Bakı. Trend:
Ermənistan kritik bir seçki mövsümünə qədəm qoyur. Bu dəfə parlament seçkiləri yalnız daxili demokratik proses olmaqla kifayətlənmir, həm də Ermənistanın uzunmüddətli strateji istiqamətini, yəni Rusiya ilə münasibətlərini, Avropa ilə artan əməkdaşlığını və ABŞ ilə strateji əlaqələrini sınağa çəkir.
Seçki kampaniyası siyasi gərginliyin yüksək olduğu, gələcək baxışı barədə müxtəlif fikir ayrılıqlarının yaşandığı bir mühitdə aparılır. Hakim koalisiya sabitliyi təmin edən davamlılıq mesajını önə çıxarır, iqtisadi modernləşmə, rəqəmsal idarəetmə və zəif regional şəraitdə xarici investisiyaların cəlb olunmasını vurğulayır. Onların əsas arqumenti budur ki, tədricən islahatlar və praqmatik diplomatiya kiçik bir dövlət üçün ən real yoldur.
Eyni zamanda, müxalifət partiyaları seçkilərin kursunu dəyişdirmək üçün bir fürsət kimi qiymətləndirir. Onlar iqtisadi çətinliklər, sosial bərabərsizlik və davam edən təhlükəsizlik problemlərini əsas tənqid mövzusu kimi qabardırlar. Son dövrlərdə müxalifətin xarici siyasət mövzulu ritorikası da artıb; onlar Ermənistanın xarici əlaqələrini yenidən nəzərdən keçirməli olduğunu və strateji asılılığı azaltmaq lazım olduğunu vurğulayırlar.
Bu daxili fonda Avropanın rolu getdikcə daha görünən və siyasi baxımdan əhəmiyyətli olur. Avropa İttifaqı Ermənistanla idarəetmə islahatları, texniki yardım və vətəndaş cəmiyyəti dəstəyi proqramları vasitəsilə əməkdaşlığını genişləndirib. Brüssel birbaşa siyasi təsir göstərməsə də, onun təsiri institusional islahatlarda, tənzimləmə standartlarında və uzunmüddətli inkişaf prioritetlərində hiss olunur. Bəzi ermənilər üçün Avropa ilə yaxınlaşmaq modernləşmə və Avropa standartlarına inteqrasiya imkanıdır; digərləri isə bu prosesin ölkənin ənənəvi geosiyasi balansını dəyişə biləcəyindən narahatdır.
Rusiya isə Ermənistanın strateji mənzərəsində ən dərin kök salmış aktordur. Təhlükəsizlik, enerji, ticarət və əmək miqrasiyası sahələrində uzunmüddətli əlaqələr ölkənin xarici siyasət imkanlarını müəyyən edir. Seçki kampaniyası gücləndikcə Moskva siyasi prosesləri diqqətlə izləyir, xüsusilə Ermənistanın müttəfiqliklərini diversifikasiya etməyə cəhd etdiyi hər hansı bir siqnalı strateji maraqlarına təhdid kimi qiymətləndirir. Analitiklər üçün Rusiya-Ermənistan əlaqələri təkcə siyasi seçim deyil, struktur zərurət olaraq qalır.
ABŞ isə daha dolayı, lakin davamlı bir rol oynayır. Onların iştirakı əsasən demokratik idarəetmə, institusional inkişaf və vətəndaş cəmiyyəti dəstəyi ilə bağlıdır. Vaşinqton birbaşa geosiyasi təzyiq göstərmək əvəzinə uzunmüddətli islahatlara, seçki şəffaflığına və iqtisadi əməkdaşlığa fokuslanır. Bu da, ABŞ-ni Ermənistanın siyasi mənzərəsində əhəmiyyətli, lakin daha az müdaxiləyə açıq oyunçu edir.
Bu üç xarici vektor—Avropanın institusional təsiri, Rusiyanın strateji dərinliyi və ABŞ-nin islahat yönümlü iştirakı—Ermənistanın daxili siyasi müzakirələrinin çərçivəsini müəyyən edir. Lakin ölkənin sonrakı istiqaməti əsasən daxili amillərdən asılıdır: ictimai rəydən, iqtisadi reallıqlardan və sabitlik axtarışından.
Seçki günü yaxınlaşdıqca Ermənistan təkcə Cənubi Qafqazda parlament seçkiləri keçirən kiçik bir ölkə kimi deyil, həm də rəqabət aparan qlobal güclər arasında yüksək səviyyəli tarazlıq tapmağa çalışan bir dövlət kimi görünür. Nəticələr yalnız daxili siyasi mənzərəyə təsir etməyəcək, həm də əsas beynəlxalq oyunçularla olan münasibətlərin konturlarını illər boyu müəyyən edəcək.
Post Scriptum
Parlament seçkilərinə sayılı günlər qaldığı bir vaxtda Ermənistanda siyasi gərginlik azalmır. Daxili siyasi gündəmin əsas mövzularından biri Baş nazir Nikol Paşinyan hökuməti ilə erməni apostol kilsəsi rəhbərliyi arasında dərinləşən qarşıdurmadır. Hakimiyyət kilsə nümayəndələrini siyasi proseslərə müdaxilə və korrupsiya ittihamları ilə hədəfə alarkən, kilsə də öz növbəsində hökumətin siyasətini sərt tənqid edir. Ermənistanda uzun illər ərzində kilsə cəmiyyətin ən nüfuzlu institutlarından biri hesab olunduğundan, bu qarşıdurma bir çoxları tərəfindən qeyri-adi və hətta tarixi hadisə kimi qiymətləndirilir.
Seçicilərlə görüşlərdə Paşinyan “Real Ermənistan” konsepsiyasını müdafiə etməyə davam edir. Onun fikrincə, ölkə diqqətini öz təhlükəsizliyinə, iqtisadi inkişafına və dövlətçiliyinin möhkəmləndirilməsinə yönəltməlidir. Bu yanaşma “Böyük Ermənistan” ideyasından və Qarabağın geri qaytarılması ilə bağlı əvvəlki siyasi hədəflərdən uzaqlaşma kimi təqdim olunur. Lakin bu kurs cəmiyyətdə birmənalı qarşılanmır. Tərəfdarları bunu yeni reallıqlara uyğunlaşmaq üçün zəruri addım sayır, tənqidçiləri isə milli ideallardan geri çəkilmə kimi dəyərləndirirlər.
Yerevan küçələrində və ictimai məkanlarda aparılan söhbətlər göstərir ki, cəmiyyətin müxtəlif təbəqələri ölkənin gələcəyinə fərqli baxır. Gənclər daha çox islahatlar, iqtisadi imkanlar, investisiyalar və sabitlik barədə danışırlar. Yaşlı nəslin nümayəndələri isə xarici siyasətdə baş verən dəyişikliklərin mümkün nəticələrindən narahat olduqlarını gizlətmirlər. Ermənistanın təhlükəsizliyi, milli kimliyi və gələcək inkişaf modeli ətrafında müzakirələr getdikcə daha qızğın xarakter alır.
Siyasi analitiklərin fikrincə, hazırkı seçki kampaniyası yüksək narahatlıq fonunda keçir. Son illərdə yaşanan münaqişələrin izləri hələ də cəmiyyətin yaddaşında qalır. Yeni hərbi eskalasiya ehtimalı, hakimiyyətlə müxalifət arasındakı sərt qarşıdurma və iqtisadi qeyri-müəyyənlik seçicilərin əhval-ruhiyyəsinə təsir göstərən əsas amillər sırasındadır. Buna görə də bir çox vətəndaş seçim edərkən partiyaların proqramlarından daha çox, hansı siyasi qüvvənin ölkədə sabitliyi qoruya biləcəyinə diqqət yetirir.
Paytaxtdan kənarda isə gündəm daha fərqlidir. Regionlarda yaşayan insanlar üçün əsas məsələlər - iş yerlərinin yaradılması, yolların vəziyyəti, səhiyyə xidmətlərindən faydalanması və pensiyaların artırılmasıdır. Kənd və rayon sakinləri böyük geosiyasi müzakirələrdən daha çox gündəlik həyatın problemləri ilə maraqlanırlar.
“Bizə ilk növbədə iş lazımdır, normal yaşayış şəraiti lazımdır. Siyasi mübahisələr vacibdir, amma insanların gündəlik problemlərini həll etmir”, – bu cür fikirləri bölgələrdə sakinlərlə söhbətlər zamanı tez-tez eşitmək mümkündür.
Buna baxmayaraq, daşnakların ideoloji iris olan radikal baxışları və zorakılıq mədəniyyəti formalaşmağa davam edir. Onların konfliktlərə və revanşizmə yönəlmiş ritorikası cəmiyyətin əsaslarını sarsıdır və ölkənin inkişafını ləngidir, dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi və vətəndaşların təhlükəsizliyinin təmin edilməsi kimi praqmatik zərurətlərlə ziddiyyət təşkil edir.
Bütün bunlar göstərir ki, qarşıdan gələn seçkilər təkcə siyasi qüvvələrin mübarizəsi deyil. Bu seçkilər həm də Ermənistan cəmiyyətinin hansı istiqamətdə inkişaf etmək istədiyini, hansı dəyərləri prioritet hesab etdiyini və yeni regional reallıqlara necə uyğunlaşacağını müəyyənləşdirəcək. Məhz buna görə də qarşıdakı səsvermə ölkənin yaxın illərdəki siyasi və strateji kursunu formalaşdıracaq mühüm mərhələ kimi qiymətləndirilir.
