Ülviyyə Sadıqova, Trend - un Yaxın Şərq redaksiyasının icmalçısı
Livan hökumətinin Suriyayönlü "Hizbullah" təşkilatı ilə könüllü əməkdaşlığı və Dəməşqlə münasibətlərin bərpası, çox ehtimal ki, Beyrutun müstəqil siyasi həyat uğrunda uzun mübarizədə öz mövqelərini əldən verməsinin nəticəsidir.
2005 - ci ildə Livan Köhnə Dünyadan olan dostlarının tam dəstəyi ilə Suriyanı Livanın Baş naziri Rafiq Həririnin qətlində ittiham edib. Dəməşq qoşunlarını Livandan çıxarmağa və bu ölkənin siyasi həyatında iştirakdan imtina etməyə məcbur olub. O zaman bu, Suriyaya lazım idi, belə ki, o, onilliklər ərzində beynəlxalq təcriddən əziyyət çəkirdi. Əvvəllər Suriyanın kiçik bir əyaləti olan Livan zəhlətökən qonşudan çoxdan gözlənilən azadlığı hiss edərək, açıq şəkildə Qərb siyasətinə tərəfdar olduğunu nümayiş etdirdi.
Lakin Livan-Suriya cəbhəsində hazırki hadisələr göstərir ki, Dəməşq Beyrut üzərində öz qüdrətini sübut edərək, ona kiçik fasilə verib.
ABŞ -ın Yaxın Şərq regionlarını bir-birinin ardınca ələ keçirməsini müşahidə edən Suriya anlayır ki, tezliklə Amerika qüvvələri onun yanında - Livanda olacaqlar.
Dəməşq yenidən yenidən köhnə işinə başlayır və cari ilin yazında Livanda zəif qərbyönlü hökumət və "Hizbullah" hərəkatının - Suriyanın regionda dövlət daxilində dövlət yaradan sağ əlinin başında dayandığı yaxşı silahlanmış şiə qruplaşmaları arasında şiddətli döyüşlər baş verir.
Mayda imzalanan Doha sazişi və Livan daxilində atəşkəs müqaviləsi imzalandıqdan sonra, Mişel Süleyman ölkə prezidenti oldu. O anlayırdı ki, hətta Qərb də "Hizbullah"ın qarşısında gücsüzdür və odur ki, Dəməşqə münasibətini dəyişdi. Əvvəllər tərəflər arasında sadə barışıq nəzərdə tutulurdusa, Suriya hökuməti Livan rəhbərinin zəiflik və qətiyyətsizliyini hiss edərək, dərhal hərəkət etməyə başladı. Lakin bu dəfə Suriya daha ehtiyatla və tələsmədən hərəkət etdi. Yalnız Suriya üçün faydalı olan Aralıq dənizi İttifaqı Livanda yeni siyasi oyunun başlamasına bəhanə oldu. Məhz burada Livan və Suriya prezidentləri Mişel Süleyman və Bəşər Əsədin görüşü keçirildi. Dəməşqə meylini açıq şəkildə ifadə edə bilməyən Livan rəhbəri üçün Bəşər Əsədi "öz qardaşı" adlandırmaq və yalnız diplomatik münasibətlərin bərpa olunduğunu qeyd edərək Suriyanın barışıq planına razılaşmaq üçün bəhanə tapılmışdı.
Suriya da hərəkətsiz dayanmadı. Livana əsas təsir vasitəsinin - "Hizbullah"ın yardımı ilə o, qərbyönlü Livan siyasətçilərinə göstərdi ki, yalnız "Allahın partiyası" regiondakı ümumi düşmən - İsrail üzərində qələbə qazana bilər. Buna sübut - cari ilin iyulunda "Hizbullah" və İsrail arasında əsirlərin qeyri-bərabər mübadiləsi. Livan bayram edirdi, lakin prezident və ya Baş nazirin yox, "Hizbullah"ın şərəfinə. Kövrək Livan hökuməti qüvvələr nisbətini başa düşdü və "Hizbullah"a silahlanmaq hüququ verdi. Faktiki olaraq, bu, ölkədəki silahlı qüvvələrin suriyayönlü qruplaşmalara keçməsi deməkdi - "Hizbullah" Dəməşqin iştirakının istisna edilmədiyi regionda müstəqil hərbi siyasət apara bilər.
Eyni zamanda, Suriyadərk edirdi ki, açıq hərəkətlər 2005 - ci ildən sonra Qərbə bu qədər bel bağlayan Livan siyasətçilərini qorxuda bilər! Əvvəlcə Əsəd Süleymanı Dəməşqə dəvət edərək, ölkələr arasında səfirlərin mübadiləsini təklif etdi. sələflərinin səhvlərin təkrarlamaq istəməyən Livan prezidenti bu təklifə razılıq verdi. Süleyman hökumətini devirməyin asanlığı və bununla əlaqədar ölkədə yeni vətəndaş müharibəsinin baş verəcəyi faktı da unudulmamalıdır. Buna görə də, Livan prezidenti öz vəzifəsini saxlamaq naminə Dəməşqlə barışığa getdi.
Demək olar ki, Suriya qələbə qazanıb. Lakin əvvəlki kimi - silah və toqquşmaların yardımı ilə deyil, hazırki dünya siyasətinin tələb etdiyi kimi, diplomatiya dili ilə.
Digər tərəfdən, Suriya ilə münasibətlərin bərpası Livana da faydalıdır. Axı o zaman ölkə əmin ola bilər ki, onun təhlükəsizliyi etibarlı əllərdədir - yerli hökumətin əlində olmasa belə. Beyrut əmin olub ki, İran və Rusiya kimi müttəfiqləri olan Suriya qarşısında gücsüzdür.
Əsədin Moskvaya son səfəri və Rusiyadan silah alqısı buna sübutdur.
Üç il əvvəl Suriyanın Qərblə heç bir əlaqəsi olmasa da, hazırda Dəməşq Avropa ilə münasibətlər qurur və proses çox uğurla gedir. Demək olmaz ki, Livan Suriya ilə barışarsa, Qərblə əlaqəni itirəcək. Əksinə, Avropa özü haradasa Livanda iştirak etmək istəyəcək; Livan siyasi həyatının əvvəllər Avropa üçün girişin qapalı olduğu sahələrinə daxil olmaq imkanı əldə edəcək.
Beyrutun iki çıxış yolu var: ya Suriya ilə barışıq və sakit həyat, ya da daimi siyasi destabillik.
Lakin hazırda Dəməşq, çətin ki, Livanın işlərinə açıq şəkildə müdaxilə etmək istəsin.
Məhz indi Suriyanın əlinə imkan düşüb ki, Yaxın Şərqdəki əvvəlki mövqelərini əldən vermədən, Qərblə münasibətlərdə buraxılanların yerini doldursun.
Müəlliflə əlaqə saxlamaq üçün elektron ünvan: [email protected]
