Əksəriyyətimizin sirr saxladığı xəstəlik - 49 milyon insan bundan qurtulub

Əksəriyyətimizin sirr saxladığı xəstəlik - 49 milyon insan bundan qurtulub

Bakı. İlhamə İsabalayeva – Trend:

Koxun vərəm törədicilərini aşkarlamasından düz 135 il ötsə də və ötən müddətdə tibbin xeyli irəlilədiyi iddia olunsa da, görünən odur ki, xəstəlik yaratdığı risk təhlükəsi ilə hələ də dünyaya meydan oxumaqda davam edir.

Bu xəstəliyə qarşı illərdir mübarizə aparılmasına baxmayaraq, dünyada onun ləğvinə hələ də tam nail olunmayıb.

Problemin həllinin vacibliyini nəzərə alan Birləşmiş Millətlər Təşkilatı 2030-cu ilə gədər Davamlı İnkişaf üzrə təyin etdiyi məqsədlərdən birinin vərəmin global epidemiyasının ləğv edilməsi olduğunu açıqlayıb.

Xəstəlik hallarının 60%-i bu ərazilərdə baş verir

Hesablamalara görə, 2015-ci ildə ildə 10,4 million insan vərəm ilə xəstələnib ki, onların da 5,9 milyon (56%) nəfəri kişi, 3,5 milyon nəfəri (34%) qadın və 1 milyon nəfəri (10%) uşaq olub. Yeni xəstəlik hallarının 60%-i Hindistan, İndoneziya, Cin, Nigeriya, Pakistan və Cənubi Afrikanın payına düşür.
2000-2015 illər ərzində dünyada bu xəstəlikdən ölüm halları 22% azalıb və bu azalma hazırda da davam edir.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatlarına görə, 2010-cu ildən ölüm hallarının ən yüksək azalma tempi Şərqi Aralıq Dənizi və Avropa bölqəsində (ildə 6,5% və 6,2% müvafiq), ən zəif tempi isə Afrika regionunda (ildə 2,2%) müşahidə olunub.
ÜST problemin ciddiliyini nəzərə alaraq, ÜST ölkələri 2030-cu ilə qədər vərəmdən ölüm hallarının sayını 2015-ci illə müqayisədə 90%, vərəmlə xəstələnmə göstəricisini isə 80% azaltmağa çağırır.

Gizli saxlanılan xəstəlik

ÜST-nin Avropa regionun məlumatlarına əsasən, vərəm hallarının çoxu, yəni 45 faizi 25-44 yaşlı insanların payına düşür. Əslində, xəstəliyin bu yaşda olan gənclər arasında yayılmasına bir təsadüf kimi də yanaşmaq olmaz. Bu gün cəmiyyətdə vərəmə qarşı güclü stiqmanın olması, gənc yaşda xəstəliyə yoluxanların öz xəstəliyini gizlətməyə cəhd etməsi onun qarşısını almağa mane olan ən əsas səbəblərdən biri hesab edilə bilər.

Azərbaycan Səhiyyə Nazirliyi Elmi-Tədqiqat Ağciyər Xəstəlikləri İnstitutunun direktor müavini İradə Axundova da Trend-ə açıqlamasında bildirib ki, Azərbaycanda vərəmli xəstələrə qarşı münasibətdə çox böyük stiqma var. Buna görə də Azərbaycanda vərəm xəstələri öz xəstəliklərini aşkarlamağa maraq göstərmir, xəstəliklərini qapalı saxlamağa daha çox üstünlük verirlər. Bu hal daha çox cavanlar, xüsusilə də qızlar arasında müşahidə edilir: “Ailəsində vərəm xəstəsi olan insanların çoxu elə fikirləşir ki, onların ailə üzvlərindən birinin xəstə olduğu məlum olarsa, qohum-qonşu onlardan üz döndərəcək. Onlar ailələrində vərəm xəstəsi olmasını ailənin rüsvayçılığı hesab edirlər. Belə stiqmaya görə də vərəm xəstəsi olan şəxs xəstəliyini gizli saxlayır və müalicə üçün birbaşa həkim-ftiziatra deyil, vərəmin müalicəsi ilə tam məşğul ola bilməyən digər həkimlərə müraciət edirlər”.

Azərbaycana gəldikdə...

Mütəxəssislər ÜST-nin məlumatlarına əsaslanaraq, belə hesab edirlər ki, Azərbaycan dünyada vərəmin ən az yayıldığı ölkələrdən biri sayıla bilər.
ÜST-nin Avropa Regional Bürosunun məlumatına əsasən, Azərbaycanda hər 100 000 əhali arasında qeydə alınan yeni vərəm halları 2010-2016-cı illərdə xeyli azalıb.

2010-cu ildə Azərbaycanda hər 100 000 əhali arasında vərəmlə xəstələnmə göstəricisi 53,4 nəfər (ağciyər vərəmi ilə xəstələnmə göstəricisi 42,6 nəfər, ağciyərdən kənar vərəmlə xəstələnmə göstəricisi 10,7 nəfər) olduğu halda, 2016-cı ildə bu göstərici 38,9 nəfər (ağciyər vərəmi ilə xəstələnmə göstəricisi 29,9 nəfər, ağciyərdən kənar vərəmlə xəstələnmə göstəricisi 9) olub.

İ.Axundova bildirib ki, Azərbaycanda vərəmlə bağlı epidemioloji göstəricini yaxşı saymaq olar.

Onun sözlərinə görə, ölkədə vərəmdən ölüm hallarının azalması da bunu bir daha təsdiq edir. 2012-ci ildə Azərbaycanda hər 100 000 nəfər əhali arasında ölüm göstəricisi 4,1 nəfər olduğu halda, 2016-cı ildə bu göstərici 3,8 nəfər olub. Ölkədə yeni vərəm hallarının da sayı azalmaqdadır. Yalnız 2011-2015-ci illər arasında vərəmdən ölüm hallarınını sayı 8.3% azalıb.

Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, ÜST Azərbaycanda vərəmin müalicə nəticələrini də yaxşı dəyərləndirir.

ÜST-nin məlumatlarına görə, həssas vərəminin müalicəsinin nəticə hədəfi 85% olduğu halda, Azərbaycanda bu rəqəm 83% olub. Bu da çox ölkələrdən - Gürcüstan, Litva, Moldova, Ermənistan, Ukrayna və Rusiyadan yaxşı göstərici hesab edilir. Eyni zamanda, dərmanlara davamlı vərəminin müalicəsinin nəticə hədəfi 75% olduğu halda, Azərbaycanda bu hədəf 59% olub. Bu da çox ölkələrdən - Gürcüstan, Litva, Moldova, Ermənistan, Ukrayna, Rusiya, Qırğısıstan, Belarus, Bolqariya, Rumıniya, Turkmənistandan yaxşı göstərici sayılır.

İ.Axundova bildirib ki, bu göştəricinin artırılması üçün ölkədə Milli Vərəm Proqramı və Səhiyyə Nazirliyi tərəfindən digər vacib tədbirlər həyata keçirilir.

Vərəmə yoluxmağı əsla xəstəlik saymayın!

Vərəmlə bağlı vacib məsələlərdən biri də insanlar arasında məlumatlandırma səviyyəsinin artırılmasıdır. Bəzi insanlar məlumatsız olduqlarından bu xəstəliyi ölümlə nəticələnən ağır xəstəlik sayırlar. Ancaq faktlar onu göstərir ki, əslində belə deyil.

Məlumat üçün əvvəlcə bildirək ki, yoluxucu xəstəlik olan vərəm xəstəliyi vərəm mikrobakteriyaları tərəfindən törədilir. İnsanlarda vərəm xəstəliyini 92% hallarda insan növü M. Tuberculosis, 5% və 3% hallarda M. bovis, M. africanum törədir.

İnsanın vərəm xəstəliyinə yoluxması 90-95% hallarda tənəffüs yolları vasitəsilə -aerogen yolla (hava -damcı, hava-toz), bir qədər az hallarda mədə -bağırsaq yolu - alimentar yolla baş verir.

Yoluxma bəzən zədələnmiş dəri və selikli qişa, gözün konyuktivası, badamcıqlar vasitəsilə də (kontakt yol) baş verir. Xəstəliyin transplasentar yoluxması nadir hallarda vertikal yolla da mümkündür.

Vərəm ciddi müalicə tələb edən xəstəlik olsa da, əslində vərəmə yoluxmağı xəstəlik saymaq olmaz. Çünki tam kurs müalicə ( xəstəliyin formasından asılı olaraq, 6 aydan minimum 24 aya qədər) aparıldıqda vərəm tam sağalır və ondan azad olmaq olar. Nəzərə almaq lazınmdır ki, vərəmin müalicəsində əsas məsələ müalicə kursunu tam şəkildə sona çatdırmaqdır.

ÜST-nin məlumatlarına görə, 2000-2015 illər ərzində dünyada 49 milyon insan vərəmdən müalicə alaraq sağlam həyata qayıdıb və özünü xilas edib.
Elə bu göstərici xəstəliklə bağlı nikbinlik yaradır.

Azərbaycanda inanların vərəm xəstəliyinə fəqli münasibət göstərdikləri qənaətində olan psixoloq Elnarə Quliyeva hesab edir ki, vərəm xəstələrinə güclü psixoloji dəstəyin göstərilməsi onların müalicəsi üçün olduqca əhəmiyyətli olar. Psixoloqlar belə xəstələrlə söhbət apararaq onların beyninə vərəmin sağalan xəstəlik olması fikrini yeritməli, xəstələrdə özünə inam hissi yaratmalı, özünə qapanmış xəstələrin cəmiyyətə inteqrasiyasına yardım göstərməlidirlər:

“Xəstələr bu dəstək sayəsində özünü daha güclü hesab edər və müalicəsini də yarıda qoymazlar. Hər bir vərəm xəstəsi yaddında saxlamaldır ki, o, vərəmə yoluxan ilk insan deyil və dünyada bu xəstəlikdən sağalan milyonlarla insan var. Bunun üçün xəstələr yalnız güclü iradəyə və sağlam düşüncəyə malik olmaldırılar. Xəstənin ətrafındakılar - cəmiyyət üzvü olaraq, hər birimiz də belə sağlam düşüncəyə sahib olaraq, onların sağalmasına yardım göstərməliyik”.

Bakıdakı bal yarmarkası noyabrın 7-dək davam edəcək (FOTO) (ƏLAVƏ OLUNUB)
Bakıdakı bal yarmarkası noyabrın 7-dək davam edəcək (FOTO) (ƏLAVƏ OLUNUB)
2022-ci ildən iqtisadi islahatların yeni mərhələsi başlayır - Vüsal Qasımlı
2022-ci ildən iqtisadi islahatların yeni mərhələsi başlayır - Vüsal Qasımlı
Azərbaycanın elektrik enerjisi istehsalı və ixracı artıb - Nazir
Azərbaycanın elektrik enerjisi istehsalı və ixracı artıb - Nazir
Loading Bars
Xəbər lenti
Bakıdakı bal yarmarkası noyabrın 7-dək davam edəcək (FOTO) (ƏLAVƏ OLUNUB)
Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrdə taktiki-xüsusi təlim davam edir (VİDEO)
İran yerli şirkətlərinə Qarabağa qanunsuz yük daşımağı qadağan etdi
“Qələbə hünəri” Respublika Yaradıcılıq Sərgisi keçiriləcək
Azərbaycanda COVID-19 əleyhinə peyvənd olunanların sayı açıqlanıb
Azərbaycanda 2 303 nəfər COVID-19-a yoluxub, 16 nəfər vəfat edib
Diaspor gəncləri Ermənistanın müharibə cinayətləri ilə bağlı beynəlxalq təşkilatlara müraciət ediblər
Binəqədidə mağazaları qarət edənlər kameraya düşdü - Anbaan görüntülər (FOTO/VİDEO)
Unibank biznes üçün onlayn məhsulları komissiyasız etdi
Dövlət Rəqs Ansamblı beynəlxalq festivalda birinci yeri tutub
Digər respirator xəstəliklər ötən illərlə müqayisədə azalıb - Təyyar Eyvazov
2022-ci ildən iqtisadi islahatların yeni mərhələsi başlayır - Vüsal Qasımlı
Koronavirusa yoluxmaların artacağı gözlənilir - İnfeksionist
Yoluxmalara görə məktəblər bağlana bilərmi? - İnfeksionist açıqladı
Şirvan sakini "patı" ilə yaxalandı
Peyvəndin yan təsirləri nə dərəcədə təhlükəlidir? - AÇIQLAMA
Koronavirusun simptomları dəyişib - İnfeksionist
Metro qatarında nasazlıq yarandı, intervalda gecikmə oldu
Azərbaycanın elektrik enerjisi istehsalı və ixracı artıb - Nazir
44 günlük Vətən müharibəsində Füzuli əməliyyatının önəmi
“Nar” ən böyük Azərbaycandilli səsli kitabxanaya dəstəyini davam etdirir
İranda daha 162 nəfər koronavirusdan ölüb
Şəhid ailələri və müharibə əlillərinə, gözdən əlilliyi olanlara 50 mənzil verildi (FOTO)
Gedik Holdinq Azərbaycanda (FOTO)
3 kiloqrama yaxın "patı" ilə tutulan şəxsə hökm oxundu
Hədəfimiz bərpa olunan enerji payını 30 faizə çatdırmaqdır - Nazir
Qarabağda bir sıra böyük layihələrin məhz xarici investisiya hesabına həyata keçirilməsi əsas prioritetlərimizdəndir - Pərviz Şahbazov
Zəngəzurun giriş qapısı Zəngilan (FOTO)
Daha bir universitetdə bir neçə qrup distant təhsilə keçib
Qusar xəstəxanasının direktoru rüşvət alarkən cinayət başında yaxalanıb
Gələn il “Böyükşor”da üzən günəş elektrik stansiyasının istismara verilməsi planlaşdırılır - Nazir
Bal yarmarkasında məhsulun qiyməti necə müəyyənləşdirilir?
Bakıda gəlnini qətlə yetirən qayınataya 18 il həbs cəzası verildi
Son bir ilə yaxın müddətdə “Azercell könüllüləri” minlərlə ailəni sevindirib
Pandemiya arıçılara mənfi təsir edib - Nazirlik rəsmisi
Gürcüstan Azərbaycan vətəndaşları üçün ölkəyə daxil olma qaydalarını asanlaşdırıb
Əsas planımız mikro və aqro-sahibkarlar seqmentində kredit portfelini artırmaqdır
Rusiyada koronavirusdan ölüm hallarında yeni rekord qeydə alınıb
Riteylerə kömək: kassa sistemi vasitəsilə gəliri necə artırmaq və milyonlara qənaət etmək olar
Ermənistan kommunikasiyaların açılması üçün əməli addımlar atmalıdır - Ceyhun Bayramov
Azərbaycan Xorvatiyanın strateji tərəfdaşıdır - XİN rəhbəri
Cənubi Koreya sahillərində Çinə məxsus qayıq batıb
Yol polisi Bakıda səkiləri zəbt edən sürücülərə qarşı tədbirlərə başladı (FOTO/VİDEO)
Azərbaycan Xorvatiyadan minaların təmizlənməsi üçün avadanlıqlar alır - Ceyhun Bayramov
Türkmənistan türkdilli ölkələrin xəbərlərini yayımlayan Türk Dünyası (Turkic.World) layihəsinə qoşuldu (FOTO)
Azərbaycanla Xorvatiya arasında 7 sənədin razılaşdırılması üzərində iş aparılır
Çıraq platformasında hasilat bərpa edilib
Xorvatiya şirkətlərinin Qarabağda bərpa işlərinə cəlb olunması müzakirə edilib
Azərbaycanla Xorvatiya arasında mütəmadi siyasi məsləhətləşmələrin keçirilməsi razılaşdırılıb - Ceyhun Bayramov
Vətən müharibəsində ƏƏSMN-in 101 əməkdaşı iştirak edib (VİDEO)
Sabah hava necə olacaq?
Mingəçevir Dövlət Universiteti mini-futbol üzrə şəhər turnirinin qalibi olub (FOTO)
FHN qanunsuz çalışan ocaqxanaların fəaliyyətini dayandırıb (FOTO/VİDEO)
Daha bir marşrut xəttində “BakuBus” avtobusları işləyəcək
Mövcud yoluxma hallarına görə bütün məktəblərin bağlanması effektiv deyil - Ekspert
“Xudafərin” və “Qız Qalası” SES-in inşasının 2024-cü ilədək tamamlanması planlaşdırılır - Nazir
Ankarada partlayış olub (FOTO/VİDEO)
Böyük Britaniyanın Azərbaycandakı səfiri Bakı Ali Neft Məktəbində (FOTO)
İllik cəmi 14.44 faiz ilə nağd pul krediti Rabitəbankda mümkündür!
Ceyhun Bayramovla xorvatiyalı həmkarı arasında geniştərkibli görüş keçirilib (ƏLAVƏ OLUNUB) (FOTO)
Kəlbəcər və Laçın balı Bakıda yarmarkada - Qiymətlər (FOTO)
Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva Füzuli rayonundan olan keçmiş məcburi köçkünlərlə görüşdən görüntülər paylaşıb (VİDEO)
Energetika Nazirliyi yaşıl enerji konsepsiyasını hökumətə təqdim edib
Yarım milyon manatlıq dələduzluqda təqsirləndirilən sabiq hakim məhkəmə zalında həbs edildi
Azərbaycan nefti bahalaşır
Xorvatiya Azərbaycanla əlaqələrin dərinləşməsinə böyük maraq göstərir - Nazir (FOTO)
Suriyada avtobusun partladılması nəticəsində 14 hərbçi həlak olub
Bu il Qubadlı, Zəngilan və Ağdamda 4 yarımstansiyanın yenidənqurulması başa çatdırılacaq - Energetika naziri
İki uşağın göbələkdən zəhərlənərək ölməsi ilə bağlı araşdırma başlandı
Xocavənddə polis əməkdaşları silah-sursat aşkar edib (FOTO/VİDEO)
Məhkumun həyətindən silah aşkarlanıb (FOTO)
İşğaldan azad olunan ərazilərimizdə 167 qiymətli metal yatağı var - Nazir müavini
DTX rəisi ilə BQXK-nin vitse-prezidenti arasında görüş keçirilib
Məşhur rusiyalı aktyor xəstəxanaya yerləşdirilib
Qarabağda 30-dan artıq su elektrik stansiyası bərpa edilir - Nazir
BVF Azərbaycan üçün neftin itkisiz qiymətini açıqlayıb
Zəngilanda ermənilərin atıb qaçdığı silah-sursat aşkar edilib (FOTO)
Kamil Əliyevin 100 illik yubileyi “Azərxalça” da qeyd olunub (FOTO)
Evdən çıxan koronavirus xəstəsinə cinayət işi başlanılıb (VİDEO)
Bakıda "Kamaz", Samuxda "VAZ" yanıb
Zəngilanda radio və televiziya yayımı təmin olunub (FOTO)
Xarici valyutaların manata qarşı məzənnələri
Hindistanda leysan yağışları 42 nəfərin ölümünə səbəb olub
Gələn ildən əhalinin alıcılıq qabiliyyəti yüksələcək - AÇIQLAMA
Dünyada koronavirusa yoluxanların sayı 4 faiz azalıb - ÜST
Kabildə güclü partlayış baş verib
BMT TŞ Şimali Koreyanın raket sınaqlarını müzakirə edəcək
İsraildə koronavirusun yeni ştammı aşkarlanıb
"Facebook" adını dəyişdirməyi planlaşdırır
ABŞ-ın daxili təhlükəsizlik naziri koronavirusa yoluxub
"Netflix"in dünyadakı abunəçilərinin sayı 214 milyonu ötüb
Britaniyada koronavirusdan daha 223 nəfər ölüb
Rusiyada ticarət mərkəzində partlayış olub
Ankara Avropa Komissiyasının Türkiyə ilə bağlı hesabatını rədd edib
Vaşinqtonda Əmək Nazirliyinin binasında partlayış təhlükəsi səbəbilə küçələr bağlanıb
KXDR sualtı qayıqdan balistik raket buraxdığını təsdiq edib
BMT Şimali Koreyanın raket sınaqlarından narahatdır
Türkiyədə son sutkada koronavirusdan 27 352 nəfər sağalıb
Sabirabadda birmərtəbəli ev yanıb
Çempionlar Liqası: "Mançester Siti"dən darmadağın, "Şerif" ilk dəfə məğlub oldu (ƏLAVƏ OLUNUB)
Bütün xəbərlər