XX əsrdə ikinci dəfə öz müstəqil inkişaf yolunu seçən Azərbaycan istəklərini qurbanlar bahasına gerçəkləşdirdi - Tarixçi

XX əsrdə ikinci dəfə öz müstəqil inkişaf yolunu seçən Azərbaycan istəklərini qurbanlar bahasına gerçəkləşdirdi - Tarixçi

Bakı. İlhamə İsabalayeva - Trend:

1990-cı il yanvarın 19-da Azərbaycan paytaxtında baş verən qanlı “Bakı əməliyyatı”na Dmitri Yazov şəxsən başçılıq edib.

Bunu Trend-ə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Elm Tarixi İnstitutunun Tarixşünaslıq və mənbəşünaslıq şöbəsinin müdiri, t.ü.f.d., dos. Ziyad Əmrahov deyib.

Onun sözlərinə görə, XX əsrin sonlarında Azərbaycanı müstəqilliyə aparan yol elə də asan başa gəlmədi. İmperiya məngənəsindən xilas olmaq üçün Azərbaycan növbəti dəfə itkilər verməli oldu:

"SSRİ adlı xalqlar həbsxanası imperiyaya daxil olan müxtəlif respublikaların, o cümlədən Azərbaycanın bu istəklərini hələ ötən əsrin 80-ci illərinin sonundan görür və qabaqlayıcı tədbirlərə əl atırdı. “Yenidənqurma” siyasətinin ziddiyyətliliyi, mühafizəkarların ciddi müqaviməti üzündən mövcud siyasi və iqtisadi rəhbərlik metodlarını demokratikləşdirmək tədbirləri baş tutmurdu. Köhnə idarəçilik mexanizminin dağılması, yeni mexanizmin isə hələ yaradılmaması ilə əlaqədar İttifaqın düşdüyü ümumi böhran gündən-günə dərinləşirdi. Belə bir şəraitdə SSRİ-nin dağılma prosesinin qarşısını almaq üçün hakim dairələr milli münaqişələri, anti-türk, anti-islam siyasətini qüvvətləndirirdilər. Mühüm geosiyasi məkanda imperiyanın türk xalqları ilə Türkiyə arasında körpü olduğundan Azərbaycan əsas zərbə hədəfi idi. Ermənistanda və Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ bölgəsində azərbaycanlıların soyqırımını törətmək, Azərbaycanı parçalamaq, bu yolla bütün regionda ağalığı saxlamaq siyasəti həyata keçirilirdi".

Z.Əmrahov qeyd edib ki, respublikadakı hadisələrə nəzarəti itirməsi ilə barışa bilməyən mərkəz 1990-cı il yanvarın əvvəllərindən Azərbaycanda müxtəlif qoşun hissələri, cəza dəstələri yerləşdirdi. SSRİ müdafiə naziri D.Yazov gizlicə Gəncəyə gəldi, vəziyyətlə tanış olaraq o zamankı respublika rəhbərliyinin də təklifləri nəzərə alınmaqla, “Tayfun” adlı qanlı əməliyyat planı hazırlandı.

Alimin sözlərinə görə, həmin dövrdə erməni millətçilərinin təhrikçilik hərəkətləri, Azərbaycanın sərhəd kəndlərinə, Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin azərbaycanlılar yaşayan kəndlərinə ermənilər tərəfindən silahlı basqınlar isə getdikcə artırdı. Yanvarın 13-də Bakıda bir erməninin iki azərbaycanlını öldürməsi milli müstəvidə qarşıdurmanı daha da şiddətləndirdi. Qarşıdurma nəticəsində 56 nəfər öldürüldü, 112 nəfər xəsarət aldı.

Z.Əmrahov bildirib ki, talançı dəstələrin azğın əməllərinə nə yerli hüquq-mühafizə orqanları, nə də o zaman Bakıda olan SSRİ Daxili İşlər Nazirliyinin 12 minlik silahlı qüvvəsi mane olurdu. Onlar milli münaqişəyə qarışmamaq əmri almışdılar:

"1990-cı il yanvarın 15-də Azərbaycan KP MK-nın keçmiş birinci katibi Əbdürrəhman Vəzirov Moskvaya göndərdiyi teleqramda tələb edir ki “Antisovet, antipartiya şüarları ilə mitinq edən ekstremistlərin liderləri dərhal məsuliyyətə cəlb edilməlidirlər. Bunun üçün hüquqi əsaslar var”. Ertəsi gün Ə.Vəzirov yenə teleqram vurub bildirdi ki, müxalifətin əlində çoxlu silahın olması Azərbaycanda sosialist quruluşunun məhvinə gətirib çıxaracaq və buna görə də dərhal güc tətbiq olunmalıdır.

Xalqa, demokratik qüvvələrə tutulacaq divana hüquqi don geyindirmək üçün fövqəladə vəziyyətin elan olunması planı cızılırdı. Ə.Vəzirov yanvarın 14-də AKP MK bürosunda müzakirə etdikdən sonra çağırdığı Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyəti iclasında “Azərbaycan SSR-in DQMV-də vəziyyətin normallaşdırılması sahəsində təxirəsalınmaz vəzifələr haqqında” qərar qəbul edilməsinə nail oldu. Qərarda DQMV və zəruri olarsa, ona bitişik rayonlarda və sərhəd boyunca fövqəladə vəziyyət elan olunması və mərkəzdən lazımi köməklik göstərilməsi üçün SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinə müraciət olunması nəzərdə tutulurdu. Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin müraciətinə əsasən, SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyəti yanvarın 15-də “DQMV və bəzi başqa rayonlarda fövqəladə vəziyyət elan olunması haqqında” fərman verdi. Azərbaycan SSR Ali Sovetinə təklif edildi ki, Bakı və Gəncə şəhərlərində, eləcə də başqa yaşayış məntəqələrində qadağan saatları tətbiq edilməsi də daxil olmaqla hər cür lazımi tədbirlər görsün.

Respublika hökuməti iflic vəziyyətində idi. Respublika Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinin sədri Moskvaya göndərdiyi şifrəli teleqramlarda bildirirdi ki, “respublika xaos vəziyyətindədir, qiyam ərəfəsindədir, qətiyyətli tədbirlər görülməsə, Azərbaycan əldən gedə bilər.” İmperiya buradakı hakimiyyət böhranından, bəzi ölkələrdə olduğu kimi, Bakıda da Sovet hakimiyyətinin devriləcəyindən, beləliklə, Azərbaycanı itirəcəyindən qorxub Bakı ətrafına əlavə qoşun hissələri, ağır texnika gətirməyə başladı. Rəsmi Moskvanın Bakıya göndərdiyi emissarları - SSRİ Ali Soveti İttifaqlar Sovetinin sədri Y.Primakov və Sov.İKP MK katibi A.Girenkonun AXC-nin nümayəndələri ilə ayrı-ayrılıqda görüşləri də müsbət nəticə vermədi".

Z.Əmrahov deyib ki, yanvarın 17-dən AKP MK binası qarşısında izdihamlı mitinq başlandı, ümumi tətil elan olundu. Moskvadan Ermənistanın Azərbaycana qarşı ərazi iddialarına son qoyulması, imperiyanın Bakıya və ətrafına yığdığı qoşunların Dağlıq Qarabağa və daim erməni basqınlarına məruz qalan sərhəd bölgələrinə göndərilməsi tələb edildi. Lakin bu tələblər heç bir nəticə vermədi:

“Yanvarın 19-da saat 21.00-da ilk olaraq Türkan-Qala istiqamətindən Bakıya qoşun yeridildi. “Bakı əməliyyatı”na SSRİ-nin müdafiə naziri D.Yazov şəxsən başçılıq edirdi. Bakı və ətraf bölgələr qan gölünə döndərildi. Beləliklə, XX əsrdə ikinci dəfə öz müstəqil inkişaf yolunu seçən Azərbaycan istəklərini dinc şəkildə yox, qurbanlar bahasına gerçəkləşdirdi. Can verməkdə olan imperiya dağılmaqdan xilas olmaq üçün sivil vətəndaşlarımızı güllə ilə qarşıladı. Bakıda və Azərbaycanın digər bölgələrində törədilmiş qanlı qırğınlar zamanı rəsmi məlumatlara görə, 131-dən artıq insan öldürüldü. Bunlardan 117 nəfər azərbaycanlı, 6 rus, 3 yəhudi, 3 tatar idi. 744 nəfər müxtəlif dərəcəli xəsarətlər aldı. 400 nəfər həbs edildi, xeyli vətəndaşımız itkin düşdü. Bütün bunlar Azərbaycan xalqının mübarizə ruhunu, müstəqillik arzularını söndürə bilmədi. SSRİ adlı imperiyanın dayaqlarını Azərbaycanda birdəfəlik sarsıtdı”.

”Erazmus” proqramı “Brexit”dən sonra təhlükə altındadır
”Erazmus” proqramı “Brexit”dən sonra təhlükə altındadır
Kürdəmirdə ana və uşağın müəmmalı ölümü ilə bağlı cinayət işi başlanıb
Kürdəmirdə ana və uşağın müəmmalı ölümü ilə bağlı cinayət işi başlanıb
Avtomobil yolları işçilərinin peşə bayramıdır
Avtomobil yolları işçilərinin peşə bayramıdır
Loading Bars
Xəbər lenti
Cənubi Koreyada yeni növ koronavirusa yoluxanların sayı 556 nəfərə çatıb
UFC turnirində Tuxuqov Agiları nokauta saldı
ABŞ-da avtobus qəzası nəticəsində 3 nəfər həlak olub
Çinin Hubey əyalətində sutka ərzində koronavirusa yoluxanların sayı 630 nəfər artdı
Almaniyada məhkəmə “Tesla”ya meşə massivini kəsməyə icazə verdi
Bakıda qəzaya uğrayan avtomobil alışıb (VİDEO)
Almaniyada naməlum şəxslər qəlyan salonuna atəş açdılar
Tərtər rayonunda mərmi tapıldı (FOTO)
”Erazmus” proqramı “Brexit”dən sonra təhlükə altındadır
Prezident İlham Əliyevin İtaliyaya dövlət səfəri başa çatıb (FOTO)
Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Vatikanda Sikstin Kapellası və Müqəddəs Pyotr Kilsəsi ilə tanış olublar (FOTO)
Ağstafada mağazada yanğın qeydə alınıb
Bakıda 3 otaqlı evdə yanğın olub
"Saudi Aramco" Səudiyyə Ərəbistanında ən böyük qaz yatağının kəşfinə başlayacaq
Hindistanın şimalında iki böyük qızıl yatağı tapıldı
Azərbaycan cüdoçusu Almaniyada keçirilən “Böyük dəbilqə” turnirində bürünc medal qazanıb
Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyeva Vatikanda Papa Cəngavər Ordeninə layiq görülüb (FOTO)
Braziliyada polislərin etiraz aksiyaları davam edir
Bakıda azyaşlılara siqaret satan satıcılar cərimələnib
Gədəbəydə ev yanıb
MSK DSK-nın qərarını qüvvədə saxladı
Almaniyada Ümumavropa Qarabağ mitinqi keçirilib (FOTO)
Naxçıvan Ali Məhkəməsi Ali Məclisə keçirilən seçkilərin nəticələrini təsdiq edib
Naxçıvan Ali Məclisinə seçilən deputatların adları açıqlanıb (SİYAHI)
MSK 66 saylı Biləsuvar seçki dairəsinin qərarını qüvvədə saxlayıb
MSK daha bir məntəqənin nəticələrini etibarsız saydı
MSK DSK-nın qərarını qüvvədə saxladı
Neftçalanın sabiq icra başçısı və digər saxlanılan şəxslər barəsində həbs qətimkan tədbiri seçilib (ƏLAVƏ OLUNUB)
İranda koronavirusa görə məktəblər bağlandı
MSK daha bir məntəqədə səsvermənin nəticələrini ləğv etdi
Kürdəmirdə ana və uşağın müəmmalı ölümü ilə bağlı cinayət işi başlanıb
Sabunçu üçüncü seçki dairəsi ilə bağlı müraciət təmin edilmədi
MSK DSK-nın qərarını qüvvədə saxladı
Prezident İlham Əliyev Bruney Sultanını təbrik edib
Azərbaycan Prezidenti Yaponiya İmperatorunu təbrik edib
Prezident İlham Əliyev Estoniya Prezidentini təbrik edib
Avtomobil yollarının tikintisi və istismarı sahəsində fərqlənən bir qrup şəxs təltif edilib (SİYAHI)
Dövlət Agentliyinin işçilərinə “Əməkdar mühəndis” fəxri adı verilib - SƏRƏNCAM
Qaradağ seçki dairəsinin bir məntəqəsində səsvermənin nəticələri etibarsız sayıldı
Daha bir məntəqədə səsvermənin nəticələri ləğv edildi
Prezident İlham Əliyevin Vatikanda Müqəddəs Taxt-Tacın dövlət katibi kardinal Pietro Parolin ilə görüşü olub Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva Papa Cəngavər Ordeninin ən ali dərəcəsinə layiq görülüb (FOTO) (YENILƏNİB)
Berlində Ümumavropa Qarabağ mitinqi keçirilib (FOTO)
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Vatikanda Papa Fransisk ilə görüşüb (FOTO) (YENİLƏNİB)
MSK-nın seçkilərlə bağlı iclası başladı
Pakistanda Azərbaycanın ərazi bütövlüyü ilə bağlı qətnamə qəbul edilib
Beynəlxalq Etnoidman Forumu gələn il Bakıda keçiriləcək (FOTO)
Biləcəridə “BMW” piyadanı vurub öldürdü
Ukraynalı ekspert: Prezident İlham Əliyevin İtaliyaya səfəri Asiyadan Avropaya yeni yol açacaq
Bir gündə 46 nəfər saxlanılıb
Heydər Əliyev Sarayı bayram tətili günlərində uşaqları nağıl tamaşa ilə sevindirəcək
İrandakı koronavirusa görə Azərbaycan gömrükdə nəzarəti daha da gücləndirib
Dövlət Gömrük Komitəsinin sədri 3-cü "könüllü gömrükçü" dəstəsinin üzvləri ilə görüşüb (FOTO)
Berlində Xocalı soyqırımına həsr olunmuş sərgi açılıb (FOTO)
Ümumavropa Qarabağ mitinqi canlı yayımlanacaq
Avtomobil yolları işçilərinin peşə bayramıdır
Xaçmazda Biznes İnkubasiya Mərkəzi fəaliyyətə başladı (FOTO)
Deputat İsraildə Xocalı soyqrımı qurbanlarının xatirəsinə həsr olunmuş tədbirdə iştirak edib (FOTO)
Arzu Nağıyev: Azərbaycanın “Böyük Yeddilik” üzvü olan İtaliya ilə belə bir vacib sənəd imzalaması olduqca mühüm əhəmiyyət daşıyır
"Keşlə" dairəsində dövrə vuran DYP avtomobili barədə araşdırmalara başlandı
İranda koronavirusa yoluxanların sayı 28-ə çatıb
Trend-in Baş direktor müavini Sevil Mikayılova Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin İtaliyaya əlamətdar səfəri barədə (VİDEO)
Bakıda daha bir nizamlanan piyada keçidi qoyulub (FOTO)
Sabah hava küləkli, çiskinli olacaq
Narkotik saxlayan Quba sakinləri saxlanılıb (FOTO)
Gürcüstanda yaşayan soydaşlarımız üçün toplanan dərsliklərin təqdimatı keçirilib
Naxçıvan Ali Məclisinə yeni TƏYİNAT
Azərbaycan təkcə İtaliya üçün deyil, həm də bütün Avropa İttifaqı üçün iri iştirakçıdır
Naxçıvanda Ali Məclisin sessiyası çağırıldı - Sədr seçiləcək
Gədəbəydən Bakıya gələn 21 yaşlı oğlan heroinlə yaxalandı
Tikinti obyektlərinin istismarına icazələri təmin edən elektron sistem bölgələrdə tətbiq edilir (FOTO)
“Nar” ADA Universitetinin İT üzrə fərqlənən tələbələrinə dəstək olub (FOTO)
İtaliya Azərbaycanın tarixi abidələrinin qorunması və tanıdılmasına dəstək verəcək
Muğam Mərkəzində Xalq artisti Rübabə Muradovanın xatirəsi anılıb (FOTO)
Bosniya və Herseqovinada Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsi anıldı
Saatlı və Sabirabadda Gənclərin İnkişaf və Karyera Mərkəzinin nümayəndəlikləri açıldı (FOTO)
Səfir: Azərbaycan və Latviya müntəzəm birbaşa aviareyslərin açılması imkanını nəzərdən keçirir
Azərbaycana gələn iranlılarda koronavirus şübhəsi ilə bağlı baş həkimdən AÇIQLAMA
Sosial müdafiə sahəsində atılan mühüm addımlar, köklü sosial islahatlar cəmiyyətdə rəğbətlə qarşılanır
Bakı polisi axtarışda olan 26 nəfəri bir gündə saxladı
Bu gün Almaniyada Ümumavropa Qarabağ mitinqi keçiriləcək (VİDEO)
Küveyt İranla uçuşları dayandırdı
İranda iki sərhədçi öldürülüb
Hacıqabul ikinci dəfə silkələndi (ƏLAVƏ OLUNUB)
Atəşkəs 23 dəfə pozuldu
Xocalı soyqırımı: Erməni yalanlarını ifşa edən beynəlxalq sənədlər
“Azəriqaz”: Yeni sayğaclara müdaxilələr azalacaq (VİDEO)
Azərbaycanda italyandilli kadrlara olan tələbat arta bilər
Amerikalı politoloq: Rəsmi Bakıya etimad yüksək səviyyədədir
FATF İranı "qara siyahı"ya əlavə edib
Cənubi Koreyada yeni növ koronavirusa yoluxanların sayı artıb
Bakıda "Mercedes" yanıb
İtaliya Azərbaycan qazı sayəsində Avropanın qaz qovşağına çevriləcək
Sankt-Peterburq - Bakı reysi ləğv edilib (FOTO)
ABŞ Türkiyədə "Patriot" komplekslərinin yerləşdirilməsi barədə hələ ki qərar verməyib
Türkiyədə mikroavtobus yük maşını ilə toqquşub - Yaralılar var
Meksikada həbsxanada qiyam olub - Ölənlər və yaralananlar var
Çində yeni növ koronavirusdan ölənlərin sayı artıb
ABŞ-da yeni növ koronavirusa yoluxanların sayı 34 nəfərə çatıb
Astarada qazanxanada yanğın olub
İtaliyada yeni növ koronavirusdan ilk ölüm halı qeydə alınıb
Bütün xəbərlər