Bakı. Trend:
Məktəb cəmiyyətin gələcəyinin formalaşdığı, uşaqların yalnız bilik və bacarıqlar deyil, eyni zamanda sosial davranış, qarşılıqlı hörmət və məsuliyyət prinsiplərini mənimsədiyi mühüm ictimai institutdur. Bu baxımdan təhsil müəssisəsində yaradılan mühit, müəyyən edilən qaydalar və formalaşdırılan davranış standartları tədrisin keyfiyyəti ilə yanaşı, şagirdlərin dünyagörüşünə və sosial münasibətlərinə də təsir göstərir. Məktəblilərin vahid geyim qaydaları və müəllimlərin vahid işgüzar üslubu da məhz bu kontekstdə qiymətləndirilməlidir.
Bunu Trend-ə açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Sevil Mikayılova deyib.
S.Mikayılovanın sözlərinə görə, müasir məktəbin qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri bütün şagirdlər üçün bərabər imkanlara əsaslanan, ayrı-seçkilikdən uzaq və inklüziv təhsil mühitinin yaradılmasıdır. Sosial statusundan, ailəsinin maddi imkanlarından, etnik və dini mənsubiyyətindən asılı olmayaraq hər bir uşağın eyni təhsil imkanlarına malik olması bu mühitin fundamental şərtlərindəndir. Vahid məktəbli geyimi həmin məqsədə xidmət edən vasitələrdən biri kimi çıxış edir.
"Məktəbli geyimi ilk baxışdan sadəcə zahiri görünüş və geyim qaydaları ilə bağlı məsələ təsiri bağışlasa da, onun sosial və pedaqoji əhəmiyyəti daha genişdir. Uşaqların eyni geyimdə təhsil alması onların ailələrinin maddi imkanları arasındakı fərqlərin gündəlik məktəb həyatında ön plana çıxmasının qarşısını qismən ala bilər. Brend geyimlər, bahalı aksesuarlar və dəb meyilləri üzərindən yaranan müqayisələrin azalması şagirdlər arasında sosial təzyiq və ayrı-seçkilik risklərinin məhdudlaşdırılmasına kömək edir.
Uşaqların eyni sinifdə, eyni parta arxasında təhsil alması bərabərhüquqlu münasibətlərin formalaşması baxımından əhəmiyyətlidir. Məktəbin əsas məqsədi şagirdlər arasında geyim və maddi imkanlar üzərindən fərqləri qabartmaq deyil, onların biliklərini, bacarıqlarını və fərdi inkişafını ön plana çıxarmaqdır. Vahid geyim bu yanaşmanın gündəlik məktəb həyatında ifadə formalarından biri ola bilər.
Bununla belə, məktəbli formasının sosial bərabərliyi öz-özünə təmin etmədiyini də nəzərə almaq lazımdır. Məktəbdə ayrı-seçkiliyin qarşısının alınması, hər bir şagirdə hörmətlə yanaşılması və bərabər imkanların yaradılması ardıcıl pedaqoji yanaşma tələb edir. Vahid geyim həmin siyasətin mühüm elementi olsa da, onun effektivliyi məktəbin ümumi davranış mədəniyyəti və idarəetmə prinsipləri ilə sıx bağlıdır".
Deputat bildirib ki, təhsil müəssisəsinin əsas funksiyalarından biri müxtəlif sosial mühitlərdən gələn uşaqları ortaq dəyərlər ətrafında birləşdirməkdir. Məktəb dini, siyasi və ideoloji təbliğatın deyil, biliklərin, elmi düşüncənin, tənqidi təfəkkürün və qarşılıqlı hörmətin ön plana çıxdığı məkan olmalıdır. Vahid məktəbli geyimi məktəbdə ümumi qaydaların tətbiqini və kollektivə aidlik hissinin formalaşmasını dəstəkləyir. Şagird məktəbin bir üzvü olduğunu yalnız dərs cədvəli və sinif otağı vasitəsilə deyil, gündəlik davranışları, məsuliyyətləri və məktəb mədəniyyətində iştirakı ilə də dərk edir. Geyim qaydaları da bu ümumi mühitin görünən elementlərindən biridir.
"Eyni zamanda, vahid geyim siyasəti tətbiq edilərkən şagirdlərin dini, mədəni və fərdi xüsusiyyətlərinə həssas yanaşılması vacibdir. Məqsəd fərqlilikləri inkar etmək deyil, həmin fərqliliklərin heç bir şagirdin təhsil imkanlarını məhdudlaşdırmadığı, hər kəsin özünü məktəb mühitinin bərabərhüquqlu üzvü hiss etdiyi şərait yaratmaqdır. Deməli, vahid geyim prinsipi inklüzivlik və bərabər münasibət yanaşması ilə uzlaşdırılmalıdır. Məktəb mühitində geyim məsələsi yalnız şagirdlərə aid deyil. Müəllimin xarici görünüşü, davranışı və ünsiyyət tərzi də onun peşəkar fəaliyyətinin ümumi qavranılmasına təsir göstərən amillər sırasındadır. Bu baxımdan müəllimlər üçün vahid işgüzar geyim üslubunun tətbiqi təşkilati, pedaqoji və idarəetmə aspektlərindən əhəmiyyət daşıyır.
Müəllim təhsil müəssisəsinin əsas nümayəndələrindən biridir. Onun davranışı və peşəkar görünüşü məktəbin daxili mədəniyyətini, iş prinsiplərini və cəmiyyət qarşısında daşıdığı məsuliyyəti əks etdirir. Səliqəli, sadə və işgüzar geyim üslubu müəllimin peşəkar rolunu vurğulayır, tədris prosesinə uyğun mühitin formalaşmasına kömək edir. Şagirdlər üçün müəyyən edilmiş geyim qaydaları ilə müəllimlərin işgüzar görünüşü arasında uyğunluğun olması məktəbdə ortaq təşkilati dəyərlərin möhkəmlənməsinə şərait yarada bilər. Bu yanaşma müəllim kollektivində mənsubiyyət və komanda ruhunu gücləndirməklə yanaşı, məktəbin vahid idarəetmə fəlsəfəsinin formalaşmasına da töhfə verə bilər. Vahid işgüzar üslubun digər üstünlüyü məktəb daxilində peşəkar identifikasiyanın güclənməsidir. Xüsusilə şagird sayının çox olduğu təhsil müəssisələrində müəllimlərin müəyyən edilmiş geyim standartlarına uyğun görünməsi onların digər şəxslərdən fərqləndirilməsini asanlaşdıra bilər. Bununla belə, peşəkarlığın yalnız geyimlə ölçülmədiyi aydındır. Müəllimin bilik səviyyəsi, pedaqoji bacarığı, ədalətli davranışı və şagirdlərlə ünsiyyəti onun nüfuzunu müəyyən edən əsas amillər olaraq qalır".
S.Mikayılova sözlərinə görə, müəllimlər üçün vahid işgüzar üslub müəyyən edilərkən əsas diqqət yalnız zahiri görünüşə deyil, geyimin funksionallığına və iş şəraitinə uyğunluğuna yönəldilməlidir. Müəllimin gündəlik fəaliyyəti hərəkətlilik, uzunmüddətli ünsiyyət, müxtəlif tədris şəraitinə uyğunlaşma və yüksək diqqət tələb edir. Buna görə də geyim rahat olmalı, hərəkəti məhdudlaşdırmamalı və dərsin təşkilinə maneə yaratmamalıdır. Sadə və səliqəli işgüzar üslub şagirdlərin diqqətinin tədris prosesindən yayınmasının qarşısını almağa kömək edə bilər. Eyni zamanda, müəllimin geyimi şagirdlərə ictimai mühitdə uyğun görünüş, şəxsi səliqə və geyim mədəniyyəti haqqında nümunə təqdim edir. Bu təsir yalnız geyimin formasından deyil, müəllimin ümumi davranışından və şəxsi nümunəsindən qaynaqlanır.
"Standartların müəyyənləşdirilməsi zamanı müəllimlərin fərdi xüsusiyyətləri, iş şəraiti, mövsümi tələblər və rahatlıq amili nəzərə alınmalıdır. Həddindən artıq sərt, praktik olmayan və əlavə maliyyə yükü yaradan tələblər isə məqsədin özünə zidd nəticələr doğura bilər. Buna görə də vahid geyim siyasəti konkret, aydın və real tələblərə əsaslanmalıdır. Təhsil müəssisəsində daxili qaydaların mövcudluğu idarəetmənin sistemli təşkilinə xidmət edir. Şagirdlərin geyim qaydalarına riayət etməsi, müəllimlərin peşəkar görünüş standartlarını gözləməsi və valideynlərin bu prosesdə iştirak etməsi məktəbdaxili məsuliyyət mədəniyyətinin formalaşmasına şərait yaradır.
Geyim qaydaları məktəb-valideyn əməkdaşlığının da bir hissəsidir. Tələblərin əvvəlcədən aydın izah edilməsi, onların tətbiqində ardıcıllığın qorunması və valideynlərin fikirlərinin nəzərə alınması mümkün anlaşılmazlıqları azaldır. Xüsusilə ailələrin maddi imkanları arasında fərqlərin olduğu şəraitdə vahid geyim tələbləri əlavə xərc yükü yaratmamalı, əlçatanlıq prinsipi qorunmalıdır. Digər tərəfdən, nizam-intizamın məqsədi qaydalara formal şəkildə əməl olunmasını təmin etməklə məhdudlaşmamalıdır. Əsas hədəf şagirdlərdə məsuliyyət, özünənəzarət və ortaq mühitə hörmət vərdişlərinin inkişaf etdirilməsidir. Bu səbəbdən geyim qaydalarının tətbiqi cəza və məhdudiyyətlər üzərində deyil, izah, maarifləndirmə və qarşılıqlı anlaşma üzərində qurulduqda daha səmərəli nəticə verə bilər. Məktəblilərin vahid geyimi və müəllimlərin işgüzar görünüşü arasında məntiqi əlaqə mövcuddur. Birincisi şagirdlər arasında sosial fərqlərin zahiri ifadəsini azaltmağa, kollektivə aidlik hissini gücləndirməyə və ümumi məktəb mühitini formalaşdırmağa xidmət edə bilər. İkincisi isə müəllim kollektivində peşəkar davranış standartlarının və təşkilati mədəniyyətin möhkəmlənməsinə dəstək verir.
Hər iki yanaşmanın effektivliyi onların necə tətbiq edilməsindən asılıdır. Əgər vahid geyim yalnız formal tələb kimi qəbul edilirsə, onun pedaqoji və sosial təsiri məhdud qala bilər. Lakin bu qaydalar bərabərlik, qarşılıqlı hörmət, məsuliyyət və peşəkarlıq prinsipləri ilə uzlaşdırıldıqda məktəbin ümumi mədəniyyətinin inkişafına töhfə verə bilər. Nəticə etibarilə, məktəbdə geyim məsələsi sadəcə zahiri görünüşlə bağlı müzakirə deyil. Bu, təhsil müəssisəsinin hansı dəyərləri təşviq etməsi, şagirdlər arasında münasibətləri necə qurması və müəllim peşəkarlığını hansı standartlarla ifadə etməsi ilə bağlı daha geniş məsələnin tərkib hissəsidir. Vahid məktəbli geyimi və müəllimlərin vahid işgüzar üslubu təhsilin əsas məqsədlərini əvəz etmir, lakin düzgün yanaşma və əsaslandırılmış qaydalar şəraitində həmin məqsədlərə xidmət edən vasitələrə çevrilə bilər. Məktəbin uğuru ilk növbədə verilən təhsilin keyfiyyəti, müəllimin peşəkarlığı və şagirdin inkişafı ilə ölçülür. Vahid geyim mədəniyyəti isə bu əsasların üzərində qurulan, nizam-intizamı, bərabərliyi və ortaq məsuliyyəti dəstəkləyən tamamlayıcı element kimi dəyərləndirilməlidir".
