göstərəcəyini bildirməsi müraciətin ən diqqətçəkən mesajlarından biridir.
Dövlət başçısının həmin binaya 2023-cü ilin oktyabrında gəldiyi zaman pəncərələri açaraq “şeytan ruhunun” oradan çəkilməsini istədiyini deməsi, ardınca həmin məkanda Zəfər Muzeyinin yaradılacağını vurğulaması dərin simvolik məna daşıyır.
Burada söhbət sadəcə binanın funksiyasının dəyişdirilməsindən getmir. Vaxtilə separatçı idarəetmənin mərkəzi olmuş bir məkanın Azərbaycan dövlətinin tarixi yaddaşını qoruyacaq muzeyə çevrilməsi keçmişlə gələcək arasında rəmzi sərhəd yaradır.
Bu addımın əsas mesajı ondan ibarətdir ki, işğal dövrünün izləri yalnız fiziki baxımdan deyil, həm də ictimai və tarixi yaddaş müstəvisində yeni məzmunla əvəzlənir. Keçmişin simvolu olan bina gələcək nəsillərə Qələbə tarixini çatdıran məkana çevriləcək.
Prezidentin hərbi cinayətkarların hazırda Bakı həbsxanalarında cəzalarını çəkməsi barədə fikri də bu mesajın hüquqi tərəfini tamamlayır. Beləliklə, çıxışda həm separatizmin siyasi mərkəzinin taleyinə, həm də onun rəhbərliyində olmuş şəxslərin məsuliyyətinə diqqət çəkilir.
Prezidentin müraciətində 44 günlük müharibənin nəticələrinə dair səsləndirilən rəqəmlər Azərbaycanın hərbi əməliyyatlarının miqyasını və nəticələrini göstərən əsas məqamlardandır.
Müharibə dövründə 300-dən çox şəhər və kəndin döyüş meydanında azad edilməsi, noyabrın 8-də Şuşanın azad olunması isə hərbi əməliyyatların gedişində həlledici mərhələ kimi təqdim edilir. Şuşanın azad edilməsi Azərbaycanın hərbi-siyasi üstünlüyünü nümayiş etdirməklə yanaşı, müharibənin yekunlaşmasına aparan prosesdə mühüm rol oynadı.
Bu məqamda Şuşanın tarixi və coğrafi mövqeyi ilə yanaşı, onun Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı kimi əhəmiyyəti də nəzərə alınmalıdır. Şuşanın azad edilməsi hərbi nəticədən daha geniş məna daşıyaraq milli yaddaş və tarixi ədalətin bərpası baxımından xüsusi yer tutdu.
Ermənistanın kapitulyasiya aktını imzalamasından sonra digər ərazilərin bir güllə atılmadan və şəhid verilmədən Azərbaycana qaytarılması isə müharibənin hərbi mərhələsi ilə sonrakı siyasi razılaşmalar arasındakı fərqi göstərir. Bu, Azərbaycanın döyüş meydanında qazandığı üstünlüyün sonrakı proseslərə təsirini nümayiş etdirən mühüm məqamdır.
Prezidentin çıxışında diqqət çəkən digər məqam Azərbaycan Ordusu ilə Ermənistan ordusunun müharibə dövründəki vəziyyətinin müqayisəsidir.
Dövlət başçısının sözlərinə görə, döyüşlər zamanı Azərbaycan Ordusundan bir nəfər də olsun fərari olmayıb. Ermənistan tərəfi isə öz ordusunda 12 minə yaxın fərarinin olduğunu etiraf edib.
Bu müqayisə müharibənin yalnız silah və texnologiya ilə aparılmadığını, hərbçilərin döyüş ruhunun, intizamının və qarşıya qoyulan məqsədə inamının da nəticəyə təsir etdiyini vurğulayır. Azərbaycan Ordusunun döyüş qabiliyyəti, hərbi hazırlığı və şəxsi heyətin iradəsi 44 günlük müharibənin nəticələrində mühüm amillərdən biri kimi təqdim olunur.
Prezidentin müraciətində birləşən bu məqamlar Azərbaycanın Qarabağda keçdiyi yolun bir neçə mərhələsini əks etdirir: 2020-ci ildə hərbi Qələbə, 2023-cü ildə suverenliyin tam bərpası və hazırda azad edilmiş ərazilərdə quruculuq işlərinin davam etdirilməsi.
Xankəndidə Zəfər tağının önündə səsləndirilən müraciət, keçmiş separatçı binada Zəfər Muzeyinin yaradılması planı və Şuşanın azad edilməsinin xüsusi vurğulanması eyni siyasi və tarixi xəttin elementləridir.
Bu xəttin əsas məzmunu ondan ibarətdir ki, Azərbaycan üçün Zəfər keçmiş müharibənin xatirəsi ilə məhdudlaşmır. O, dövlət suverenliyinin möhkəmləndirilməsi, tarixi yaddaşın qorunması və Qarabağın gələcəyinin qurulması prosesində davam edir.
