Bakı. Trend:
Avqustun 20-də Azərbaycanın media nümayəndələrinin Özbəkistana səfəri çərçivəsində jurnalistlər Səmərqənddə yerləşən Şahi-Zində memorial kompleksini ziyarət ediblər.
Press-turda Azərbaycanın aparıcı media qurumlarının iyirmi nümayəndəsi iştirak edir. Onların arasında Trend İnformasiya Agentliyinin baş redaktoru Emin Əliyev də var.
Qədim Əfrasiyab şəhərinin qalıqları yaxınlığında yerləşən kompleks Səmərqəndin ən məşhur tarixi abidələrindən biridir. Müxtəlif dövrlərə aid məqbərələr bir-biri ilə ahəngdar şəkildə birləşərək, dar orta əsr küçəsi boyunca sıx şəkildə qruplaşdırılmış canlı və dinamik kompozisiya yaradır. Şahi-Zində kompleksi on bir məqbərədən ibarətdir.
Ansambl bir neçə əsr ərzində formalaşıb və XI–XIX əsrlərə aid məqbərələri, məscidləri və digər tikililəri özündə birləşdirir. Bu günədək qorunub saxlanılan tikililərin əsas hissəsi Teymurilər dövrünə aiddir.
Şahi-Zində adı fars dilindən tərcümədə “Diri şah” mənasını verir və Məhəmməd peyğəmbərin əmisi oğlu Qusam ibn-Abbas haqqında rəvayətlə bağlıdır. Rəvayətə görə, o, VII əsrdə Səmərqəndə gəlib və burada İslam dinini yaymağa başlayıb. Onun rəmzi məzarı ətrafında formalaşan nekropolun mərkəzinə çevrilib və bölgədə ziyarət edilən müqəddəs məkanlardan biri olub.
Kompleksin memarlıq həlləri Azərbaycan jurnalistlərinin xüsusi diqqətini cəlb edib. Məqbərələrin zəngin dekorasiyasında əsasən mavi və firuzəyi tonlarda şirəli plitələr, mozaika və ornamentlərdən istifadə olunub. Şahi-Zində memarlığı Orta Asiya və Şərq məkanında əsrlər ərzində formalaşmış müxtəlif bədii ənənələrin qarşılıqlı əlaqəsini əks etdirir. Bu baxımdan ayrı-ayrı orta əsr məqbərələrinin səkkizguşəli forması da maraq doğurur. Bu formanın tarixi Azərbaycan və Qərbi İran memarlığında analoqları mövcuddur. Şahi-Zində kompleksi ilə Azərbaycanı bağlayan əsas sirr orta əsr Azərbaycan memarlıq məktəbinin bənzərsiz izləri və azərbaycanlı sənətkarların dühasıdır. Belə memarlıq paralelləri orta əsrlər Şərqində mövcud olmuş bədii məktəblər arasında sıx mədəni əlaqələrin və qarşılıqlı təsirin olduğunu göstərir.
Bu gün Şahi-Zində yalnız Səmərqəndin görkəmli abidəsi kimi deyil, həm də bölgə xalqlarının çoxəsrlik mədəni qarşılıqlı əlaqələrinin əyani sübutu kimi qəbul edilir. Özbəkistan və Azərbaycan üçün bu irs xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki bu irs bu gün də iki qardaş xalq arasında dostluq və qarşılıqlı hörmətin möhkəm təməli kimi xidmət edən tarixi əlaqələri əks etdirir.
