Yeni intellektual məkana doğru

Yeni intellektual məkana doğru

Elnur Aslanov, Azərbaycan Prezidenti Administrasiyasının siyasi təhlil və informasiya təminatı şöbəsinin müdiri

Biz tez-tez vurğulayırıq ki, müasir dünya intensiv şəkildə dəyişir. Artıq bu barədə təkcə siyasətçilər, yaxud qlobal maliyyə böhranının nəticələri ilə mübarizə aparan ekspertlər deyil, adi insanlar da danışır.

Tamamilə aydındır ki, XXI əsrin əvvəli planetimizin milyardlarla sakininin yaddaşında geosiyasi və geoiqtisadi xarakterli mühüm dəyişikliklər dövrü kimi qalacaqdır. Dünya siyasətinin strukturu ənənəvi qarşılıqlı ünsiyyət və qarşılıqlı anlaşma metodlarının transformasiyasına məruz qalır. Bu gün müşahidə etdiyimiz prosesləri cəmi 2-3 il bundan əvvəl təsəvvürə gətirmək çətin idi. Diplomatik fəallıq və intensiv demarşlar təkcə bir regionda, məsələn, Cənubi Qafqazda vəziyyəti dəyişmir, bütövlükdə qlobal gündəliyi modifikasiya edir.

Beynəlxalq münasibətlərin forması dəyişdikcə onun tərkib hissələri də dəyişir. Müasir maliyyə böhranının əsas səbəbi olmuş Bretton-Vud beynəlxalq monetar sisteminin yaradılması keçən əsrin ikinci yarısında dövlətin və cəmiyyətin inkişaf vektorunun elmi tərkib hissəsini gücləndirmək zərurətinə gətirib çıxarmışdır. Sənaye cəmiyyətinin postmodern cəmiyyəti ilə əvəz edilməsi "biliklərə əsaslanan cəmiyyət" ideyasını tezliklə dövlətin və cəmiyyətin daxilində qarşılıqlı təsirin prioritet amilinə çevirmişdir. Səmərəli inkişaf, intensiv iqtisadi artım, "möcüzə" modelləri və düz xətt boyunca hərəkət trayektoriyasını kökündən dəyişən "ağ yaxalıqlı"ların uğurları - bütün bunlar yalnız intellekt və elmi yanaşma sayəsində mümkün olmuşdur. "Asiya pələngləri", modernləşmənin Çin və Argentina modelləri, "yapon ruhu", qərbləşmə ilə modernləşmə arasında qarşıdurma, sivilizasiyaların münaqişəsi və finalda liberalizmin qalib gəldiyi "tarixin başa çatması", elmi cəhətdən əsaslandırılmış bir sıra başqa nəzəriyyələr qlobal tarixi dönüş və dövlətlərin inkişafı üçün zəruri intellektual meydan yaratmışdır.

Öncə fikir...

Qədim Yunanıstandan başlamış Fransada Rişelye dövrünə qədər bəşəriyyətin inkişafının bütün mərhələlərində mütərəqqi dövlət xadimləri ölkənin inkişaf modellərinin reallaşdırılmasında həmişə intellektual resurslardan istifadə etməyə çalışmışlar. Məsələn, Abbasilər sülaləsinin xəlifələri Bizansdan töycü kimi pul deyil, elmin ayrı-ayrı sahələrinə aid qiymətli əlyazmalar alırdılar. Bir neçə xəlifənin hakimiyyəti dövründə formalaşmış "Müdriklik evi" müasir elmlər akademiyasının rolunu yerinə yetirir, orada dövrün ən parlaq zəkaları çalışırdı.

Keçən əsrin əvvəlindən etibarən dövlətin daxili və xarici strukturunun müəyyən edilməsində təfəkkür fabrikləri öncül rol oynama başlamışdır. Belə fabriklərin ilk cücərtiləri 1916-cı və 1919-cu illərdə siyasi tövsiyələr və proqramlar üzərində işləyən akademiya və universitet laboratoriyaları şəklində fəaliyyət göstərirdi. Bu qəbildən ilk strukturlar Brukinq universiteti və Stenford universiteti yanında Quver institutu olmuşdur. Bu gün dünyanın 170 ölkəsində 6 minə yaxın "beyin mərkəzi" vardır.

İntellektual element hər bir cəmiyyətdə fərdi xarakter daşıyır və yalnız ayrı-ayrı vahidləri keyfiyyətli idarəetmə sistemi şəklində qruplaşdırmağı bacaran dövlətlər həmin elementdən uğurla istifadə edirlər. Bu sistem müxtəlif təhdidlərə ani şəkildə müvafiq münasibət bildirməyə, eləcə də informasiya mübarizəsində preventiv tədbirlər təklif etməyə imkan verir.

Prezident İlham Əliyev diplomatların və ekspertlərin qarşısında duran vəzifələri ifadə edərək hücumçu xarici siyasəti müəyyən etmişdir. Məsələyə bu cür yanaşmaq özünün bütün parametrlərinə görə Azərbaycanın mənafelərinin səmərəli və hərtərəfli lobbiləşdirilməsini, xarici iqtisadi və xarici siyasi doktrinanın əsas vektorlarının dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasını, regional və qlobal layihələrə fəal cəlb olunmağı, eləcə də intellektual cəbhədə geniş hücum strategiyasını təmin etməlidir. Prezidentin ifadə etdiyi prioritet bir fakt aydın göstərir ki, bəzən ənənəvi diplomatiya lazımınca səmərəli olmadıqda fəal intellektual mübadilə, dövlətin və cəmiyyətin gələcək perspektivlərinə yeni elmi yanaşma qarşılıqlı münasibətlərin və qarşılıqlı tamamlamanın yeni formasına çevrilir.

Ənənələrdən innovasiyalara doğru

Sözsüz ki, XXI əsr diplomatiyası artıq yalnız ənənəvi danışıqlar və beynəlxalq konfranslar demək deyil, hərçənd onlar, əlbəttə, arxaizmlərə çevrilməmişlər. Bu gün facebook, twitter, youtube və bir sıra başqa sosial şəbəkələr elə ideyaları səmərəli və məqsədyönlü şəkildə reallaşdırırlar ki, keçən əsrdə bu ideyalar yalnız siyasi institut olan dövlətin qüvvəsi ilə həyata keçirilə bilərdi. İnternet təkcə qlobal ilkin mənbə deyil, o, həm də yeni norma və stereotiplərin bərqərar olması üçün mühüm elementə çevrilmişdir. Üçüncü minilliyin diplomatiyası təfəkkürün və şüur formasının dəyişməsi, tədricən virtual həmfikirlər məkanı yaradılması deməkdir.

Müasir diplomatiya formalarının dəyişməsi milli ekspertlər birliyinin güclənməsi və fəallaşması zərurətini aktuallaşdırır. Dağlıq Qarabağın və ona bitişik 7 rayonun Ermənistan tərəfindən işğal edilməsi, Cənubi Qafqazda proseslərin intensiv şəkildə bir-birini əvəz etməsi, qlobal səviyyədə enerji təhlükəsizliyi probleminin daim müzakirə edilməsi şəraitində ekspertlər birliyinin rolu formalaşmaqda olan gündəliyin mühüm elementi kimi təzahür edir. Bəzən cari daxili və xarici siyasi konsepsiyanın bəzi məsələlərinin daha dəqiq müəyyən edilməsi ekspertlərlə zəruri və aktual diskussiyalardan asılı olur. Bu halda araşdırma mərkəzləri ekspertlərinin vəzifəsi əldə edilmiş uğurların bayağı konstatasiyasından və ya dünyanın özü kimi qədim olan mövzuya dair mühakimələrdən ibarət deyildir. İntellektual diskussiyaların prioriteti regional və qlobal miqyaslı transformasiyaların səbəb və nəticələrinin təhlilində akkumulyasiya edilməlidir. Hakimiyyət və bütövlükdə cəmiyyət Azərbaycan ali məktəblərinin müvafiq kafedra və fakültələrindən xüsusi fəallıq, səmərəli və keyfiyyətli tədqiqatlar gözləyir. Ekspertlərin qarşısında Prezident İlham Əliyevin xarici və daxili siyasətinin çoxprofilli təhlili, regional və qlobal dünya nizamı məsələlərinin müzakirə edilməsi, habelə Azərbaycan dövləti və Azərbaycan cəmiyyəti üçün yeni təhlükə və təhdidlərin üzə çıxarılması vəzifəsi durur. Beləliklə, beyin mərkəzləri təhsil sisteminin elmi şəkildə modernləşdirilməsində daim iştirak edə biləcək, əvəzində isə müasir elmin inkişafının tələbləri üzrə hazırlanmış kadrlar qazanacaqlar.

"Beyin mərkəzləri diplomatiyası"

Aydındır ki, yeni intellektual məkana doğru addımlarımızı intensivləşdirmək, ekspert qruplarını səfərbər etmək və "Beyin mərkəzləri diplomatiyası"nı həyata keçirməyə başlamaq artıq zərurətdir. Beləliklə, yaxın perspektivdə müxtəlif ölkələrin ekspert birlikləri müasir təhlükəsizlik arxitekturası, yeni regional qayda məsələlərinin birgə müzakirələrini intensivləşdirmək, yeni kommunikasiya dəhlizlərinin və etnik-siyasi münaqişələrin həlli yollarının gələcəyi barədə təsəvvürləri ifadə etmək, həmçinin aktual geosiyasi və geoiqtisadi layihələrin ümumən reallaşdırılması imkanlarını müəyyən edəcəklər.

Bu cür təkliflər bu yaxınlarda Moskvada keçirilmiş "Cənubi Qafqazın sosial-iqtisadi inkişafı: problemlər və perspektivlər" mövzusunda konfransda artıq səslənmişdir. Rusiya və Azərbaycan politoloqları ümdə problemləri müzakirə etmək və aktual tədqiqatlara başlamaq məqsədi ilə ekspert məkanlarının birləşməsinə tərəfdar olduqlarını bildirmişlər.

Lakin "Beyin mərkəzləri diplomatiyası" dedikdə nə nəzərdə tutulur?

Bu gün tədqiqat və təhlil mərkəzlərinin yeri dövlət siyasətinin formalaşmasında onların aparıcı rolu ilə müəyyən edilmişdir. Bunu nəzərə alaraq XXI əsr diplomatiyasının - "Beyin mərkəzləri diplomatiyası"nın tərkib hissəsinin üç əsas aspektini qeyd etmək lazımdır.

Əvvələn, Azərbaycanın nəinki regional, həm də qlobal aspektdə güclənməkdə olan iqtisadi və siyasi çəkisini nəzərə almaqla müasir dövrün bir sıra aktual məsələləri barədə milli mövqeyi müxtəlif ölkələrin elmi dairələrinə düzgün və əsaslandırılmış şəkildə çatdırmaq vacibdir.

İkincisi, ekspertlərin, analitiklərin, o cümlədən müxtəlif ölkələrin politoloq, iqtisadçı və sosioloqların ümumi və müştərək təşəbbüsləri vasitəsilə regional problemlərin daha yaxşı dərk edilməsinə nail olmaq və qlobal miqyaslı əsas təhdidləri aşkar etmək mümkündür. Elmi və intellektual mübadilə tədricən Azərbaycanın simasına çevrilməkdədir. Azərbaycanın başqaları ilə bölüşməyə və onlara nümayiş etdirməyə layiq dəyərləri və nailiyyətləri çoxdur. Azərbaycan öz fəaliyyətini bu çərçivədə daha da gücləndirəcəkdir.

Üçüncüsü, ekspert birliyinin və intellektualların açıq diskussiyalarının sayəsində hər bir ölkənin modernləşməsi hakimiyyət-cəmiyyət qarşılıqlı münasibətlərinin yeni səviyyəsinə keçir. Bu gün dövlət hadisələri öyrənmək və konstatasiya etməklə deyil, onları təhlil etmək və proqnozlaşdırmaqla məşğul olan ekspert birliyinin mövcud olmasında maraqlıdır. İntellektin genişliyi və fikrin gücü hadisələri öncədən görmək qabiliyyətində və onları modelləşdirmək imkanındadır.

Dəyişikliklər dövrü

Biz geosiyasətin xeyli dərəcədə geoiqtisadiyyat olduğu kardinal dəyişikliklər dövründə yaşayırıq. Bu, bizim geosiyasi dəyişikliklərə və tektonik sürüşmələrə daim hazır olmağımızı tələb edir. Bu halda "Biliklərə əsaslanan cəmiyyət"in bünövrəsini formalaşdıran intellekt qlobal siyasətin mühüm aspektidir. Bu gün biz belə bir cəmiyyətin bünövrəsini yaratmaqla perspektivdə davamlı inkişafı və səmərəli dövlətçiliyi təmin edirik.

Hadisələrin istənilən, hətta müsbət gedişatında da unutmaq olmaz ki, tarix təkrarlanır, lakin siyasətin məqsədi və ruhu dəyişmir. Məqsədlərə nail olmağın vasitələri təkmilləşdirilir, strateji planlar daha mürəkkəb xarakter kəsb edir. Buna görə də Ziqmund Freydin nə vaxtsa dediyi bir fikirlə razılaşmamaq çətindir: "Müasir sivilizasiyanın əsl yaradıcısı onunla razılaşmayan insana daş atmaq əvəzinə söyüş yağdıran ilk insan olmuşdur". XXI əsr daş atmaq əvəzinə sülh və sabitliyi bərqərar etməyə qabil olan sanballı dəlillər gətirmək imkanlarını genişləndirir.

"Azərişıq" kommunikasiya strategiyası hazırlayıb
"Azərişıq" kommunikasiya strategiyası hazırlayıb
Yüksəkgərginlikli işıq xətləri yeraltı kabellərə keçirilir (FOTO/VİDEO)
Yüksəkgərginlikli işıq xətləri yeraltı kabellərə keçirilir (FOTO/VİDEO)
İtaliya TAP sayəsində qaz ixracatçısına çevrilir
İtaliya TAP sayəsində qaz ixracatçısına çevrilir
Loading Bars
Xəbər lenti
Dünyada koronavirusa yoluxanların sayı 330 milyonu keçib
Jurnalistlər Makronun mətbuat konfransını boykot ediblər
Braziliya ardıcıl ikinci gün yeni yoluxma hallarının sayına görə antirekordu yeniləyib
"Instagram"da ödənişli abunəçiliq funksiyası əlavə olunacaq
Livanın cənubundan İsrail istiqanıtində raket atılıb
Mingəçevir Dövlət Universitetində “20 Yanvar Azərbaycan xalqının milli qürur və şərəf tarixidir” mövzusunda konfrans keçirilib (FOTO)
Gömrük Akademiyasında Polşanın ölkəmizdəki səfiri ilə görüş keçirilib (FOTO)
Ceyhun Bayramov AEBA-nın rəhbəri ilə görüşüb (FOTO)
Mingəçevir Dövlət Universitetində növbəti “Açıq qapı” Günü keçirilib (FOTO)
Aİ nümayəndəliyinin rəhbəri 20 Yanvar faciəsi ilə əlaqədar Azərbaycana başsağlığı verib
Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva rəsmi "Instagram" səhifəsində 20 Yanvar faciəsinin ildönümü ilə bağlı paylaşım edib (FOTO)
Bu gün Azərbaycanda 20 Yanvar faciəsinin 32-ci ildönümüdür
"Trendyol" malları birbaşa alıcıların evinə çatdıracaq
Ərdoğanın Ukraynaya səfərinin tarixi məlum olub
Türk Dövlətləri Təşkilatı 20 Yanvar faciəsi ilə bağlı paylaşım edib
Saatlıda karantin qaydalarının pozulduğu toy məclisi aşkarlandı
Azərbaycan hər hansı qeyd-şərt olmadan delimitasiya prosesinə başlanılmasının tərəfdarıdır - Nazir
“Müstəqilliyə gedən yolun şərəf və qəhrəmanlıq salnaməsi” mövzusunda videokonfrans keçirilib
Prezident İlham Əliyevin rəsmi "Facebook" səhifəsində 20 Yanvar faciəsi ilə bağlı paylaşım edilib (FOTO)
Böyük Britaniya minalarla mübarizədə təcrübəsini Azərbaycanla bölüşür - Səfir
Azərbaycanda əsasən hansı ölkələrin vətəndaşları təhsil alır?
1400-dən çox şəxs bu əməlinə görə cərimə edilib
Ölkədə minik avtomobillərinin istehsalı artıb
Azərbaycanda pensiyaçıların sayı açıqlanıb
Azərbaycan 2021-ci ili yüksək iqtisadi artım tempi ilə başa vurdu - TƏHLİL
Tramp Mayamidə iki mindən çox lüks ev tikdirməyi planlaşdırır
Şərqşünaslıq İnstitutunda 20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsi yad edilib (FOTO)
Göyçay DYP-yə yeni rəis təyin olundu
“Məşğulluğa Dəstək Layihəsi”nə bu il daha 6 min şəxs cəlb edilərək kiçik biznesləri qurulacaq (FOTO)
Şamaxı sakinindən silah və patronları götürülüb
DGK sədri BMT-nin Azərbaycandakı rezident əlaqələndiricisi ilə görüşüb (FOTO)
Taksi sürücüsünün narkotikin təsiri altında olduğu müəyyən edilib
Bakıda metro qatarında problem yaranıb
Britaniyada dördgünlük iş həftəsi ilə eksperiment işə salınacaq
Ötən il idmançılarımız 500-dən çox medal qazanıb
Xaçmaz Rayon İcra Hakimiyyətində vətəndaşların videoformatda qəbulu keçirilib (FOTO)
ADU-da 20 Yanvar faciəsinin ildönümü ilə əlaqədar tədbir keçirilib
Pandemiyanın növbəti dalğası ərəfəsindəyik - MM Səhiyyə Komitəsinin sədr müavini (VİDEO)
Sumqayıt Dövlət Yol Polisi şöbəsində ölüm hadisəsi olub
Fransanın məsuliyyətsiz bəyanatlarına Bakıdan sərt reaksiya - “Əsas məsələ”də MÜZAKİRƏ (FOTO/VİDEO)
5 milyon manatdan artıq dələduzluqda təqsirləndirilən şəxsə hökm oxundu
Bakıda məşhur restoranlar cərimələndi
Azərbaycanda cəza çəkən bütün iranlı qadın məhkumlar qarşı tərəfə təhvil verilib - RƏSMİ
Yanvarın 21-nə USD/AZN rəsmi məzənnəsi
Ceyhun Bayramov ATƏT-in forumunda Ermənistan nümayəndəsinin əsassız iddialarını rədd edib (FOTO)
Azad edilmiş ərazilərdə dislokasiya olunan hərbi hissələrin fəaliyyəti yoxlanılıb (FOTO)
SOCAR-ın 2021-ci il üzrə əsas istehsalat göstəriciləri açıqlanıb (FOTO)
20 Yanvar xalqımızın Qəhrəmanlıq salnaməsidir (FOTO)
Tehranda 20 Yanvar faciəsinin ildönümü qeyd edilib (FOTO)
Fransada atışma olub, ölən var
20 yanvar Ümumxalq Hüzn Gününə həsr edilmiş tədbir keçirilib (FOTO)
Azərbaycanda COVID-19 əleyhinə peyvənd olunanların sayı açıqlanıb
Bu qanlı hadisəni azadlıq mübarizəsi və milli həmrəyliyimizin təzahürü kimi qürurla anırıq
Azərbaycanda 1 151 nəfər COVID-19-a yoluxub, 9 nəfər vəfat edib
Ötən il yol qəzalarında 345 piyada ölüb
Qadını öldürüb yol kənarına atanlardan biri tutuldu (FOTO/VİDEO)
Ötən il yol qəzalarında 706 nəfər həlak olub - RƏSMİ
Uşaq evində valideynlə dava edən tərbiyəçi işdən çıxarıldı
DİN uşaq bağçasında valideynlə tərbiyəçi arasındakı qalmaqalı nəzarətə götürdü
"Azəriqaz"ın sayğacını elan saytında satışa çıxaran qadın saxlanıldı (FOTO)
Tərtərdə 16 yaşlı məktəbli qız qaçırılıb
Avropa İttifaqı ölkələrinin səfirləri Şəhidlər Xiyabanını ziyarət edib (FOTO)
Mediasiya şurası VƏ MÜSİAD arasında əməkdaşlıq protokolu imzalanıb (FOTO)
Hacı Zeynalabdin Tağıyevin abidəsi bürünc-tunc qarışığından hazırlanıb - Xanlar Əhmədov
20 Yanvar əlillərinə və şəhid ailələrinə birdəfəlik maddi yardım ödənildi
20 Yanvar xalqımızın milli birlik və həmrəylik sınağından uğurla çıxdığı tarixdir - Vüqar Rəhimzadə
Unibank ipoteka faiz dərəcəsini endirib
İranda ötən sutka ərzində 19 nəfər koronavirusdan ölüb
Kaspersky 2021-ci ildə ABŞ-da patent alan rus şirkətləri arasında lider elan edilib
2021-ci ildə 1348 nəfər əlilliyi olan şəxs özünüməşğulluq proqramına cəlb edilib
Mənzil İnşaatı Dövlət Agentliyində 20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsi anıldı (FOTO)
ANAMA Goranboydakı mina hadisəsi ilə bağlı məlumat yayıb
Gəncədə oğurluq edən və silah saxlayan şəxslər saxlanılıb (FOTO/VİDEO)
Ötən il 3206 hərbi qulluqçu və şəhid ailəsi üzvünə psixoloji yardım göstərilib
Azərbaycan hərbçiləri Türkiyədə təlimə qatılıblar (FOTO)
Azad edilmiş torpaqlara səfər edən şəxslər postlarda yenidən yoxlanacaq - Elşad Hacıyev
Həmkəndlilərinin evindən oğurluqlar edən şəxs saxlanılıb
Buraxılış imtahanlarının proqramları açıqlanıb
Mingəçevir Dövlət Universitetində ADA Universitetinin məlumatlandırma görüşü keçirilib (FOTO)
Hacı Zeynalabdin Tağıyev Azərbaycan tarixində zəngin adam kimi yox, məhz xeyriyyəçi kimi qalmışdır - Tamam Cəfərova
Vətəndaşlar ildə bir dəfə həm Şuşaya, həm də Ağdama gedə biləcəklər - RƏSMİ
İranda qar və daşqına görə 700 kənd yolu bağlanıb
Azərbaycan məhsulları beynəlxalq sərgilərdə nümayiş olunacaq
İran xaricdən gətirilən koronavirus vaksinlərinin sayını açıqlayıb
İlahiyyat İnstitutunda 20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsi yad edilib (FOTO)
Sabah güclü külək, yağıntılı və soyuq hava şəraiti gözlənilir
Narkokuryerlik edən daha 8 nəfər saxlanılıb (FOTO/VİDEO)
Qazaxıstanda yeni müdafiə naziri təyin olunub
Azərbaycan 20-dən çox məhbusu İrana qaytarıb
Anasını balta ilə qətlə yetirən şəxs axtarılır
20 Yanvar şəhidi ailələri və əlillərinə 135 mənzil, 100-dək avtomobil verilib
XİN 20 Yanvar faciəsi ilə əlaqədar bəyanat yayıb
Abdin Fərzəliyev Abşeron Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı təyin edilib
İradə Gülməmmədova Abşeron Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı vəzifəsindən azad edilib
"Azərişıq" kommunikasiya strategiyası hazırlayıb
Monteneqro parlamentinin sədri Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzində olub
Energetika Nazirliyində 20 Yanvar faciəsinin 32-ci ildönümü anılıb
Türkiyə və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri 5 milyard dollara yaxın svop müqaviləsi imzalayıb
Rusiyada koronavirusa yoluxanların sayı kəskin artıb
Azad edilən ərazilərdə sahibkarlıq obyektləri ilə bağlı 40-a yaxın müraciət daxil olub - Azərişıq
Bütün xəbərlər