Müharibənin təsirindən psixoloji travma alan şəxs ən kiçik hadisədən aqressivləşib özünə zərər yetirə bilər - Psixoloq TÖVSİYƏLƏRİ

Müharibənin təsirindən psixoloji travma alan şəxs ən kiçik hadisədən aqressivləşib özünə zərər yetirə bilər - Psixoloq TÖVSİYƏLƏRİ

Bakı. İlhamə İsabalayeva - Trend:

Müharibənin ən qorxulu travması insan psixologiyasına olan təsiridir. Bu, olduqca diqqət tələb edən və cəmiyyəti düşündürən məsələdir. Həm dövlət, həm də ayrı-ayrı özəl qurumlar, eləcə də fərdi insanlar tərəfindən bu məsələyə xüsusi həssaslıqla yanaşılmalı, anlayış göstərilməlidir.

Bunu Trend-ə “Psixoloji Xidmət və Tədqiqatlar Mərkəzi” İctimai Birliyinin sədri, psixologiya üzrə fəlsəfə doktoru Təranə Paşayeva deyib.

Onun sözlərinə görə, Vətən, torpaq uğrunda canından keçməyə hazır olan əsgər ən yüksək diqqət və ehtirama layiqdir. Müharibə zamanı bir əmr ilə ən ağır döyüşlərə atılan döyüşçü həmin an hər kəsi və hər şeyi unudur:

"44 günlük Vətən müharibəsində biz bunun bir daha şahidi olduq. 3 minə yaxın qəhrəmanımız vətən uğrunda canlarını fəda etdi. Bu, milli birliyin, vətənə olan sevginin bariz nümunəsidir. Müharibə zamanı psixoloji travma yaşayan əsgərlərimizlə bağlı adi misal olaraq bunu qeyd edim ki, hər hansı bir fiziki yara aldıqda onun ağrısını o an hiss etmirik. Ağrı müəyyən müddət keçdikdən sonra başlanır. Ölüm-dirim savaşına atılan əsgərin bütün enerjisi, diqqəti, emosiyaları yalnız o istiqamətə yönəlir. Bütün ağrı və gərginliklər daha sonra özünü göstərir.

Əsgərlər arasında psixoloji travma alanları da unutmaq olmaz. Təbii ki, onlar öz emosiyalarını tənzimləmək gücündə deyillər".

Psixoloq əlavə edib ki, psixoloji travma alan ən təmkinli və sakit insanda belə müəyyən anlaşılmaz hərəkətlər ola, hətta intihara cəhd edilə bilər. Bu cür hallarda aqressiv davranış sərgilənməsi də anlaşılandır.

Belə məsələlərə dövlət səviyyəsində xüsusi diqqət yetirilməsini vacib sayan mütəxəssis qeyd edib ki, yaralı əsgər və zabitlər, qazilər, dövlət və özəl xəstəxanalarda ən yüksək qayğı ilə əhatə olunublar və onların müalicələri davam etdirilir.

Onun sözlərinə görə, fiziki yaralar həkim yardımı, dərman hesabına müalicə olunur, lakin psixoloji yaralar bu qədər asanlıqla sağalmır. Qarşısı vaxtında alınmayacağı təqdirdə psixoloji yaralar daha qorxulu psixoloji sarsıntılara, hətta sağalmaz xəstəliklərə səbəb ola bilər. Tibbi müalicə ilə yanaşı psixoloji, psixoterapevtik müdaxilənin olması da olduqca vacibdir. Müharibədə iştirak edən qazi və əsgərlər üçün mütləq şəkildə yeni reabilitasiya mərkəzləri yaradılmalı, kompleks müalicə aparılmalıdır.

Müharibənin təsirindən psixolji travma alan qazi və mülki şəxslərə qarşı normal davranış nümayiş edilmədiyi təqdirdə həm cəmiyyət, həm də fərdin özü üçün hansı fəsadların yarana biləcəyinə gəldikdə, T.Paşayeva bildirib ki, belə şəxslərə vaxtında psixoloji dəstəyin göstərilməsi olduqca vacibdir:

"Konkret bir misal qeyd edim. Müharibədə travma alan 23 yaşlı bir əsgər ordudan tərxis olunub evinə, ailəsinə dönür. Evdə azyaşlı körpə var. Körpənin ağlamaq səsi psixoloji travma alan gəncə rahatlıq vermir, səs onu aqressivləşdirir. Atanın övladına, gənc anaya qarşı kobud və aqressiv hərəkəti ailədə incikliyə, narazılığa səbəb olur. Onun hərəkəti anlaşılmır. Nəticədə əsgər psixiatrik xəstəxanaya yerləşdiriləcək qədər aqressivləşir, intihara cəhd edir, körpə övladını belə öldürmək istəyir. Belə halların baş verməməsi, sonu faciə ilə nəticələnən hadisələrin olmaması üçün ailələr və yaxın çevrə mütləq diqqətli olmalı, onların vaxtında psixoloji dəstək alması təmin edilməlidir. Təsəvvür edin, hətta psixoloji dayanıqlı insanlar belə ağır hadisədən stress yaşaya, travma ala bilər. Müharibədə iki ayağını, gözünü və ya digər əzasını itirən, yaxud döyüş meydanında gözü qarşısında əsgər yoldaşının parça-parça olan cəsədini görən insanın nələr yaşadığını anlamaq və onun nələr hiss etdiyini duymaq asan deyil. Onu ancaq o hadisəni yaşayan şəxs bilər".

T.Paşayeva əlavə edib ki, psixoloji travma alan şəxs təbii olaraq ən kiçik hadisədən, diqqətsizlikdən aqressivləşib özünə və başqasına zərər yetirə bilər. Psixoloji travma alan insan küçədə, mağazada, bir sözlə hər yerdə aqressivlik göstərə, kobudluq edə bilər. Buna görə də hər birimiz onlara qarşı səbr və təmkin nümayiş etdirməli, ən qısa müddətdə sağalmalıqlarına qovuşmaları üçün mümkün dəstəyi göstərməliyik.

Terrorçu-diversant qrupu heç bir vəchlə hərbi əsir hesab edilə bilməz - Leyla Abdullayeva (MÜSAHİBƏ)
Terrorçu-diversant qrupu heç bir vəchlə hərbi əsir hesab edilə bilməz - Leyla Abdullayeva (MÜSAHİBƏ)
Prezident İlham Əliyev: Biz sülh istəyirik və bu gün sülhü təbliğ edirik
Prezident İlham Əliyev: Biz sülh istəyirik və bu gün sülhü təbliğ edirik
Azərbaycan ilə Pakistan arasında hərbi əməkdaşlığın istiqamətləri müzakirə olunub - (FOTO/VİDEO)
Azərbaycan ilə Pakistan arasında hərbi əməkdaşlığın istiqamətləri müzakirə olunub - (FOTO/VİDEO)
Loading Bars
Xəbər lenti
Türkiyə dünya bazarlarına müdafiə sənayesi məhsullarının ixracını artırıb
İlon Mask "Starship"in partlamasını şərh etdi
Koronavirusun mutasiyalarının gözlənilməz olduğundan qorunma tədbirləri davam etdirilməlidir - ÜST
Venesuelada koronavirusun "Braziliya" ştammına yoluxmalar qeydə alınıb
İsraildə koronavirusa daha 4 173 yoluxma qeydə alınıb
"Starship" gəmisinin prototipi enişdən sonra partlayıb
Almaniyada karantin rejiminin müddəti uzadılıb
"Barselona" İspaniya Kubokunun finalına vəsiqə qazandı
Britaniyada koronavirusa yoluxanların sayı 4,2 milyon nəfərə çatır
İraqda raket hücumu nəticəsində ABŞ vətəndaşları xəsarət almayıb - Pentaqon
Türkiyədə koronavirusdan sağalanların sayı 2,6 milyon nəfərə çatır
ÜST: Dünyada ötən sutka koronavirusa 348 mindən çox yoluxma qeydə alınıb
Göyçayda 37 yaşlı kişi dəm qazından boğularaq ölüb (FOTO)
İsveçdə cinayətkar 8 nəfəri yaralayıb
Bu tarixlərdə ictimai nəqliyyat işləməyəcək - Nazirlər Kabineti
Millinin oyunu neytral meydanda keçiriləcək
İrana səfər qaydaları AÇIQLANDI
Myanmada toqquşmalar zamanı 38 nəfər ölüb
Gəncədə 5 otaqlı ev yanıb
Hakimliyə namizədlərlə test imtahanı keçirilib
Pandemiya və müharibənin iqtisadi təsirləri: Azərbaycan yüksəlib, Ermənistan isə çöküb - STATİSTİKA
Azərbaycanda vəfat edən insanlar əsasən bu yaşda olub
Azərbaycanda mobil operatorların gəlirləri azalıb
Azərbaycanın "ağıllı" layihələr üzrə təcrübəsi Belarusda təqdim olunacaq
Yaşamaq üçün Azərbaycana gələnlərin sayı gedənləri xeyli üstələyib
Niderlandın nüfuzlu qəzetində Xocalı soyqırmı ilə bağlı məqalə dərc olunub
Xorvatiyanın "yaşıl enerji" şirkətləri azad edilmiş ərazilərin inkişafına öz töhfəsini verə bilər - Səfirlik
“Dərs vaxtı”nda cədvələ uyğun mövzular təqdim olunub
Vaksinasiya olunmaq istəməyən müəllimlərə qarşı hər hansı tədbir görülməyəcək - BŞTİ müdiri
Dubayda koronavirusla bağlı məhdudiyyətlər Ramazan ayınadək uzadılıb
Bakıda 20 min müəllim və texniki işçi vaksinasiyadan keçəcək
MDU-da Nizami Gəncəvinin 880 illik yubileyinə həsr olunmuş elmi konfrans keçirilib (FOTO)
Yunanıstanda dağıntılar altından bir nəfər xilas edilib
Balakəndə itkin düşən azyaşlı tapıldı
Terrorçu-diversant qrupu heç bir vəchlə hərbi əsir hesab edilə bilməz - Leyla Abdullayeva (MÜSAHİBƏ)
Naxçıvan Qarnizonu qoşunlarında komandir hazırlığı məşğələləri keçirilib (FOTO/VİDEO)
Mingəçevirdə üç minik avtomobili toqquşub, xəsarət alan var
Ziraat Bank Azərbaycan həyata keçirdiyi layihələr üzrə mükafatlara layiq görüldü!
Anar Kərimov İstanbulda azərbaycanlı incəsənət xadimləri ilə görüşüb (FOTO)
Güclü, təmiz və gigiyenik: Samsung Jet ™ tozsoranın ətraflı icmalı (VİDEO)
Prezident İlham Əliyev: Biz sülh istəyirik və bu gün sülhü təbliğ edirik
Azərbaycan ilə Pakistan arasında hərbi əməkdaşlığın istiqamətləri müzakirə olunub - (FOTO/VİDEO)
Prezident İlham Əliyev: Pakistanla birgə hərbi təlimlər üzərində düşünürük
Prezident İlham Əliyev: Ümid edirik ki, Pakistan yeni yaranmaqda olan nəqliyyat marşrutlarına qoşulacaq
ADPU nümayəndələri universitetin şəhid məzunlarından A.Abbasovun yeni dünyaya gələn qızı İlknuru ziyarət ediblər (FOTO)
Azərbaycan Prezidenti: Pakistan dünyanın Ermənistanla diplomatik münasibətlər qurmayan azsaylı dövlətlərindən biridir
Prezident İlham Əliyev: Müharibənin ilk günündən Pakistan Azərbaycana həmrəylik və dəstək nümayiş etdirdi
Kürdəmirdə ağır qəza: 6 nəfər xəsarət alıb
Minaya düşən idarə rəisinin yerləşdirildiyi xəstəxanadan GÖRÜNTÜLƏR
Evimizə köçəcəyimiz günü gözləyirik: Ermənilər tərəfindən evi dağıdılan sakin Trend TV-yə danışır
Məktəblərin bağlanması bizim qərarımızla deyil... - Mehriban Vəliyeva
Şirvanşahlar Sarayı Kompleksinin 360°-li "3D" modeli təqdim olunub (FOTO)
Martın 4-nə USD/AZN rəsmi məzənnəsi
Unibank şəhid Tural Məmmədovun ailəsinə evi təqdim etdi
Paşinyan parlamentdə tribunaya çıxmaqdan imtina edib (VİDEO)
Venesuela Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü həmişə dəstəkləyib - Səfir
Azərbaycanla Venesuela arasında əməkdaşlığın inkişaf imkanları müzakirə edilib
Qazimizin görmə qabiliyyəti bərpa edilib
Əlaqələndirmə Qərargahının növbəti iclası keçirilib (FOTO)
Türkiyədən Azərbaycana polad ixracı artıb
Silk Way Technics 15 ildir təyyarələrin təhlükəsiz istismarını təmin edir
Azərbaycan regionda əbədi sülhün bərqərar olmasının tərəfindədir - Naqif Həmzəyev
Xocalı faciəsinin canlı şahidi amerikalı blogerə müsahibə verib
Yelo Bank-dan 8 mart kampaniyası
Prokurorluq idarə rəisinin minaya düşməsi barədə məlumat yaydı
Direktorların işə qəbulu müsabiqəsi pandemiya vəziyyətinə uyğun keçiriləcək
Prezident İlham Əliyev Pakistanın Birləşmiş Qərargah Rəisləri Komitəsi sədrinin başçılıq etdiyi nümayəndə heyətini videoformatda qəbul edib (FOTO/VİDEO) (YENİLƏNİB)
İtaliya parlamentində minalanmış ərazilərin xəritəsinin verilməsinə dair qətnamənin qəbul olunması nümunəvi presedentdir - Könül Nurullayeva
300-dən çox Vətən müharibəsi qazisinin protezə ehtiyacı var - Agentlik
TÜRKSOY-un qərargahında Nizami Gəncəvinin 880 illiyinə həsr olunmuş sərgi açılıb (FOTO)
Başımda 9 qəlpə var idi, yeddisini çıxarıblar, ikisi qalıb - Sumqayıtlı qazi (FOTO)
Səudiyyə Ərəbistanı Həcc ziyarəti şərtlərini açıqladı - QMİ rəsmi bildiriş gözləyir
İdarə rəisi minaya düşüb, vəziyyəti ağırdır (FOTO)
Ombudsman hüquq müdafiəçisi Novella Cəfəroğlu ilə görüşüb (FOTO)
Mətbuat Şurası İndoneziya Jurnalistlər Assosiasiyasına təşəkkür məktubu ünvanlayıb
Roma papası pandemiyadan sonra ilk səfərini bu ölkəyə edəcək
Azərbaycan-Türkiyə birliyi bütün türk dünyasına nümunədir - Politoloq
Milli Məclisin növbəti iclasının gündəliyi məlum oldu
Ermənistanda hakimiyyətə gəlmək istəyənlər faşist ideologiyasını əsas tutur - Deputat
Azərbaycanda 520 nəfər qazi və şəhid ailəsi üzvünə psixoloji yardım göstərilib
Azərbaycan Beynəlxalq Bankının layihələri mükafatlar qazandı
İsrail həkimləri 22 qazini əməliyyat etdi
Ceyhun Bayramov italiyalı həmkarı ilə telefonla danışıb
İki ali məktəbin akkreditasiyası aparılır
Yunanıstanda güclü zəlzələ olub
“Final” qida markası yeni reklam çarxını təqdim edib (FOTO)
Təhsil işçilərinin vaksinasiyasına başlanılıb
Media nümayəndələri qazilərimizə göstərilən reabilitasiya xidmətləri ilə tanış edilib (FOTO)
Yoluxanların sayı bu gün də 300-ü keçdi
Türkiyə Gürcüstanla ticarət dövriyyəsini 3 milyard dollara çatdırmaq istəyir
Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə üçtərəfli iş birliyinə önəm veririk - Çavuşoğlu
Füzulidə ermənilərin atıb qaçdığı 2 zenit-raket kompleksi aşkarlandı (FOTO/VİDEO)
DGK bu il büdcəyə əlavə 77,74 milyon manat köçürüb - Səfər Mehdiyev
İranda sutka ərzində 86 nəfər koronavirusdan ölüb
Rəmişin vəziyyətində irəliləyiş var - Həyat yoldaşı
FHN 5 nəfəri xilas etdi, birinin meyiti aşkarlandı (VİDEO)
Niderlanddakı erməni təşkilatının növbəti saxtakarlığı ifşa edilib (FOTO)
ADU-nun məzunları cəmiyyətin bütün səviyyələrində özünü doğruldub - Misgər Məmmədov
Azərbaycanın bir neçə müəssisəsindən Rusiyaya alma və pomidor idxalına icazə verilib
Bakıda “E-manat”ı oğurlayıb qəbirstanlığa apardılar (FOTO/VİDEO)
Bütün xəbərlər