Bakı. Trend:
Dünyada su və sanitariya çatışmazlığının əsas yükünü qadınlar daşıyır. Bu vəziyyət xüsusilə yoxsul ölkələrdə iqtisadi və sosial inkişafı ləngidir.
Trend bu barədə xarici KİV-ə istinadən xəbər verir.
Məlumata görə, inkişaf etməkdə olan ölkələrdə magistral suya çıxışı olmayan kənd təsərrüfatlarının 70%-dən çoxunda suyun toplanması qadınların üzərinə düşür. Qlobal miqyasda qadınlar və qızlar gündə ümumilikdə 250 milyon saatlarını su daşımağa sərf edirlər.
BMT-nin yeni hesabatında qeyd olunur ki, iqlim dəyişikliyi bu problemi daha da dərinləşdirir. Temperaturun hər 1 dərəcə artması qadın başçılığı olan ailələrin gəlirlərinin kişi başçılığı olan ailələrlə müqayisədə 34% daha çox azalmasına səbəb olur. Eyni zamanda qadınların həftəlik iş yükü kişilərlə müqayisədə orta hesabla 55 dəqiqə artır.
Təşkilat ölkələri bu balanssızlığı aradan qaldırmağa çağırır. Bildirilir ki, mövcud vəziyyət qadınların sağlamlığına, təhsil imkanlarına və qida təhlükəsizliyinə mənfi təsir göstərir. Hesabatda vurğulanır ki, bir çox ölkələrdə cinsə görə statistik məlumatların toplanmaması problemin real miqyasını qiymətləndirməyi çətinləşdirir.
Eyni zamanda qadınların su idarəçiliyi və kənd təsərrüfatı ilə bağlı qərarların qəbulunda zəif təmsil olunduğu qeyd olunur. Bir çox ölkədə torpaq mülkiyyəti hüquqlarında ayrı-seçkilik qalır və kişilər qadınlardan iki dəfə çox torpaq sahəsinə sahibdir.
Sanitariya şəraitinin zəif olması da qadınlara qeyri-mütənasib təsir göstərir. Araşdırmalara görə, aşağı gəlirli 40 ölkədə 2016–2022-ci illər ərzində təxminən 10 milyon yeniyetmə qız tualet çatışmazlığı səbəbindən təhsil və sosial fəaliyyətlərdən geri qalır. 2024-cü ildə isə 2,1 milyarddan çox insan təhlükəsiz içməli sudan, 3,4 milyard insan isə təhlükəsiz sanitariya xidmətlərindən məhrum olub.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, su və sanitariya xidmətlərinə çıxışın zəif olması qadınların sağlamlığı üçün ciddi risklər yaradır və gender əsaslı zorakılıq hallarını artırır.
Bununla yanaşı, bəzi təşəbbüslər müsbət nəticələr verir. Məsələn, Keniyanın kənd bölgələrində həyata keçirilən layihələr nəticəsində qadınların suya çıxışı asanlaşıb, onlar kiçik bizneslər qurub və ailələrin rifahı yaxşılaşıb.
Ekspertlər hesab edir ki, qadınların su resurslarının idarə olunmasında daha fəal iştirakı təmin olunarsa, bu, həm icmaların inkişafına, həm də ümumi rifaha mühüm töhfə verə bilər.