Bakı. Trend:
Bakı şəhərində Bakı Təşəbbüs Qrupunun (BTQ) təşəbbüsü ilə “Belçika müstəmləkəçiliyinin 101 illik ədalətsizliyi və reparasiyalar uğrunda mübarizə” mövzusunda beynəlxalq konfrans keçirilib.
Trend-in müxbirinin verdiyi məlumata görə, tədbirdə Konqo Demokratik Respublikasından (KDR), Ruandadan və Burundidən – təşkilatçıların qeyd etdiyi kimi, Belçikanın keçmiş müstəmləkələri olan və burada Belçikanın hələ də neokolonial təsirini saxladığı ölkələrdən rəsmi şəxslər, həmçinin Mərakeş və Cənubi Afrika Respublikasının (CAR) nümayəndələri iştirak ediblər.
İştirakçılar arasında KDR-nin ombudsmanı, Konqo parlamentinin deputatları, Ruandanın Türkiyədəki səfiri, diplomatlar, həmçinin BMT ekspertləri olub.
Bundan əlavə, konfransda beynəlxalq hüquq, tarixi ədalətin bərpası və reparasiya məsələləri üzrə ekspertlər, tədqiqatçılar, hüquq müdafiəçiləri və digər mütəxəssislər iştirak ediblər.
Konfrans iştirakçıları BMT-nin, o cümlədən BMT İnsan Hüquqları Şurasının gündəliyində Belçikanın KDR, Ruanda və Burundi xalqlarına qarşı müstəmləkəçilik dövründə törədilmiş cinayətlərə görə rəsmi üzr istəməsi və kompensasiya ödəməsi məsələsinin irəli sürülməsini müzakirə ediblər.
Belçikanın BMT Baş Assambleyasının 60/147 saylı qətnaməsində təsbit olunmuş prinsiplərə uyğun olaraq reparasiya və restitusiya ilə bağlı öhdəliklərinin yerinə yetirilməsinə nəzarət edəcək beynəlxalq məcburi mexanizmin hazırlanmasına xüsusi diqqət yetirilib.
Bundan əlavə, konfransda Belçikanın müstəmləkə arxivlərinə tam və maneəsiz çıxışın təmin edilməsi, keçmiş müstəmləkə ərazilərindən olan mütəxəssislərin beynəlxalq ekspertlərlə bərabər şəkildə müvafiq proseslərə cəlb olunması, habelə insan qalıqlarının və digər tarixi materialların mənşə ölkələrinə qaytarılması məsələləri diqqət mərkəzində olub.
Tədbirdə çıxış edən Bakı Təşəbbüs Qrupunun icraçı direktoru Abbas Abbasov bildirib ki, Belçikanın Konqo, Ruanda və Burundidəki müstəmləkəçilik siyasətinin nəticələrinə görə reparasiyalar yalnız vurulmuş zərərin kompensasiyasına deyil, həm də müstəmləkəçiliyin uzunmüddətli nəticələrinin aradan qaldırılmasına yönəldilməlidir.
Onun sözlərinə görə, reparasiyalar yalnız müstəmləkəçilik siyasətinin səbəb olduğu əzablara görə maliyyə kompensasiyası ilə məhdudlaşmamalıdır. Onlar həmçinin müstəmləkəçiliyin uzunmüddətli nəticələrinin aradan qaldırılmasına və bu ölkələrə təsir göstərməkdə davam edən problemlərin həllinə yönəldilməlidir. A.Abbasovun fikrincə, bu reparasiyalar Konqo, Ruanda və Burundi xalqlarına müstəmləkə keçmişinin nəticələrinin öhdəsindən gəlməyə və daha güclü, çiçəklənən dövlətlərin formalaşması üçün şərait yaratmağa kömək edə bilər.
“XX əsrdə Belçikanın Konqo, Ruanda və Burundidəki müstəmləkəçilik siyasəti nəticəsində həlak olmuş insanları heç bir kompensasiya və ya reparasiya geri qaytara bilməz”, - deyə o bildirib.
Vurğulanıb ki, reparasiyaların ən mühüm nəticəsi bu ölkələrin ləyaqətlə irəliləməsinə və dünyanın digər dövlətləri ilə bərabər şəkildə daha yaxşı gələcək qurmasına imkan verən şəraitin yaradılması olmalıdır.
“Bu gün konfransda müstəmləkə reparasiyalarının təmin edilməsi üzrə yol xəritəsinin yekun hissəsini müzakirə etmək imkanımız olacaq ki, bu da bugünkü tədbirin mühüm nəticəsi ola bilər”, - deyə A.Abbasov əlavə edib.
Konqo Demokratik Respublikasının Milli İnsan Hüquqları Komissiyasının sədri Pol Nsapu Mukulu insan qalıqlarının və digər tarixi materialların mənşə ölkələrinə qaytarılmasına çağırıb.
Mukulu qeyd edib ki, Belçika müstəmləkəçiliyi məsələsi tarix çərçivəsindən çox kənara çıxır və ədalət, insan ləyaqəti və fundamental hüquqlar məsələlərinə toxunur.
Onun sözlərinə görə, 1925-ci il avqustun 21-də baş vermiş, Ruanda və Konqonun Belçika Konqosu ilə inzibati birləşdirilməsi ilə bağlı hadisələrin 101-ci ildönümü ilə əlaqədar bugünkü gün xüsusi tarixi əhəmiyyət daşıyır. Bu addım Belçikanın müstəmləkələrinin idarə edilməsinin inzibati sisteminin formalaşmasında mühüm mərhələ olub.
“101-ci ildə biz keçmiş müstəmləkə ərazilərindən olan mütəxəssislərin beynəlxalq ekspertlərlə yanaşı bu proseslərdə bərabərhüquqlu iştirakının zəruriliyinə, həmçinin insan qalıqlarının və digər tarixi materialların mənşə ölkələrinə qaytarılması məsələsinə diqqət cəlb etməyə çalışırıq”, - deyə Mukulu bildirib.
O, həmçinin qaldırılan məsələlərin məzmunlu müzakirə olunacağına ümid etdiyini bildirib.
Öz növbəsində, Azərbaycan Milli Məclisinin deputatı Tural Gəncəliyev qeyd edib ki, Mərkəzi Afrikadakı Belçika müstəmləkəçilik siyasəti bu gün də hiss olunan dərin nəticələr buraxıb və buna görə də tarixi ədalətsizliyin tanınması daha ədalətli gələcəyin qurulması üçün zəruri şərtdir.
“Keçmişin tanınması daha ədalətli gələcəyin qurulması üçün zəruri şərtdir”, - deyə o bildirib.
Onun sözlərinə görə, Mərkəzi Afrikada – Konqo, Ruanda və Burundidə – bir əsrdən artıq davam edən Belçika müstəmləkəçiliyi sistemli iqtisadi istismar, kütləvi zorakılıq, yerli cəmiyyətlərin və institutların dağıdılması da daxil olmaqla dərin yaralar buraxıb.
“Bu faktlar fikir məsələsi deyil. Bu, çoxsaylı tədqiqatçılar, hüquqşünaslar və beynəlxalq institutlar tərəfindən sənədləşdirilmiş və tanınmış tarixdir”, - deyə deputat qeyd edib.
Gəncəliyev vurğulayıb ki, bu gün söhbət həmin tarixi ədalətsizliyin mövcud olub-olmamasından deyil, beynəlxalq ictimaiyyətin, maraqlı dövlətlərin və Belçikanın onun tam şəkildə tanınmasına və konkret reparasiyalara necə yönələ biləcəyindən getməlidir.
“Söhbət restitusiya, kompensasiya və təkrarlanmama zəmanətləri kimi zərərin ödənilməsi formalarından gedir”, - deyə o bildirib.
Deputat qeyd edib ki, konfransda Konqo Demokratik Respublikası, Ruanda, Burundi, Mərakeş və Cənubi Afrikanın nümayəndələri, həmçinin tarixi ədalətə dair ümumi tələb irəli sürən müxtəlif Afrika baxışları bir araya gəlib.
O, həmçinin Belçikanın müstəmləkəçilik dövrünün tarixi və hüquqi qiymətləndirilməsinin aparılmasının, eləcə də reparasiyalara gətirib çıxara biləcək konkret hüquqi mexanizmlərin müzakirəsinin vacibliyini vurğulayıb.
Konqo Demokratik Respublikasının UNESCO üzrə Milli Komissiyasının gənclər proqramının assistenti Ester Kile Va Nqoy bildirib ki, müasir cəmiyyət daha güclü, daha ədalətli olmalı və öz tarixini müstəqil şəkildə nəql etməyi bacarmalıdır.
“Biz daha güclü, daha dürüst olacaq və öz tarixini müstəqil şəkildə nəql edə biləcək cəmiyyət qurmalıyıq”, - deyə o qeyd edib.
Onun sözlərinə görə, milli və beynəlxalq hüquq çərçivəsində insan potensialının inkişafına və insan ləyaqətinin qorunmasına xüsusi diqqət yetirmək lazımdır.
“Peşəkar inkişafın, təhsilin və iştirakın əhəmiyyətindən danışarkən, elmin fundamental prinsiplərindən biri olan insan ruhuna diqqət yetirmək istərdim”, - deyə Ester Kile Va Nqoy bildirib.
Onun sözlərinə görə, insan potensialının inkişafına, eləcə də milli və beynəlxalq hüquq çərçivəsində insan ləyaqətinin qorunmasına xüsusi diqqət yetirmək lazımdır.
Ester Kile Va Nqoy vurğulayıb ki, gələcəyin hazırlanması və demokratik cəmiyyətin qurulması üçün bu gündən əsas kimi istifadə edilməlidir.
“Biz bu gündən demokratiyanın hazırlanması və qurulması vasitəsi kimi daha yaxşı istifadə edə bilərik ki, Fransa daha açıq, azad və demokratik ola bilsin”, - deyə o bildirib.
O, həmçinin insan ləyaqətinin və qanunun aliliyinin qorunmasının zəruriliyini qeyd edərək, müasir dünyanın böhran dövrü yaşadığını vurğulayıb.
