"Azərbaycanın geosiyasəti"

"Azərbaycanın geosiyasəti"

Yunus Oğuz

"Azərbaycanın geosiyasəti"

Əli Həsənovun kitabından qənaətə gəldiyim düşüncələr

İkinci mərhələ - 1993-1994-cü illərdə ABŞ və onun müttəfiqləri artıq fəal geosiyasət yürütməyə başlayırlar. 2001-ci ilə qədər ABŞ NATO, Avropa Birliyi və Türkiyə ilə yanaşı ortaq maraqlar əsasında bölgədə bəzi yerli tərəfdaşlar- Azərbaycan, Gürcüstan, Ukrayna, Moldova, Özbəkistan, Qırğızıstan və s. kimi qərbyönümlü siyasət yürüdülən ölkələrlə birlikdə hərəkət etməyə başlayır.

Üçüncü mərhələ 2001-ci ildən başlayır və Barak Obamanın hakimiyyətə gəlişinə qədər davam edir. Müəllifin yazdığına görə, bu mərhələdə ABŞ və NATO Cənubi Qafqazda, Xəzər-Qara dəniz hövzəsi, Orta Asiyada fəal hərbi geostrateji fəaliyyətə və təhlükəsizlik siyasətinə başlayır. Fikir verdinizsə bu mərhələdə söhbət yalnız "hərbi-geostrateji"dən gedir. Birinci iki mərhələdə geosiyasi və geoiqtisadi baxımdan möhkəmlənən ABŞ artıq bölgədə hərbi-geostrateji siyasət yürüdür. Bu da bu məkandan Rusiyanı tədricən sıxışdırmaq siyasəti davam etdirilir.

Bu mərhələdə ABŞ və NATO öz diqqətini bölgənin beynəlxalq və regional təhlükəsizlik məsələlərinə, NATO-nun bölgə ölkələri hesabına Şərqə doğru genişləndirilməsinə və s. yönəldir. Cənubi Qafqaz, Qara dəniz hövzəsi və Orta Asiya ölkələrinin "Fərdi tərəfdaşlıq proqramı" çərçivəsində NATO və blok üzvü olan əsas müttəfiq dövlətlərlə hərbi geostrateji əlaqələrini yaradır, alyansın bölgədə hərbi geostrateji cəhətdən möhkəmlənməsinin qayğısına qalır.

Nəhayət, dördüncü mərhələ 2008-ci ildən günümüzə qədər davam edir. Bu barədə Əli Həsənov yazır: "ABŞ-ın təhlükəsizlik siyasətində müasir dövr kimi xarakterizə edilə biləcək dördüncü mərhələ, analitiklərin fikrincə, Barak Obamanın 2008-ci ildə hakimiyyətə gəlişindən sonra başlanır. Bu dövrdə ölkənin regional siyasətində, Milli Təhlükəsizlik Strategiyasında əsaslı dəyişikliklər edilmiş və onun çoxstandartlığı bir qədər də gücləndirilmişdir. 26 may 2010-cu ildə dərc olunaraq rəsmi elan edilmiş həmin sənəddə Corc Buş administrasiyasının 2002-ci ildə qəbul etdiyi təhlükəsizlik strategiyasının "milli təhlükəsizliyin təmin olunması naminə, lazım gələndə bütün dünyada əksər təhlükə mənbələrinə hücumetmə" prinsipindən tam imtina edilmiş, ölkənin planetar sülhyaratma və ABŞ-ın təhlükəsizliyini qoruma siyasətinə əsaslı düzəlişlər olunmuşdur". (Bax. S. 270)

Amma yeni doktrinanın qəbul olunmasına baxmayaraq ABŞ yüz ildən çoxdur yürütdüyü "ikili siyasət" prinsipindən əl çəkməyib, yəni "dovşana qaç deyir, tazıya tut". Məsələn Ermənistan tərəfindən ilhaq olunmuş Azərbaycan əraziləri haqqında BMT-nin qəbul etdiyi dörd qərarın həyata keçirilməsinə ABŞ hətta səy belə göstərmir. Nəzərə alaq ki, ABŞ-ın nümayəndəsi ATƏT-in Qarabağ problemi ilə bağlı yaartdığı üç ölkədən biri olan Minsk qrupunun üzvüdür. ABŞ Fransa və Rusiya ilə yanaşı iyirmi ildən çoxdur ki, guya Qarabağ probleminin həlli ilə məşğul olsalar da, bütün tərəflərə münaqişəni dondurulmuş vəziyyətdə saxlamağa üstünlük verirlər. Onlar faktiki olaraq sülh danışıqlarında işğalçı tərəflə təcavüz olunan tərəfi eyniləşdirir, bəzən isə ədalətsiz olaraq Azərbaycan tərəfin güzəştə getmək istəyində olurlar. Təəssüflər olsun ki, bu siyasət hələ də davam edir.

Yaxud Azərbaycanın ictimai təşkilatın və ya hər bir jurnalistin məişət səviyyəsində hər hansı problemi, ya münaqişəsi yaranarsa, dərhal ABŞ, ona yaxın olan qeyri-hökumət təşkilatları bəyanat verir, ölkəmizi, dövlətimizi demokratiyanın inkişafına əngəl törətməkdə suçlayırlar. Amma Ermənistan parlamentində terror baş verir, deputatları güllələyirlər, yaxud küçədə etiraz edib mitinq keçirənləri vəhşicəsinə döyüb, həbs edirlər, insan haqları pozulur, Amerika və ona tabe olan qeyri-hökumət təşkilatları, ATƏT susurlar. Bax budur ikili siyasət yürütmək.

Bəs Azərbaycan ABŞ və NATO-ya hansı münasibəti göstərir. Qabaqcadan deyim ki, Azərbaycanın onlara münasibəti çox orginaldır, yəni dövlətimiz tərəfdaşlıqdan imtina etmir, lakin özünəməxsus xüsusiyyətlərini önə çəkir. Bu barədə hörmətli professor yazır: "Keçən müddətdə Azərbaycan öz təhlükəsizlik taleyini Şimali Atlantika ilə bağlamamaq (fikir verin-bağlamamaq-Y. O.) şərti ilə, ABŞ-ın bəhs olunan dövrdəki fəal regional təhlükəsizlik siyasətinə, beynəlxalq və regional sülhyaratma təşəbbüslərinə, hərbi və siyasi tərəfdaşlıq çağırışlarına hərtərəfli dəstək vermiş və müxtəlif formalarda:

1. ABŞ və NATO ilə "Sülh naminə tərəfdaşlıq" və "Fərdi tərəfdaşlıq" proqramları çərçivəsində ikitərəfli (yenə fikir verin- ikitərəfli- Y.O.) və çoxtərəfli hərbi-strateji əməkdaşlığı gücləndirmişdir;
2. Əfqanıstana və İraqa ABŞ və NATO təyyarələrinin sərbəst uçuşu üçün hərbi hava dəhlizi açmışdır;
3. ABŞ-ın beynəlxalq terrorizmə qarşı mübarizə koalisiyasına qoşularaq, onunla birlikdə dünyanın ayr-ayrı münaqişə bölgələrində sülhyaratma proseslərində iştirak etmişdir və s." (Bax, S. 285-286)

Bundan başqa, Azərbaycan tərəfi ABŞ və Avropa İttifaqı ilə bir yerdə müxtəlif layihələr həyata keçirir, beynəlxalq qurumlar qarşısında götürdüyü öhdəlikləri dönmədən yerinə yetirir. Bununla yanaşı Azərbaycan dövləti bölgədə yürütdüyü siyasəti əsas məhək daşı müstəqil siyasətin yürüdülməsi və Azərbaycanı bölgədə münaqişələr ocağına və məkanına çevirməyə cəhd edən qüvvələrin qarşısını almaqdadır. Bu barədə Əli Həsənov yazır ki, prezident İlham Əliyevin Azərbaycan heç zaman nə ABŞ və NATO-nun, nə də ki, başqa ölkələrin regiondakı hərbi-geostrateji münaqişələri üçün "meydan" olmayacağı, İrana, yaxud digər qonşu ölkəyə hər hansı üçüncü qüvvənin hücumuna dəstək verməyəcəyi, qonşularla etibarlıq tərəfdaşlıq münasibətlərini daim qoruyacağı və ərazisindən digər dövlətin hərbi məqsədlər üçün istifadəsinə icazə verməyəcəyi haqqındakı birmənalı bəyanatı, öz müstəqil iradəsini ortya qoyması və sona qədər bu mövqeyə sadiqlik nümayiş etdirməsi ABŞ və NATO rəhbərliyini məyus edərək, 2001-ci ildən sonra Azərbaycanla sonuncular arasındakı formalaşmış hərbi-strateji tərəfdaşlıq münasibətlərinə müəyyən mənfi təsir göstərdi. Lakin, bu qətiyyətli mövqe əvəzində Azərbaycanın bölgə ölkələri, ilk növbədə qonşu Rusiya və İranla tərəfdaşlıq münasibətlərinin korlanmasının qarşısını aldı.

Tərəfimdən qeyd edirem ki, bu siyasət düzgün addımdır, çünki Qərbin yürütdüyü "İkili siyasətin" bəhrəsini çox görmüşük, nəticəsi də müsəlman ölkələri, o cümlədən Azərbaycan üçün ağır itkilərlə müşaiyət olunub. "İkili siyasət" haqqında yuxarıda bəhs etdiyimizdən bunun üstündə çox dayanmayacayıq. Amma, bir məsələni xüsusilə qeyd etmək istərdim. Bir anlığa təsəvvür edin ki, Azərbaycan dövləti öz ərazisindən hər hansı ikinci bir dövlətə (o dövlətin hərbi-strateji maraqlarını həyata keçirmək üçün) plasdarm verdi. Nəticə necə olacaq bilirsinizmi? Deməli Azərbaycan maraqlı tərəf olacaq və ərazisini "plasdarm" etdiyi dövlətlə tərəfdaşlıq məcburiyyətində qalacaq, digər bloklarla, dövlətlərlə münasibətlərdə isə soyuqluq yaranacaq, potensial rəqibə, bir az sonra isə düşmənə çevrilmək ehtimalı artacaq. Belə olan şəraitdə məkanı münaqişələr ocağına döndərmək istəyən qüvvələrin qarşısını almaq çox çətin olacaq. Bu zaman həmin qüvvələr xarici təsirdən ölkədaxili vətəndaş təsirinə keçməyə cəhd edərək ölkədə xaos, başıpozuqluq yaratmaq istəyərək hakimiyyət dəyişikliyinə can atacaqlar. İqtisadi temp düşəcək, maliyyə infilyasiyası və manatın məzənnəsinin sürətlə ucuzlaşması başlayacaq, sosial müavinətlərin verilməsində gecikmələr baş verəcək, ərzaq qıtlığı yaranacaq və s. müdaxilələr dövlətin, hətta hakimiyyət dəyişikliyi olmasa belə, regionda siyasi və iqtisadi etibarlığı xeyli aşağı düşəcək.

Ardı var

Azərbaycan bərpa olunan enerji mənbələrinə yarım milyard dollarlıq xarici investisiya cəlb edəcək
Azərbaycan bərpa olunan enerji mənbələrinə yarım milyard dollarlıq xarici investisiya cəlb edəcək
Enerji itkilərinin azaldılması əsas hədəflərimizdəndir - Pərviz Şahbazov
Enerji itkilərinin azaldılması əsas hədəflərimizdəndir - Pərviz Şahbazov
Azərbaycanda yaşıl enerji layihələrini maliyyəçilərlə əlaqələndirmək üçün beynəlxalq platforma yaradılacaq
Azərbaycanda yaşıl enerji layihələrini maliyyəçilərlə əlaqələndirmək üçün beynəlxalq platforma yaradılacaq
Loading Bars
Xəbər lenti
Hazırda Cənubi Qafqazda sülh üçün misilsiz imkanlar var - Çavuşoğlu
Daha bir ölkədə "omikron" ştammına yoluxma qeydə alındı
Azərbaycan bərpa olunan enerji mənbələrinə yarım milyard dollarlıq xarici investisiya cəlb edəcək
Enerji itkilərinin azaldılması əsas hədəflərimizdəndir - Pərviz Şahbazov
ATƏT Cənubi Qafqaz ölkələrinin münasibətlərinin inkişafını tam dəstəkləyir - Sədr
Azərbaycanda yaşıl enerji layihələrini maliyyəçilərlə əlaqələndirmək üçün beynəlxalq platforma yaradılacaq
Hərbi Hava Qüvvələri "Bayraktar"larla təlim-məşq uçuşları keçirib (VİDEO)
ABŞ və Böyük Britaniya səfiri Ağdama səfər ediblər (FOTO)
UFAZ-ın icraçı direktoru Fransanın Akademik Palma Ordeninin Zabit dərəcəsi ilə təltif edilib (FOTO)
British Council və ADA Universiteti biznes sahibkarları və tələbələri #mycreativespark forumu üçün bir araya gətirib (FOTO)
Prokuror "falçı" adı ilə qadından 2 milyon manat alan ər-arvada 23 il cəza istədi
Azərbaycan-Ermənistan sərhədində vəziyyət sabitdir - Hikmət Hacıyev
Ermənistan mediasına istinadları minimuma endirmək lazımdır - Prezidentin köməkçisi
Azərbaycan beynəlxalq ictimaiyyət qarşısında da mina problemini qaldırıb - Hikmət Hacıyev
Mərkəzi Gömrük Hospitalının İT mütəxəssisi Microsoft Azure Administrator sertifikatına layiq görülüb
Hikmət Hacıyev helikopter qəzası ilə bağlı yayılan məlumatlardan danışdı
Azərbaycan xalqı həmişə sülh çağırışında olub - Hikmət Hacıyev
Muğanbank korporativ saytını yeniləyib
Zaqatalada narkokuryerə hökm oxundu
AFFA Canni De Byazi ilə müqaviləni uzatdı
Bərpa olunan enerji mənbələri üzrə xarici şirkətlərlə razılıqlar əldə olunub - Pərviz Şahbazov
Unibank şəhid və qazi ailələrinə dəstək olmaqda davam edir
Sabah hava yağmursuz keçəcək
Sülh dayanıqlı olmalıdır ki, mədəniyyəti qura bilək - Anar Kərimov
Biz Azərbaycanın və Ermənistanın gənc nəsillərinin gələcəkdə ümumi dil tapa bilməsi imkanlarını görürürük - Hikmət Hacıyev
Bakıda bayram çadırlarının quraşdırılmasına başlanıldı (FOTO)
Bakı sakininin evindən silah çıxdı
Azərbaycan sülh naminə mədəni irsin qorunması işindəki səylərinə görə tərifə layiqdir - ISESCO rəhbəri
Prezident İlham Əliyev Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Prezidentinə təbrik məktubu göndərib
Noyabrda 9 nəfər minaların qurbanı olub
Distant təhsil real təhsili tam əvəz edə bilmir - Nazir
Dayanıqlı sülh daimi səylər tələb edir - BMT-nin ali nümayəndəsi
Mədəniyyəti hifz etmək üçün sülhə ehtiyacımız var - Elham Aişeyni (FOTO)
Prezident İlham Əliyevin sayəsində Azərbaycan müxtəlif dinlərin, mədəniyyətlərin mərkəzinə çevrilib - ABŞ-ın Etnik Anlaşma Fondunun prezidenti (FOTO)
Dövlət Xidmətinin rəisi UNESCO-nun iclasında Ermənistanın təxribat xarakterli çıxışlarına cavab verib (FOTO)
Yeni Azərbaycan Partiyası Xətai rayon təşkilatının yeni ərazi partiya təşkilatı yaradıldı (FOTO)
Xocavənddə silah-sursat aşkar edildi (VİDEO)
Gələn ilin bayram günləri açıqlanıb
Ermənistanın İqtisadiyyat Nazirliyində araşdırmalar aparılır
Azərbaycan mədəni müxtəlifliyi ilə tanınır - Beynəlxalq Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondunun prezidenti
DSX-nin şəhid zabiti Beyləqanda dəfn edilib (FOTO) (ƏLAVƏ OLUNUB)
Kiber cinayətkarlar onlayn kinoteatr istifadəçilərini necə aldadır?
Kamran Əliyev Ukraynada Beynəlxalq Antikorrupsiya Forumunda iştirak edib
Regionlarda şəhid ailələri və müharibə iştirakçılarının müraciətləri üzrə vahid əlaqələndirmə mərkəzləri işə başlayacaq
Biz sülhə təşviq edirik ki, mədəniyyət yenidən canlansın - Anar Kərimov
Binəqədidə qanunsuz heyvan kəsimi məntəqəsi aşkarlanıb (FOTO)
7 il əvvəl Bakıda adam öldürən şəxsin məhkəməsi başladı
Bitki yağını kərə yağı adı altında satan mağaza cərimələnib
Hazırda Azərbaycana 60-dan çox ölkənin vətəndaşları səfər edə bilər - Agentlik sədri
30 il ərzində gözləyirdik ki, UNESCO mədəni irsimizə qarşı törədilənlərə rəy bildirsin - Hikmət Hacıyev (FOTO)
Polşada dahi Azərbaycan şairi və mütəfəkkiri Nizami Gəncəvinin 880 illiyi qeyd edilib
Bakıda “Mədəniyyət naminə sülh” qlobal kampaniyasının Tərəfdaşlar Forumu keçirilir
Gələn il 45 milyona yaxın insan aclıqla üzləşə bilər - BMT
Dəmirağacları kəsən şəxs barəsində cinayət işi başlanılıb (FOTO)
Laçında 2500-ə yaxın ağac əkilib (FOTO)
Qubada tanışını döyüb öldürən şəxsin məhkəməsi başlayır
Azərbaycan nefti bahalaşıb
Prezident İlham Əliyev Türkiyənin Ali Təhsil Şurasının sədrini qəbul edib (FOTO/VİDEO)
Bakı Kitab Mərkəzində tanınmış ingilis yazıçısı Çarli Makizin Azərbaycan dilinə tərcümə olunmuş əsərinin təqdimatı keçirilib (FOTO)
Azərbaycanda pul bazası artıb
Toyda qayda pozan 4 nəfər cərimələndi
Heydər Əliyev Fondu Bakıdakı katolik kilsəsində bərpa işlərini başa çatdırıb (FOTO)
Nazir iki yüksək rütbəli polis məmurunu vəzifədən azad etdi
Hacıqabul sakinlərindən narkotik götürülüb (FOTO)
Ağcabədidə ev yanıb, biri polis olmaqla ailənin üç üzvü yanaraq ölüb (FOTO)
Xarici valyutaların manata qarşı məzənnələri
Balakəndə meşələri məhv edən şəxs saxlanılıb (FOTO/VİDEO)
Ötən gün axtarışda olan 57 nəfər saxlanılıb
Evini tərk edən iki koronavirus xəstəsi barədə cinayət işi başlandı
Azərbaycan UNESCO-nun komitəsinə üzv seçilib - XİN
Çin və ABŞ hərbi dialoqa hazırlaşırlar
Bakıda 41 küçəyə Vətən müharibəsi şəhidlərinin adı verilib (ÖZƏL)
Danimarkada "omikron" ştammına 7 yoluxma halı qeydə alınıb
BMT-nin baş katibi yeni səyahət məhdudiyyətlərini ədalətsiz adlandırıb
Tramp Baydenin hakimiyyətə gəlməsindən sonra ABŞ-ın nüfuzunun minimuma endiyini deyib
Ağ Ev ABŞ və Rusiya liderlərinin mümkün görüşünü şərh edib
Dünyada koronavirusa qarşı 8 milyarddan artıq peyvənd istifadə edilib
Çavuşoğlu və Blinken Azərbaycan və Ermənistanı müzakirə ediblər
Ərdoğan yeni xəzinədarlıq və maliyyə naziri təyin edib
Dünyada beynəlxalq miqrantların sayı 281 milyona çatıb
İtaliyada 5-11 yaşlı uşaqların koronavirusa qarşı peyvənd olunmasına icazə verilib
İngiltərə Premyer Liqası: "Liverpul" "Evertonu" darmadağın edib, "Çelsi" növbəti qələbəsini qazanıb
ABŞ-da atışma olub, ölənlər var
OPEC ölkələri yeni baş katib seçəcəklər
İsraildə Milli Antiterror Bölməsi yaradılacaq
ABŞ-da "omikron" ştammına ilk yoluxma halı aşkarlanıb
Ombudsman Səbinə Əliyeva İtaliyaya rəsmi səfər edib
İran-Əfqanıstan sərhədində silahlı toqquşmalar baş verib
23 ölkədə koronavirusun "omikron" ştammına yoluxma halları qeydə alınıb - ÜST
Bakıda ikimərtəbəli evdə partlayış olub
Ermənipərəst dairələrin maliyyələşdirdiyi "siyasi mühacirlər" "Qarabağ"ın matçına təxribatlar hazırlayır
Türkiyədə son sutkada koronavirusdan 24 113 nəfər sağalıb
"Petkim" xaricdə 350-dən çox müştəri portfelinə malikdir
Qazaxıstan səfiri helikopter qəzası ilə bağlı Azərbaycana başsağlığı verib
Regionda yaranmış yeni geosiyasi vəziyyət Azərbaycanın gələcək inkişafı üçün yol açır - Səfir
Azərbaycanın avtomobil idxalı 40 faizdən çox artıb
Oqtay Gülalıyev sağdır, səhhəti yaxşıdır - Oğlu
DGK büdcə öhdəliyinə 111 faizdən çox əməl edib
Bu gun razılaşdırılmayan aksiyada saxlanılanalar arasında qadın və azyaşlı yoxdur - DİN
Qazi Universiteti, AzTU və MDU üçtərəfli işbirliyi çərçivəsində elmi seminar keçirilib (FOTO)
Bütün xəbərlər