Bakı, Ankara və Aşqabad Xəzər enerji daşıyıcıları ixracının diversifikasiyasına yol açıblar - Ariel Koen

Azərbaycan, Bakı, 06 dekabr/ Trend / The Heritage Foundation-nun (ABŞ) baş elmi əməkdaşı, politoloq Ariel Koen, xüsusi olaraq Trend üçün

Türkiyə, Azərbaycan və Türkmənistan Xəzər regionunun əsas iştirakçısı statusunu qaytarmağa səy göstərirlər. Onlar Avropa və ABŞ - a görə mühüm prioritet olan Xəzərin enerji daşıyıcıları üçün ixrac marşrutlarının diversifikasiyası üzərində işləyirlər. Ankara, Bakı və Aşqabad Qərb bazarlarına karbohidrogen axınının təmin edilməsi üçün tədbirlər görürlər, çünki onlar bu bazarlardan daha çox haqq alırlar. Bu, enerji daşıyıcıları qiymətlərinin və büdcə gəlirlərinin düşdüyü vaxtda xüsusilə vacibdir.

Ötən həftə Azərbaycan, Türkiyə və Türkmənistan rəhbərləri Türkmənbaşı şəhərində keçirilən sammitdə Xəzər qaz kəməri layihəsi üzrə əməkdaşlıq məsələlərini müzakirə ediblər. Ümumi türk kökləri ilə yanaşı, ölkələr öz karbohidrogen sərvətlərinin istifadəsi və enerji tranziti üçün strateji vəziyyət üzrə maraqları bölüşürlər.

Lakin heç bir mühüm saziş imzalanmayıb. Danışıqlarda tədricən yaranan irəliləyiş Türkmənistan tərəfindən Qafqazda və Xəzərdə türk mövqelərinin bərpası və Rusiya nəzarətindən azad enerji ixrac marşrutunun təkamülü əməkdaşlıq üsulunun qəbulunu göstərir.

Xəzər dənizinin cənub hissəsinin demarkasiyası ilə bağlı mübahisə üzündən, Azərbaycan və Türkmənistan arasında münasibətlərin yumşalması da vacibdir. Bu, energetika sahəsində gələcək regional əməkdaşlıq üçün çox şey vəd edən hadisədir.

Bakı ABŞ və Avropa tərəfindən dəstəklənən, qazın Mərkəzi Asiyadan Türkiyədən keçməklə, Avropaya tədarükünü təmin edəcək "Nabukko" qaz kəməri layihəsinin tərəqqisi üçün üçtərəfli sammitin keçiriləmsinə təşəbbüs göstərib.

Moskva Qərbin nəzarət etdiyi Avrasiya neft və qazının Avropa bazarlarına nəqli üzrə boru kəməri layihələrinə qarşı inadla müqavimət göstərir. 1990-cı illərdə o, qəti şəkildə Bakı -Tibilsi - Ceyhan neft kəməri və Bakı - Ərzurum qaz kəmərinə qarşı çıxırdı. Rusiya da bilavasitə "Nabukko" ilə rəqabət aparacaq və hətta bəlkə onu sıradan çıxaracaq "Cənub axını" qaz kəməri layihəsi üzrə Avropa paytaxtları arasında dəstək əldə edib.

Azərbaycan "Nabukko" layihəsinin mərkəzindədir. Hələ ki, Qərb paytaxtları əsasən, sözdə dəstək göstərirlər, Bakı isə, sözün əsl mənasında layihə üzərində iş aparır. Azərbaycan "Qazprom"un 2009 - cu ildən ölkənin sərəncamında olan ixrac qazını almaq barədə dəfələrlə etdiyi təklifdən incə şəkildə yayınaraq və Gürcüstanla "mavi yanacaq" tədarükü üzrə beş illik saziş imzalamaqla, öz strateji seçimini yenidən təsdiq edib.

Azərbaycan "Nabukko" layihəsinin birinci mərhələsində potensial qaz tədarükçüsü olacaq. İkinci mərhələdə o, türkmən qazı üçün tranzit məntəqəsi olacaq. Lakin bu, TransXəzər qaz kəməri "Nabukko"ya qoşulacağı və Türkmənistanı Azərbaycan, daha sonra mövcud Bakı -Ərzurum boru kəməri vasitəsilə Türkiyə ilə birləşdirəcəyi təqdirdə baş verəcək.

Bu yaxınlarda auditin nəhəng ehtiyatların mövcudluğunu təsdiq etdiyi Türkmənistanın öz ehtiyatlarını bazar qiymətləri ilə Qərbə satmağa marağını artır. Aşqabad da bir çox boru kəmərlərinin mövcudluğunun və bir alıcıdan asılı olmamağın geosiyasi üstünlüyünü dərk edir.

Türkmənistanın mərhum prezidenti Saparmurat Niyazov qaz istehsalının böyük hissəsini aşağı qiymətlərlə Rusiyaya satsa da, indi Aşqabad "Qazprom" a hər il hasil edilən 70 mlrd. kubmetr qazın təqribən üçdə ikisini satır və onun böyük hissəsini Avropaya tədarük edir.

Bununla belə, prezident Qurbanqulı Berdiməhəmmədov, nəhayət , öz qazının bilavəsitə Avropa istehlakçılarına satışı üçün ölkəsinin beynəlxalq layihədə iştirakını təmin edə bilər. Gələcək "Nabukko" boru kəməri ilə bağlı olan TransXəzər qaz kəməri, şubhəsiz, daha çox cəlbedici və real variantdır. Türkmənistanın iştirakı qərb istehlakçılarına böyük kömək olacaq və onların Rusiyadan asılılığının zəifləməsinə ümid verəcək.

Türkmənistan prezidenti ixrac qaz marşrutlarının diversifikasiyasını dəstəkləsə də, o, Rusiyaya münasibətdə böyük ehtiyatlılıq nümayiş etdirir. Qərb Aşqabadın möhkəm bağlılığını təmin etmək məqsədilə, Türkmənistanı Rusiyanın təzyiqindən qorumağa tədbirlər görməlidir.

Qaz kəmərlərindən başqa, Bakı özünü neft nəqlinin regional mərkəzi qismində də göstərib. 2008 - ci il noyabrın 14 - də Bakıda keçirilmiş enerji sammitində Azərbaycan və Qazaxıstanın Dövlət Neft Şirkətləri 2013 - cü ilədək Xəzər vasitəsilə Azərbaycana tədarükü üzrə əsas prinsiplər barədə razılaşma əldə ediblər. BTC 2007- ci ildən Azərbaycan neftinin əsas ixrac marşrutudur. Qazaxıstan 2006 - cı ildə bu boru kəmərinə qoşulmaq barədə qərar qəbul edib.

Bu yaxınlarda əldə olunan razılaşma 2008 - ci ilin əvvəlində imzalanan və Qazaxıstan neftinin BTC üzrə ixracı üçün Xəzər vasitəsilə qəbulunu şərtləndirən ikitərəfli müqavilənin davamıdır. İki dövlət lazımi neft tankerləri və barjları tikimək və dənizin hər iki tərəfindən yükləmə infrastrukturunu inkişaf etdirmək baradə razılığa gəliblər. Layihə ildə 23 - 25 mln. ton ilkin nəql imkanları ilə vaxtında - gözlənilən Kaşağan neftinin keçidinin təmin edilməsi üçün reallaşdrılmaldır.

Bəzi analitiklər, Astananın bu sazişin köməyi ilə vurğunu Qərbə hərəkət edən TransXəzər neft ixracı tərəfə yönəltməyə imkan verəcəyinə işarə edirlər. Bu, Qazaxıstan neftinin BTC-yə kifayət qədər axınına şəait yaradacaq, bu kəmərin mənfəətliliyini artıracaq və Qərbin Rusiyadan yan keçmək şərtlərini əsaslandıracaq.

Qazaxıstanın neft hasilatı artmağa başlayanda və hər ehtimala qarşı 2020 - ci ilədək sutkada üç mln. barelə çatdığı zaman, yeni TransXəzər neft kəməri Qazaxıstan neftini BTC-yə tədarük edə bilər. TransXəzər neft kəməri siyasi cəhətdən həssas layihədir və ABŞ hökuməti və beynəlxalq neft şirkətləri tərəfindən dəstəklənir. O, BTC-nin nəql imkanlarının xeyli artamasına imkan yaradacaq və regional paytaxtlara əlavə neft ixracı variantları verəcək.

Azərbaycan və Türkiyə əməkdaşlığının geosiyasi nəticələri Xəzərdən Qərbə mühüm enerji dəhlizi oldu. ABŞ və Avropa belə hadisələri alqışlamalıdır. Köhnə dünya Rusiya və Ukraynanın fikir ayrılığına görə 2006 - cı ilin qışında tədarükün qısa müddətə pozulmasından sonra, xüsusilə Mərkəzi Asiyadan birbaşa tədarüklərdə maraqlıdır. ABŞ -ın energetika katibi Samuel Bodmanın sözlərinə görə, avqustda Gürcüstanda baş verən qarşıdurma Avropanın öz enerji tədarüklərinin diversifikasiya etməli olduğunu təsdiq etdi. Onun fikrincə, Obama administarsiyası regional enerji təhlükəsizliyinə sadiq qalacaq.

Rusiya və İranın Xəzərin enerji ixracı üzərində nəzarət yaratmaq səyləri Xəzərin Azərbaycan və Türkmənistan kimi digər iştirakçılarının Avropa istehlakçıları ilə yaxınlaşmasına təkan verdi. Rusiyanın Baş naziri Vladimr Putinin tez-tez haqqında danışdığı müştəri bazasının diversifikasiyası zərurətindən həm Bakı, həm də Aşqabad istifadə edir.

Enerji istehsalçıları və tranzit ölkələrin diversifikasiyaya bağlılılğı müsbət iqtisadi geosiyasi trenddir. Belə vəziyyətdə Aşqabad, Bakı və Ankaranın yeni strateji enerji marşrutlarını nəzərdən keçirməsi, hər bir ölkənin və onların qərb tərəfdaşlarının milli maraqlarına xidmət edir.

Bakı yenidən gimnastika yarışlarını qəbul edir
Bakı yenidən gimnastika yarışlarını qəbul edir
"Atalanta" futbol klubu İtaliya çempionatı oyununda "Fiorentina"nı məğlub etdi
"Atalanta" futbol klubu İtaliya çempionatı oyununda "Fiorentina"nı məğlub etdi
İngiltərə Premyer Liqası: "Mançester Yunayted" klubu "Tottenhem"i məğlub edib
İngiltərə Premyer Liqası: "Mançester Yunayted" klubu "Tottenhem"i məğlub edib
Loading Bars
Xəbər lenti
Vəkillər Kollegiyasının Rəyasət Heyətinin üzvü vəfat edib (FOTO)
Bakıda mənzildən qadın meyiti tapılıb
Bakı yenidən gimnastika yarışlarını qəbul edir
Erməni faşizminin sübutu olan Park - Dünyanın bir neçə ölkəsində belə muzey var (FOTO)
Azərbaycan pilotlu və pilotsuz vasitələri döyüşlərdə tətbiq edən ikinci ölkədir - Ekspert
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev ilə Belarus Prezidenti Aleksandr Lukaşenkonun qeyri-rəsmi görüşü olub
TAP vasitəsilə Yunanıstana qaz tədarükü razılaşdırılmış həcmi üstələyə bilər
Moody’s Azərbaycan Beynəlxalq Bankının reytinqini yüksəltdi
Azərbaycan XİN Hərbi Qənimətlər Parkı ilə bağlı Ermənistan XİN-in bəyanatına cavab verdi
Belarus bu il Azərbaycandan 1 milyon ton neft alacaq
Ceyhun Bayramov Rumıniyanın Azərbaycandakı səfiri ilə görüşüb (FOTO)
Bakıda Hərbi Qənimətlər Parkı ermənilərin misilsiz cinayətlərinin ən bariz nümunəsidir - Ekspert
Belarus Prezidenti Aleksandr Lukaşenko Azərbaycana işgüzar səfərə gəlib (FOTO)
“Əsas Məsələ”də bu dəfə də Hərbi Qənimətlər Parkının açılışı müzakirə olunub (VİDEO)
“Dərs vaxtı”nda cədvələ uyğun mövzular təqdim olunub
Cəbrayıl və Qubadlıda 750-ə yaxın ağac əkilib (FOTO/VİDEO)
Nazir Rəşad Nəbiyev Ukraynanın infrastruktur naziri Vladislav Krikli ilə görüşüb (FOTO)
Ağdamı demək olar ki, yenidən qurmaq lazımdır - Almaniyalı tarixçi (VİDEO)
Balakən və Naftalanda nişan mərasimi keçirənlər cərimələnib (FOTO)
Ermənistan beynəlxalq hüquqa uyğun olaraq mina sahələrinin xəritələrini Azərbaycana təqdim etməlidir - Metyu Brayza (VİDEO)
Şəhid ailələrinə və qazilərə qayğı dövlətin sosial siyasətinin prioritetlərindən biridir - Deputat
Prezident Ermənistanın apardığı dezinformasiya kampaniyasına tutarlı cavab verdi - Elçin Əmirbəyov (VİDEO)
Cəbrayıl rayonunun Sədi kəndi (VİDEO)
Aprelin 14-nə USD/AZN rəsmi məzənnəsi
Baş nazir Əli Əsədov BP-nin regional prezidenti ilə görüşüb
Rinoplastika haqqında bilməli olduqlarınız
Ölməzlər – Füzuli uğrunda döyüşlərdə şəhid olan Amal Əhmədov (FOTO/VİDEO)
Ötən həftə azad edilmiş ərazilərdə tapılan minaların SAYI açıqlanıb
Süveyş kanalında hərəkəti iflic edən gəmiyə həbs qoyuldu
Azərbaycanda COVID-19-a qarşı peyvənd olunanların SAYI açıqlanıb
Azərbaycanda 2457 nəfər COVID-19-a yoluxub, 34 nəfər vəfat edib
İkinci Qarabağ müharibəsinə yanaşma çağdaş dünyanın real mənzərəsini bir daha ortaya qoyur - Vüqar Rəhimzadə
Azərbaycanda şəhid ailələrinə, qazilərə dövlətin qayğısı ən yüksək səviyyədədir - Deputat
İsrail peyvənd olunmuş turistləri qəbul etməyə başlayacaq
Paytaxtın bu yolunda hərəkətin təşkilində dəyişiklik edilib (FOTO)
Hidrometeorologiya sahəsində texnoloji bilikli gənc kadrlara ehtiyac var - Umayra Tağıyeva
“YAŞAT” Fondu daha iki şəhid övladının zəruri xərclərini qarşılayıb
Prezident İlham Əliyev: Ermənilər bizi yaxşı tanımayıblar, elə bilirdilər ki, bizimlə 1992-ci ildəki döyüşü aparacaqlar
170-dən çox jurnalist peyvənd olunub
Astarada kartof yükündən 213 kiloqramdan artıq heroin çıxdı (FOTO/VİDEO)
Keçidlərdə piyadalara yol verməyən sürücülər cərimələndi (FOTO)
Azərbaycan Notariat Palatası və Bakı Dövlət Universiteti arasında birgə əməkdaşlıq haqqında müqavilə imzalanmışdır (FOTO)
Azərbaycan İlahiyyat İnstitutunun rektoru “İslah və təcdid” kitabının təqdimat mərasimində iştirak edib (FOTO)
Astarada tibbi maskadan istifadə etməyənlərə qarşı reyd keçirilib
Energetika naziri Ukraynanın infrastruktur naziri Vladislav Krikli ilə görüşüb (FOTO)
Ramana qəsəbəsində Mərkəzi küçə əsaslı şəkildə təmir olunur (FOTO)
A-qroup-un İdarə Heyətinin yeni sədri - Abas Miskərli
Unibank biznes sahibləri üçün Bahar kampaniyasını davam etdirir
Prezident İlham Əliyev: Ermənistan Birinci Qarabağ müharibəsində törətdiyi bir çox müharibə cinayətlərini gizlədə bilmişdi
Dövlət büdcəsinə gömrük rüsumlarından daxilolmalar artıb
Qubadlıda Həkəri və Bərgüşad çaylarına qızıl xallı farel balıqları buraxılıb (FOTO)
Dünyanın aparıcı beyin mərkəzlərinin nümayəndələri Hərbi Qənimətlər Parkına gəlib (FOTO)
Prezident İlham Əliyev Avropa çempionatının Bakıda keçiriləcək oyunları ilə bağlı sərəncam imzalayıb
Bu il 35 minədək şəxs aktiv məşğulluq tədbiri ilə əhatə olunub
Azərbaycan Prezidenti: Pakistan qarşıdurmanın ilk günündən son gününədək Azərbaycanı açıq şəkildə dəstəklədi
Hərbi Qənimətlər Parkı Azərbaycan xalqının tarixi qalibiyyətinin simvollarından birinə çevrildi
Azərbaycanda qızıl və gümüş ucuzlaşıb
Azad olunan ərazilərə icazəsiz keçmək istəyənlərin qarşısı alınır (FOTO)
Qarabağda "İsgəndər-M" qalıqlarının tapılması Rusiya və Azərbaycan hərbçiləri arasında müzakirə olunur - Peskov
Bitkoindən daha bir tarixi rekord
Tərtərdə yol polisi reyd keçirib
Prezident İlham Əliyev: Biz ATƏT-in Minsk qrupundan regionda dinc həyatın nizamlanması üzrə təkliflər gözləyirik
Kafedə toy edənlər məsuliyyətə cəlb edilib
Bakı Slavyan Universitetində "Nizami Gəncəvinin əsərlərində qadın obrazları" adlı ədəbi-musiqili tədbir keçirilib (FOTO)
Havalar isinir, bəs Azərbaycanda turizm sahəsində vəziyyət necədir? - Ekspert açıqladı
İranda ötən sutka 291 nəfər koronavirusdan ölüb
Azərbaycan Beynəlxalq Bankının əməkdaşları beynəlxalq turnirin qalibi olub
Peyvənd olunan şəxslər tam arxayınlaşmalı deyil - Baş infeksionist
Prezident İlham Əliyev: İndi qonşularımız regional inkişafla bağlı bizim baxışlarımızı paylaşırlar
Dövlət sosial sığorta şəhadətnaməsi ləğv edilir
Xüsusi qorunma statusu olan 35 Şərq çinarını ermənilər məhv edib - Nazirlik rəsmisi
İşə qəbul zamanı sosial sığorta şəhadətnaməsi tələb edilməyəcək
Sabah yağış yağacaq, külək arabir güclənəcək
Hacıqabulda toy məclisi aşkarlanıb, 6 nəfər cərimələnib
Prezident İlham Əliyev: Bizim regionda əməkdaşlıq yaratmağımız beynəlxalq uğurumuzdur
Müharibə veteranları ilə bağlı yenilik - Qanun dəyişir
Şəhidlər və ailə üzvləri barədə vahid informasiya bazası yaradılacaq
Prezident İlham Əliyev: Hər hansı revanş niyyətinin qarşısı sərt şəkildə alınacaq
Prezident İlham Əliyev: Biz azad edilmiş ərazilərdə kənd təsərrüfatının inkişafında İtaliyanın təcrübəsindən istifadə etməyə ümid edirik
"MFX- Trading İnvestisiya Şirkəti” səhm bazarı üzrə 1-ci yeri tutub
Bakıda hava proqnozları 94 faiz özünü doğruldur - Umayra Tağıyeva
Qarabağda ermənilər 54 min hektar meşə sahəsini məhv edib - Nazir müavini
Azərbaycan Prezidenti: Bərpa prosesinin ilk günlərindən biz İtaliya şirkətlərini dəvət etmişik
Prezident İlham Əliyev: Əgər biz Zəngəzur dəhlizinə qayıdırıqsa, niyə də İrəvana qayıtmayaq
Zəngilan rayonunun Sarıqışlaq kəndi (VİDEO)
Prezident İlham Əliyev: İtaliya bizim yaxın dostumuz və tərəfdaşımızdır
Dövlət qurumlarında satınalmalar düzgün rəsmiləşdirilmir - Palata sədri
Azərbaycan Prezidenti: Ermənistan əlaqə qurmaq istəyərsə, biz də əlimizdən gələni etməyə hazırıq
Bakı Ali Neft Məktəbində Beynəlxalq Elmi Konfransların açılış mərasimi keçirilib (FOTO)
Prezident İlham Əliyev: Qarabağda əsas infrastruktur layihələrini 3 il ərzində başa çatdırmağı planlaşdırırıq
Ermənilər işğal etdikləri Azərbaycan ərazilərində ekoloji terror törədiblər - Firdovsi Əliyev
Prezident İlham Əliyev: Biz Prezident Vladimir Putinlə “İsgəndər-M” raketi ilə bağlı məsələni müzakirə etmişik
Sabunçuda aptek və evlərdən oğurluq edənlər saxlanılıb (FOTO/VİDEO)
Rusiyadan Azərbaycana gələn şəxsin avtomobilində silah aşkarlanıb
Həyat yoldaşını qətlə yetirən ruhi xəstə ilə bağlı cinayət işi məhkəməyə göndərilib
Milli Məclisdə Hesablama Palatasının hesabatı dinlənilir
Lavrov və Zərif Qarabağdakı vəziyyəti müzakirə edib
Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan XXI əsrin müharibəsini aparmaqla yanaşı, mənəviyyat müharibəsi aparırdı
Ceyranbatan su kanalında batmış 18 yaşlı qızın meyiti tapılıb
ƏƏSMN-in elektron portalında qeydiyyatdan keçmiş aktiv istifadəçilərin sayı 879 minə çatıb
Bütün xəbərlər