Bakı. Trend:
Bankın son hesabatına görə, Azərbaycan regional inteqrasiya maliyyələşdirməsi və özəl sektor əməliyyatları sayəsində Asiya İnkişaf Bankının (AİB) portfelində ən yüksək orta gəlirli ölkələr arasındadır.
AİB-in 2015-ci ildən 2024-cü ilə qədərki əməliyyatlarını əhatə edən hesabatda qeyd olunur ki, Azərbaycan 10 layihə vasitəsilə 2,53 milyard dollarlıq suveren öhdəliklər alıb. Bu məbləğin 51%-i regional əməkdaşlığa və inteqrasiyaya ayrılıb ki, bu da AİB ölkələri arasında ən yüksək paylardan biridir. Maliyyələşdirmənin digər 39%-i özəl sektorun inkişafına, 18%-i iqlim layihələrinə və 10%-i rəqəmsal təşəbbüslərə yönəldilib.
Layihələrin sayına gəldikdə, Azərbaycan hesabat dövründə 10 suveren layihə həyata keçirib. Bunların yarısı regional əməkdaşlıq komponentlərini, 40%-i iqlim uyğunlaşmasına və ya yumşaldılmasına, 20%-i isə rəqəmsal texnologiyalara yönəlib.
AİB-in Azərbaycandakı özəl sektor əməliyyatları da əhəmiyyətli dərəcədə iqtisadi inkişafa yönəlib. 2015-ci ildən 2024-cü ilə qədər bank ümumi dəyəri 963,9 milyon dollar olan doqquz qeyri-suveren layihəni təsdiqləyib və vəsaitin 100%-i özəl sektorun inkişafına ayrılıb. Bundan əlavə, öhdəliklərin 78%-i regional əməkdaşlıq və inteqrasiya ilə bağlı olub ki, bu da UMIC həmkarları arasında ən yüksək göstəricilərdən biridir.
Regional Müqayisə
Cənubi Qafqaz və Orta Asiyanın daha geniş kontekstində fərqli inkişaf prioritetləri göz qabağındadır.
Ermənistan doqquz suveren layihə üçün 434,4 milyon dollar alıb ki, bunun da 17%-i iqlim maliyyəsi, 60%-i isə özəl sektorun inkişafı olub. Qeyri-suveren əməliyyatlarda Ermənistan yeddi layihə üçün 190,9 milyon dollar cəlb edib ki, bunların hamısı özəl sektora yönəlib.
Gürcüstan 16 layihə üçün 1,89 milyard dollar suveren öhdəlik alıb. Regional əməkdaşlıq maliyyələşdirmənin 55%-ni təşkil edib ki, bu da Azərbaycandan bir qədər yüksəkdir, 36%-i isə özəl sektorun inkişafına ayrılıb. Gürcüstan həmçinin 95,9 milyon dollar qeyri-suveren maliyyələşdirmə cəlb edib.
Digər böyük yuxarı-orta gəlirli ölkə olan Qazaxıstan 10 suveren layihə üçün 3,52 milyard dollar alıb ki, bu da regionda ən böyük məbləğdir. Lakin vəsaitin yalnız 4%-i iqlim layihələrinə, 50%-i isə regional inteqrasiyaya yönəlib. Qazaxıstan həmçinin rəqəmsal gündəliyi ilə seçilir: suveren layihələrin 20%-i və qeyri-suveren maliyyələşdirmənin 46%-i rəqəmsal texnologiyalarla əlaqəlidir.
Türkmənistanın AİB portfeli xeyli kiçik idi - 500 milyon dollar dəyərində bir suveren layihə tamamilə özəl sektora və regional əməkdaşlığa yönəlmişdi.
Hesabatda həmçinin qeyd olunur ki, AİB-in inkişaf etməkdə olan üzv ölkələri arasında yuxarı orta gəlirli ölkələrin payı 2000-ci illərin əvvəllərindən bəri əhəmiyyətli dərəcədə artıb, lakin bankın onları maliyyələşdirməyə yanaşması həmişə bu dəyişikliklərə uyğun gəlməyib və bu da yeni mühitdə onun aktuallığı ilə bağlı suallar doğurur.
Bununla belə, bank AİB-in bu ölkələrdəki rolunun əhəmiyyətli olaraq qaldığını vurğulayır.
"Yuxarı orta gəlirli ölkələr inkişaf trayektoriyalarında fərqlənsələr də, ortaq bir çətinliyi bölüşürlər: yüksək gəlirli statusa mürəkkəb və qeyri-xətti keçidi idarə edərkən tez-tez kövrək inkişaf qazanclarını qorumaq. Bu ölkələr maliyyə məkanının daralması və məhdud böyümə imkanları fonunda "ikinci nəsil" inkişaf çətinlikləri ilə - məhsuldarlıq məhdudiyyətləri, demoqrafik təzyiqlər, institusional maneələr, bərabərsizlik və iqlim riskləri ilə üzləşirlər", - AİB hesabatında deyilir.
Həmçinin vurğulanır ki, AİB-in iştirakı təkcə ayrı-ayrı ölkələrə deyil, həm də bütövlükdə regiona fayda verə bilər, regional ictimai malları və inteqrasiyanı təşviq edə bilər.
AİB-in Mərkəzi və Qərbi Asiya üzrə baş direktoru Lia Qutyerrez bildirib ki, bank dekarbonizasiya, enerji təhlükəsizliyi və enerjinin əlçatanlığını tarazlaşdırmağa çalışaraq Mərkəzi Asiya regionunda daha təmiz və daha dayanıqlı enerji sistemlərinə investisiyalara üstünlük verir.
Qutyerrez əvvəllər Trend-ə eksklüziv müsahibəsində qeyd etmişdi ki, "Mərkəzi Asiyadakı işimiz ölkələrə iqlim məqsədlərinə çatarkən etibarlı və əlçatan enerji təchizatını təmin etməyə kömək etməkdir".
Onun sözlərinə görə, bank Mərkəzi Asiyada və daha geniş Mərkəzi Asiya Regional İqtisadi Əməkdaşlıq (CAREC) regionunda regional əlaqəni gücləndirməyə və ticarəti təşviq etməyə yönəlmiş geniş nəqliyyat və logistika layihələrini fəal şəkildə inkişaf etdirir.
"AİB Mərkəzi Asiyada və daha geniş CAREC regionunda əlaqəni inkişaf etdirməyə yönəlmiş həm sərt, həm də yumşaq geniş infrastruktur layihələrini həyata keçirir. Bunlara yolların və dəmir yollarının tikintisi və yenidən qurulması, eləcə də dəmir yolu sektorunun rəqəmsallaşdırılması da daxil olmaqla nəqliyyat sistemlərinin modernləşdirilməsi daxildir", - deyə Qutyerrez bildirib.
Eyni zamanda, AİB Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistan tərəfindən həyata keçirilən və potensial olaraq regionun digər ölkələrini də əhatə etmək üçün genişləndirilə bilən Xəzər Yaşıl Enerji Dəhlizi kimi sərhədyanı təşəbbüsləri dəstəkləməyə davam edəcək.
Qutyerrez əlavə edib ki, layihələr üzrə irəliləyiş bərpa olunan enerji tutumunun artması, enerji sistemlərinin etibarlılığının və çevikliyinin artırılması, itkilərin azaldılması və CAREC regionu daxilində və ondan kənarda təmiz enerji mübadiləsi üçün regional platformaların və dəhlizlərin yaradılması da daxil olmaqla bir sıra göstəricilərə əsasən qiymətləndiriləcək.
