Mərkəzi Gömrük Hospitalının həkimi koronavirusun gizli məqamları ilə bağlı sualları cavablandırıb (MÜSAHİBƏ)

Mərkəzi Gömrük Hospitalının həkimi koronavirusun gizli məqamları ilə bağlı sualları cavablandırıb (MÜSAHİBƏ)

Bakı. Trend:

Mərkəzi Gömrük Hospitalı iyunun 11-dən etibarən pandemiya xəstəxanası kimi fəaliyyət göstərir. Hospitalın ixtisasından asılı olmayaraq bütün həkimləri var gücləri ilə çalışaraq ən ağır koronaviruslu xəstələri qəbul edir, onların sağalması üçün gecə-gündüz yorulmadan çalışırlar.

Mərkəzi Gömrük Hospitalında COVİD-19 xəstələrinin müalicəsində iştirak edən ümumi cərrah Namiq Novruzov virusla bağlı “Trend” agentliyinin suallarını cavablandırıb. Müsahibəni Sizə təqdim edirik.

Sual 1: COVİD-19 virusu nə üçün təhlükəlidir?

İstənilən infeksion xəstəliyin törədicisi onun virulentliyi, patogenliyi və kontagiozluğu - yəni yoluxdurma gücü ilə xarakterizə edilir. Virulentlik dedikdə –virusun insan orqanizmini yoluxdurması qabiliyyəti başa düşülür. Elmdə virulentlik gücü yoluxdurucu doza və öldürücü doza kimi göstəricilərlə ifadə edilir. Virulentlik riyazi olaraq insanı yoluxdurmaq üçün tələb olunan minimal virus hissəciklərinin sayı ilə ifadə edilir. Virusu orqanizmdən kənar laborator şəraitdə saxladıqda onun virulentliyi azalır. Deməli virusun yaşaması üçün onun insan orqanizminə ehtiyacı var. Qey edim ki, COVİD-19 virusunun virulentlik göstəricisi dəqiq bəlli deyil. Ümumidünya Səhiyyə Təşkilatının açıqlamasına görə bizim bu gün qarşılaşdığımız SARS Cov-2 virusu virulentlik baxımından 2002-2003-cü illərdə atipik pnevmoniya törədicisi olan SARS və 2015-ci ildə rast gəlinən MERS viruslarından daha güclüdür. Təbii ki, yalnız virulentliyi yüksək olan infeksion xəstəliklər cəmiyyət və bütövlükdə bəşəriyyət üçün təhlükə daşıyırlar.

Sual 2: Patogenlik nədir?

Virusun digər göstəricidi onun patogenliyidir. Bu infeksion törədicinin orqan və toxumalarda yaratdığı qeyri-normal, patoloji vəziyyətdir ki, bu da xəstəliyin simptomlarının yaranmasına səbəb olur. Patogenlik göstəricisinə görə Vəba və Ebola çempion sayılır. İlk etaplarda tənəffüs yolları və ağciyərlər zədələnsə də hazırda aparılan araşdırmalar virusun baş- beyin, böyrəklər, qaraciyər, mədəaltı və vəz kimi üzvləri də zədələdiyi sübuta yetirilmişdir.

Sual 3: Virusun yoluxdurma gücünü necə başa düşmək olar və ya xəstə şəxs neçə sağlam adamı yoluxdura bilər?

Bu göstərici kontagiozluq indeksi (R0 ) anlayışı ilə izah edilir. Yəni;

R0 - 1-dən azdırsa deməli, infeksiyalı xəstə 1-dən az sağlam şəxsi yoluxdura bilir. Bu durumda virus təbii yolla zaman içərisində məhv olur.
R0 - 1-ə bərabərdirsə infeksiyalı xəstə onu yalnız 1 sağlam şəxsə ötürə bilir. Bu halda virus toplumda stabil sağ qalır, lakin epidemiya törətmə şansı yoxdur.
R0 - 1 dən yüksəkdirsə, o zaman xəstə birdən çox sağlam şəxsi yoluxdura bilir, epidemiya və pandemiya təhlükəsi yaranır.

Məsələn, 1918-ci ildə 50 milyon insanın ölümünə səbəb olan H1N1 İspan qripi virusun kontagiozluq indeksi 1,4-2,8 arasında olmuşdur. Eyni virus 2009 ildə təkrar baş qaldırdıqda onun kontagiozluq indeksi 1,4-1,6 aralıqda qeyd edilmişdir. Lakin bu virusa qarşı vaksinin və antiviral preparatların olması sayəsində epidemiyanın inkişafının qarşısı alınmışdır. Müqayisə üçün qeyd edim ki, qızılca xəstəliyi bu baxımdan R0 - 18 göstərici ilə birincidir. QİÇS üçün bu göstərici 4-ə, Hepatit C və Ebola virusları üçün isə 2-yə bərabərdir.

Bu gün üz-üzə qaldığımız COVİD-19 virusunun kontagiozluq indeksi başlanğıcda 2.2-2.7 aralıqda seyr edilsə də, “Emerging Infectious Diseases” jurnalının son araşdırmalara görə bu göstərici 5,7 qədər yüksəlmişdir. Bu o deməkdir ki, COVİD-19 virusuna yoluxmuş xəstə virusu 5-6 sağlam adama ötürə bilir. Məhz buna görə dövlətimiz tərəfindən tətbiq edilən profilaktik önləyici tədbirlər, tibbi maarifləndirmə və hal-hazırda tətbiq edilən karantin şərtləri cox əhəmiyyətlidir. Bu göstəricinin diqtə etdiyi digər şərt isə COVİD-19 virusunu dayandırmaq üçün populyasiyanın 80%-dən çoxunun immunizasiya edilməsinə yaranan təlabatdır.

Sual 5: Xəstəliyin gizli dövrü nə qədərdir?

Xəstəliyin gizli dövrü onun inkubasiya müddəti adlanır. ABŞ-ın Johns Hopkins Universitetinin araşdırmalarının nəticələrinə görə COVİD-19 virusuna yoluxma anından xəstəliyin ilkin simptomlarının meydana çıxmasına qədər ortalama 5 gün vaxt tələb olunur və pasiyentlərin 97%-də simptomlar 11-12-ci günlərdə izlənilir. Məhz bu göstəriciyə görə şübhəli bilinən şəxslər epidemioloji baxımdan 14 günlük karantində saxlanılır.

Sual 6: Simptomlara görə xəstəliyin neçənci gündə olmasını söyləmək olarmı?

Xəstəlik adətən hərarətin yüksəlməsi, yorğunluq, halsızlıq, baş ağrıları, başgicəllənmə, quru öskürmə ilə başlayır. Bəzi xəstələrdə ürəkbulanma və qusma müşahidə edilir.Təngənəfəslik adətən 5-ci gündən izlənilir. Pasiyentlər orta hesabla xəstəliyin 7-ci günü hospitalizasiya edilirlər. Kəskin Tənəffüs yetməzliyi kimi təhlükəli ağırlaşma isə çox zaman 8-ci gün müşahidə edilir.

Sual 7: Xəstəlik dövrü necə gün davam edir?

Sağalma müddəti xəstəliyin yüngül və ya ağır formada getməsindən asılı olur. ÜST-ın məlumatlarına əsasən yüngül gedişatlı xəstələrdə ilkin əlamətlərinin yaranmasından klinik sağalmaya qədər 2 həftə vaxt tələb olunur. Xəstəliyin ağır gedişatında sağalma 3-6 həftəyə qədər uzana bilər. Letal sonluqlar isə 2-8 həftə aralıqlarda müşahidə edillib. Çində aparılan bir araşdırmada sağalan və PCR testi neqativ olan 22 pasiyentin ağız suyunda 39 gün sonra COVİD-19 virusunu təyin etmişlər. Bu səbəbdən pasiyentlər sağalıb evə buraxıldıqdan sonra bir neçə həftə ev şəraitində karantində olmalıdırlar.

Sual 9: Xəstəliyin diaqnostikasında hansı testi vermək daha doğrudur?

Diaqnostik testlər aktiv infeksiyanı aşkar etmək üçün icra olunur. COVİD-19 xəstəliyinin diaqnostikasında 2 test yayğın istifadə edilməkdədir: burun udlaqdan alınan yaxma nümunələrində polimeraz zəncirvari reaksiya (PZR) testi və qan nümunələrində COVİD-19 qarşı İgM və İg G anticisimlərin təyini üçün testi. PZR testi virusun genetik materialının təyin edilməsinə yönəlmişdir. COVİD-19 qarşı İgM və İg G anticisimlərin təyini üçün testi isə virusun səthinə olan spesifik proteinlərin təyini üçün nəzərdə tutulub. Bəs hansı test daha həssasdır?

Beynəlxalq ekspertlərin rəyinə əsasən xəstəliyin 8-ci günü PZR testi həssaslığı maksimal 66-80% səviyyədə olur və bu testin yalnış pozitiv olma ehtimalı minimaldır. Xəstəliyin aktiv alovlanma dövründə məhz PZR testi götürülməsi tövsiyyə olunur.

Son beynəlxalq araşdırmalara görə xəstəliyin ilkin əlamətləri üzə çıxdıqdan 7 gün sonra COVİD-19 virusuna qarşı İgM və İg G anticisimlərin təyini üçün testi yalnız 30% hallarda pozitiv olur. Xəstəliyin başlanğıcından 2 həftə sonra isə bu testin həssaslığı 70%, 20-21-ci günlər isə 90%-ə qədər yüksəlir. Bu testin yalnlış pozitiv olma ehtimalı 2% təşkil edir. Göründüyü kimi, COVİD-19 qarşı İgM və İg G anticisimlərin təyini üçün testi xəstəliyin aktiv gövründə diaqnostik əhəmiyəti çox aşagıdır və bu məqsədlə aparılması məsləhət deyil.

Xəstəliyin diaqnostikası həkim mütəxəssis tərəfindən dəqiqləşdirilir. Bu zaman kliniki gedişat, digər laborator və radioloji müayinə nəticələri, misal üçün Kompüter Tomoqrafiyası həlledici ola bilər.

Sual 10: Xəstəliyə təkrar yoluxma ehtimalı varmı?

COVİD-19 virusuna yoluxmadan sonra xəstələrin orqanizmində həmin virusa qarşı anticisimlər yaranır. Daha doğrusu immun sistemi virusla mübarizə aparmaq üçün bu aktiv zülalı yaradır. Erkən dövrdə xəstəliyin ilk 7-ci günündə immunoqlobulin M adlandırılan zülallar yaranır. Qanda İgM təyin edilməsi xəstəliyin aktiv dövrünün diaqnostikası üçün istifadə edilir. İmmunnoqlobulin G (İgG) isə xəstəliyin 7-10-cu günlərində təyin edilir. Lakin qanda İgG zülalının hansı miqdarda olması orqanizmi təkrar yoluxmadan qoruduğu bəlli deyil. Orqanizmin hüceyrə immuniteti adlandırdığımız T-hüceyrələrin də yeri virusdan qorumada araşdırılmamışdır. Yəni xəstəlik yeni olduğu üçün onun immunologiyası öyrənilməmişdir, eyni zamanda epizodik təkrar yoluxma halları qeyd edildiyi üçün bu sualın cavabı bəli olacaq.

Dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəyovun bəstəsinin sədaları Vaşinqton şəhərində (FOTO)
Dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəyovun bəstəsinin sədaları Vaşinqton şəhərində (FOTO)
“İrsimiz məsuliyyətimizdir” adlı layihənin ilk tədbiri keçirilib (FOTO)
“İrsimiz məsuliyyətimizdir” adlı layihənin ilk tədbiri keçirilib (FOTO)
Bakı Media Mərkəzinin rejissoru Fuad Quliyev Beynəlxalq Turizm Filmlər Festivalında qalib gəlib
Bakı Media Mərkəzinin rejissoru Fuad Quliyev Beynəlxalq Turizm Filmlər Festivalında qalib gəlib
Loading Bars
Xəbər lenti
Suriyada partlayış baş verib, 7 nəfər ölüb
Türkiyədə koronavirusdan sağalanların sayı 274 min nəfəri ötüb
Ermənistanın işğalçılıq siyasəti, terrorizmə dəstəyi “Hədəf”də müzakirə olunub
İstanbulda meşə yanğını baş verib
Pakistanlı deputat: Ermənistanın etno-faşizmi regional stabilliyə təhlükə törədir
Kiçik Qızılağac körfəzinə balıq körpələri buraxılıb (FOTO/VİDEO)
Dünyanın ən "çirkin" təyyarəsinin adı açıqlanıb
Baş nazirin müavini cəbhə boyu yaşayış məntəqələrində olub
Kolumbiya prezidentinə qarşı sui-qəsd hazırlanır
Abşeronda evdə yanğın baş verib
"Təhsildə online platformalardan istifadə qaydalarının öyrədilməsi" layihəsi uğurla başa çatıb (FOTO)
Cüdo idman növü üzrə paralimpiya komandalarımız təlim-məşq toplantısında iştirak edir (FOTO)
Akif Qurbanov: Payız-qış mövsümündə kəskin respirator virus infeksiyalarına yoluxma arta bilər (VİDEO)
Türkiyədən Azərbaycana kimyəvi məhsul ixracı artıb
Müdafiə Nazirliyinin Mətbuat Xidmətinə yeni mətbuat katibi təyin olunub
Deputat: Prezident İlham Əliyev BMT-də bir daha Ermənistanın işğalçılıq və müharibə planlarını ifşa etdi
Bu gün Bakıda 553 küçə dezinfeksiya edilib (FOTO)
Azərbaycan nefti bahalaşıb
Nazirlik regionlarda ictimai nəqliyyatda təmassız ödənişin tətbiqi barədə
Qlobal çağırışlar və Azərbaycanın baxış bucağı
Şamil Ayrım: Nikol Paşinyanın davranışlarına baxdıqda onun bölgədə sülh və sabitlikdən uzaq bir siyasət apardığını görürük
Rusiyanın koronavirus vaksini uşaqlar üzərində sınaqdan keçiriləcək
10 şagirddə koronavirus aşkarlandı
Mingəçevir Dövlət Universitetində turizm sahəsi üzrə kadr hazırlığına həsr olunan birgə layihəyə start verilib (FOTO)
Bakıda yol qəzası olub, nəqliyyatın hərəkətində sıxlıq var (FOTO)
Baş Nazir Əli Əsədov ukraynalı həmkarına başsağlığı verib
Prezident İlham Əliyev Çin Xalq Respublikasının Sədrini təbrik edib
Ceyhun Bayramov Avropa İttifaqının Cənubi Qafqaz üzrə xüsusi nümayəndəsi ilə görüşüb (FOTO)
Külli miqdarda narkotikin ölkə ərazisində qanunsuz dövriyyəsinin qarşısı alındı (VİDEO)
Azərbaycanda 108 nəfər koronavirusa yoluxdu, 131 nəfər sağaldı, 2 nəfər vəfat etdi
İranda 3,2 min nəfər koronavirusa yoluxub
Prezident İlham Əliyev Ukraynanın dövlət başçısına başsağlığı verib
Rezidenturaya qəbul olmaq üçün ixtisas seçimi başa çatıb
Rusiyada bir gündə 7 500-dən çox yoluxma qeydə alındı
“Msta-S” özüyeriyən haubitsalardan döyüş atışları keçirilir (FOTO/VİDEO)
I Divizionda ilk turun oyun cədvəli açıqlanıb
Ceyhun Bayramov Ukraynaya başsağlığı verib
Livanın Baş naziri istefa verdi
Koronavirus vaksini dayanıqlı immun reaksiyası nümayiş etdirib
“Təmiz sahil, təmiz Xəzər” devizi altında təmizlik aksiyası keçirilib (FOTO)
Azərbaycan nümayəndə heyəti BMT Baş Assambleyasının sessiyasında Paşinyanın cəfəng bəyanatlarını qətiyyətlə rədd edib
İrandan Azərbaycana narkotik keçirən dəstə saxlanılıb (FOTO)
Quş əti diyetik və faydalıdır
Baş Prokuror və Hərbi Prokuror cəbhəboyu hərbi hissələrdə olublar (FOTO)
Deputat: Paşinyan BMT-dəki çıxışında özünü ifşa etdi
XİN-in həbsdə olan daha bir sabiq əməkdaşı ev dustaqlığına buraxıldı
Paytaxtda karantini pozan restoranın 3 işçisi və 5 müştəri cərimələndi
XİN-in sabiq şöbə rəisi Nurupaşa Abdullayev ev dustaqlığına buraxılıb
Gürcüstanda koronavirusa yoluxanların sayı 5 minə yaxınlaşır
Könül Nurullayeva: Nizami rayon sakinlərini narahat edən sosial problemlər tərəfimizdən nəzarətə götürülüb (FOTO)
İstirahət gününün havası açıqlanıb
Türkiyə hökuməti: Paşinyanın Azərbaycan və Türkiyənin ünvanına səsləndirdiyi bəyanatlar dünya ictimaiyyətini aldatmaq cəhdidir
Ermənilər və onların havadarları sosial şəbəkələrdə yalan məlumatlar yayır (FOTOFAKT)
Şamaxının 97 faizi qazlaşdırılıb
Azərbaycandan Sankt-Peterburqa kənd təsərrüfatı məhsullarının ixracı müzakirə edilib
Qaxın turizm marşrutu tullantılardan təmizlənib (FOTO)
Ermənistanda son sutkada 429 nəfər koronavirusa yoluxub
Prokurorluq keçmiş arvadını öldürən şəxsi axtarır
İşsizlikdən sığorta ödənişi üçün necə müraciət edilməlidir?
Yaponiyanın yeni Baş naziri Putinlə danışığa hazırlaşır
“Aqroservis” gübrənin satış qiymətini ucuzlaşdırıb
Azərbaycan Prezidentinin səsləndirdiyi həqiqətləri Ermənistan XİN-i öz cılız açıqlaması ilə dana bilməz - Leyla Abdullayeva
Aydın Quliyev: Təkmilləşdirilmiş BMT sisteminə böyük ehtiyac var
552 vakant direktor vəzifəsi müsabiqəyə çıxarılacaq
“Abituriyent” jurnalının 8-ci nömrəsi çapdan çıxıb
Bu yolda hərəkət məhdudlaşdırılır
Azərbaycanda əhali pullarını daha çox hara xərcləyib?
Ermənistan iriçaplı pulemyotlardan və snayper tüfənglərindən atəşkəsi 48 dəfə pozub
Ağdaşda 6 otaqlı ev yanıb
XİN-in həbsdə olan iki əməkdaşı məhkəməyə müraciət edib
Bakının küçələri yenidən dezinfeksiya edildi (FOTO)
Kolumbiyada koronavirusdan ölənlərin sayı 25 min nəfəri ötdü
Azərbaycanda sahibkarlar üçün nağdsız ödənişlər sistemi necə qurulur?
Qazaxıstanda koronavirusa daha 69 nəfər yoluxub
Braziliyada koronavirusdan ölənlərin sayı 140 min nəfəri ötüb
Dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəyovun bəstəsinin sədaları Vaşinqton şəhərində (FOTO)
Nigeriyada ştat qubernatorunun karvanına hücum olunub, 15 nəfər ölüb
Fransa və ABŞ-ın iki gəmisi Qara dənizi tərk edib
Moskvada koronavirusdan daha 17 nəfər ölüb
Ərdoğan və Dodon əməkdaşlığı müzakirə ediblər
ABŞ-da koronavirusa yoluxanların sayı 7 milyon nəfəri ötdü
Yaponiyada sahillərində 5,1 bal gücündə zəlzələ olub
Ukraynada hərbi təyyarənin qəzaya uğraması nəticəsində ölənlərin sayı artıb (VİDEO) (ƏLAVƏ OLUNUB 3)
Ermənistanda müxalifət lideri Qagik Tsarukyan həbs olunub
Bu gündən Bakı, Sumqayıt və Abşeronda ictimai nəqliyyatın işi dayandırılır
Paşinyana Azərbaycanla müharibə niyə lazımdır? - Rusiyalı ekspertin şərhi
"Formula-1"də daha 7 nəfərdə koronavirus aşkarlanıb
Ucarda yük avtomobili yanıb
ÜST koronavirusdan ölənlərin sayının 2 milyona çatacağını istisna etməyib
"TRT World" Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi haqqında film yaydı (VİDEO)
“Boeing 737 MAX” bu ilin sonunadək uçuşlarını bərpa edə bilər
Türkiyədə koronavirusdan sağalanların sayı 273 min nəfəri ötüb
SOFAZ bu il investisiya portfelində səhmlərin payını artırmağı planlaşdırmır
Qazaxıstanlı politoloq: KTMT-nin resursları ərazi münaqişələrində istifadə oluna bilməz
Qazaxıstan və Azərbaycan səhiyyə turizmi sahəsində əməkdaşlığı gücləndirir
"Bosch" ən sürətli koronavirus testini hazırlayıb
10 rayondan olan 32 qadın fermerə dəstək göstərilib (FOTO)
3 nömrəli Uşaq İncəsənət Məktəbinin kollektivi və valideynlər yaradılan şəraitə görə minnətdarlıqlarını bildiriblər(VİDEO)
"Lufthansa" mindən çox pilotu ixtisar edəcək
Naqif Həmzəyev növbəti dəfə seçiciləri ilə görüşdü (FOTO/VİDEO)
Bütün xəbərlər