Bakı. Trend:
Azərbaycan və İtaliya arasında formalaşmış münasibətlər son illərdə yalnız diplomatik çərçivə ilə məhdudlaşmayaraq, geniş spektrli strateji əməkdaşlıq modelinə çevrilib və bu model müxtəlif sahələr üzrə qarşılıqlı maraqlara əsaslanır.
Siyasi dialoq: yüksək səviyyəli əlaqələrin əsas sütunu
İki ölkə arasında siyasi münasibətlər hazırda ən yüksək mərhələdə qiymətləndirilir. İtaliya Avropa ölkələri arasında Azərbaycanın ilk strateji tərəfdaşı kimi xüsusi yer tutur və bu status təkcə formal bəyanat deyil, konkret əməkdaşlıq nəticələri ilə təsdiqlənir.
2020-ci ildə Prezident İlham Əliyevin İtaliyaya səfəri bu münasibətlərin yeni mərhələyə keçidində mühüm rol oynayıb. Sonrakı dövrdə Prezident İlham Əliyevlə İtaliyanın Baş naziri Ciorcia Meloni arasında qurulan intensiv dialoq, həmçinin Kopenhagendə Avropa Siyasi Birliyi çərçivəsində keçirilən görüşlər bu əlaqələrin davamlı xarakter aldığını göstərir. Mayın 4-də Meloninin Azərbaycana səfəri isə bu prosesin məntiqi davamı kimi çıxış edir.
Bu səfər təkcə siyasi deyil, həm də rəmzi anlam daşıyır. Belə ki, C.Meloni Ermənistanda keçirilən çoxtərəfli tədbirdə – Avropa Siyasi Birliyi Zirvə toplantısında iştirak etdikdən sonra Azərbaycana gəldi və bununla da Bakı ilə münasibətlərin xüsusi əhəmiyyətini bir daha nümayiş etdirdi.
Enerji əməkdaşlığı: Avropanın təhlükəsizliyində Azərbaycanın rolu
Enerji sektoru Azərbaycan-İtaliya tərəfdaşlığının əsas istiqamətlərindən biridir. Azərbaycan İtaliyanın enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında mühüm rol oynayır və bu ölkə üçün ikinci ən böyük tərəfdaş hesab olunur.
2025-ci ildə Azərbaycanın İtaliyaya ixrac etdiyi qazın həcmi 10 milyard kubmetr təşkil edib. Ümumilikdə isə Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə İtaliyaya çatdırılan qazın həcmi 50 milyard kubmetrə yaxınlaşıb. Bu göstəricilər Azərbaycanın Avropa enerji bazarında sabit və etibarlı tərəfdaş olduğunu sübut edir.
Eyni zamanda, neft ixracı sahəsində də Azərbaycan İtaliya üçün önəmli mövqeyə malikdir və bu istiqamətdə ikinci əsas tədarükçü kimi çıxış edir.
İqtisadi və infrastruktur layihələri: İtaliya şirkətlərinin fəallığı
Azərbaycanda həyata keçirilən iri layihələrdə İtaliya şirkətlərinin fəallığı xüsusi diqqət çəkir. Bu şirkətlər həm ölkənin müxtəlif regionlarında, həm də işğaldan azad olunmuş ərazilərdə genişmiqyaslı layihələr icra edir.
Mingəçevirdə reallaşdırılan təşəbbüslər və azad edilmiş ərazilərdə aparılan quruculuq işləri İtaliya şirkətlərinin aktiv iştirakını əks etdirir. Bundan əlavə, Zəfər muzeylərinin layihələndirilməsi prosesində də İtaliya mütəxəssisləri yaxından iştirak ediblər ki, bu da mədəni və tarixi irsin təqdimatında beynəlxalq təcrübənin tətbiqinə imkan yaradır.
Hərbi-texniki əməkdaşlıq: təhlükəsizlik sahəsində yeni mərhələ
İki ölkə arasında əməkdaşlıq yalnız iqtisadi və enerji sahələri ilə məhdudlaşmır. Hərbi-texniki istiqamətdə də ciddi əlaqələr formalaşıb.
Son günlərdə Azərbaycan müdafiə nazirinin İtaliyaya səfəri bu əməkdaşlığın genişləndirilməsinə xidmət edir. Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələri üçün yük təyyarələrinin alınması bu sahədə konkret addımlardan biridir. Bununla yanaşı, müdafiə sahəsində digər istiqamətlər üzrə də qarşılıqlı fəaliyyət davam etdirilir.
Humanitar sahə: təhsil və mədəniyyət körpüsü
Azərbaycan və İtaliya arasında humanitar əməkdaşlıq da dinamik inkişaf edir. Təhsil sahəsində ən diqqətçəkən nümunələrdən biri Azərbaycanda fəaliyyət göstərən İtaliya-Azərbaycan Universitetidir. Hazırda bu ali təhsil müəssisəsində 500-dən çox tələbə təhsil alır və bu, iki ölkə arasında akademik əlaqələrin yeni mərhələyə keçdiyini göstərir.
Mədəniyyət sahəsində əməkdaşlıq isə qarşılıqlı anlaşmanın və xalqlar arasında yaxınlaşmanın möhkəmlənməsinə xidmət edir.
Avropa İttifaqı kontekstində İtaliyanın rolu
İtaliya Azərbaycanın Avropa İttifaqı ilə münasibətlərinin inkişafında mühüm aktorlardan biri kimi çıxış edir. Bu ölkə Aİ daxilində Azərbaycanın ən yaxın tərəfdaşlarından hesab olunur və Bakı-Brüssel əlaqələrinin dərinləşməsində vasitəçi rolunu oynayır.
İdarəetmə mexanizmləri və institusional əməkdaşlıq
Bu ilin yanvar ayında keçirilmiş hökumətlərarası komissiyanın iclası ikitərəfli əlaqələrin institusional əsasda inkişaf etdiyini göstərir. Bu platforma müxtəlif sahələr üzrə əməkdaşlığın koordinasiyası və yeni layihələrin təşviqi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Ölkə rəhbərləri arasında davamlı dialoq isə bütün istiqamətlər üzrə əlaqələrin genişlənməsinə müsbət təsir göstərir və əldə olunan nəticələrin davamlılığını təmin edir.
Perspektivlər: strateji tərəfdaşlığın gələcəyi
Ümumilikdə, İtaliya Avropa İttifaqı daxilində Azərbaycanın ən yaxın tərəfdaşı kimi mövqeyini qoruyur. Ciorciya Meloninin Azərbaycana səfəri bu əlaqələrin daha da möhkəmlənməsinə və yeni əməkdaşlıq istiqamətlərinin formalaşmasına təkan verəcək.
Bütün bu faktorlar göstərir ki, Azərbaycan-İtaliya münasibətləri təkcə cari maraqlara deyil, uzunmüddətli strateji baxışa əsaslanır və bu tərəfdaşlıq gələcəkdə də regional və qlobal miqyasda əhəmiyyətini qoruyacaq.
