Azərbaycanlıları döyərək zorla evlərindən çıxardılar - 1988-ci il hadisələrinin canlı şahidi erməni cinayətkarlığından danışır

Azərbaycanlıları döyərək zorla evlərindən çıxardılar - 1988-ci il hadisələrinin canlı şahidi erməni cinayətkarlığından danışır

Bakı. Ceyhun Ələkbərov - Trend:

20-ci əsrdə Ermənistandan azərbaycanlıların sayca 3-cü, 1988-89-cu illər deportasiyası nəticəsində 220 mindən artıq azərbaycanlı erməni vəhşiliyinə tab gətirə bilmədiyindən doğma yurd-yuvalarını tərk edib. Bundan sonra ermənilər Qərbi Azərbaycandan azərbaycanlıların izini itirmək məqsədilə buradakı qəbiristanlıqları, tariхi mədəni abidələri, dini müəssisələri, məktəb, хəstəхana və digər binaları darmadağın edib. Təkcə 1988-ci ildən sonra Qərbi Azərbaycanda ermənilər azərbaycanlılara məхsus 2000-dən artıq qəbiristanlıq dağıdıb.

Həmin hadisələrə şahidlik edən 1948-ci il təvəllüdlü Məmmədov Əli Əbdüləzim oğlu Trend-ə bu tarixdə azərbaycanlıların başına gətirilən dəhşətlərdən danışdı. Çəmbərək rayonunun Göyçə mahalının Ağbulaq kənd sakini olmuş Əli Məmmədov kənd məktəbində riyaziyyat müəllimi olub. Onun sözlərinə görə, deportasiya vaxtı kənd camaatı böyük şiddətlə üzləşərək zorla evlərindən çıxarılıb:

"Çəmbərəyin digər kəndlərində prosesə üç ay əvvəl başlanmışdı. Həmin kəndlərdə olduğu kimi, bizə də öncədən xəbərdarlıq olunmuşdu ki, deportasiya ediləcəksiniz. Bununla bağlı hətta 5-6 min əlisilahlı şəxs kəndlərə yerləşdirilmişdi. Mərkəzi televiziya və İrəvan televiziyası elan etdi ki, azərbaycanlılar Ermənistandan çıxarılmalıdır. 1988-ci il noyabr ayının 26-da səhər-səhər işdə bizə deyildi ki, bir-iki günə digər kəndlərdə baş verənlər sizin də başınıza gələcək. Beləliklə, artıq noyabrın 28-i həmin hadisələr bizim kəndə də yaşandı və əlisilahlı şəxslər insanları öz evlərindən məcbur şəkildə çıxarmağa başladılar. Doğma elini, isti evini tərk etmək istəməyənlərə qarşı zorakılıq tətbiq olundu. Onları döyərək zorla evlərindən çıxarırdılar. Bir anın içində evlərə basqın edən silahlı şəxslər uşaq, qoca demədən hər kəsi ev-eşiyindən didərgin etdilər. Bişməmiş yeməklərimiz belə ocağın üzərində qaldı".

Əsasən 1988-ci ilin noyabr-dekabr aylarında Ermənistanın azərbaycanlılar yaşayan kəndlərinin əhalisini sıxışdırması, kəndlərə ərzaq göndərilməməsi, elektrik xətlərinin kəsilməsi və silahlı basqınlar edilməsi nəticəsində Ermənistanı tərk edən ailələrə yollarda divan tutulmuş, əmlakları qarət edilmiş, özləri isə qətlə yetirilmişlər.

Ə.Məmmədov deyir ki, Ermənistanda milli zəmində baş verən cinayətlərin əksəriyyəti əsasən azərbaycanlı əhalinin öz yaşayış məntəqələrini tərk etməyə məcbur olduqları vaxt baş vermişdi:

"Məcbur şəkildə uşaqları da götürüb soyuq havada çətin yolları, dağları aşaraq Gədəbəyin İvanovka kəndinə gəldik. Həmin ərəfədə demək olar ki, bütün kənd Gədəbəyə axın etməyə başlamışdı. Gədəbəydə olduğumuz müddətdə yenidən Göyçə mahalına qayıtmağa cəhd etdim. Ən azından orada qalan mal-qaranı, şəxsi sənədləri almaq üçün tanıdığım yollarla gizlicə evimə getdim. Ancaq ora çatdıqda gördüm ki, evim artıq erməni qəsbkarları tərəfindən zəbt olunub, bütün əmlak və mal-qaramızdan öz malları kimi istifadə edirlər. Evdə olan adamlardan sənədlərimi, mal-qaramı tələb etdim, əvəzində isə rədd cavabı aldım".

1988-ci ildə Qərbi Azərbaycan ərazisində 261 azərbaycanlı kənd və qəsəbəsi boşaldılıb ki, onlardan da xalis azərbaycanlılar yaşayan kənd və qəsəbələrin sayı 172-si, azərbaycanlılarla başqa millətlərin yanaşı yaşadığı qarışıq kənd və qəsəbələrin sayı isə 89-dur.

Bundan başqa, daha 6 şəhərdə digər millətlərlə yanaşı, azərbaycanlılar da yaşamışlar. Bu yaşayış məntəqələrində isə soydaşlarımızın sayı 49 min 928 ailədə 250 min nəfər olub. Bu yaşayış məntəqələrinin adı və bu məntəqələrin demoqrafik göstəriciləri indiyə kimi heç bir mənbədə tam şəkildə verilməyib.

Əli Məmmədov deyir: "Gədəbəyə qayıtmağın mümkünsüz olduğunu başa düşdüyümdən yaxında yerləşən digər kəndə getdim, ora tam boşaldılmamışdı, bir neçə azərbaycanlı hələ də orada yaşayırdı. Bir müddət o kənddə qaldım və az sonra xəbər aldıq ki, burada da eyni proses baş verəcək. Buna görə də bir maşın tapıb bir neçə kənd sakini ilə yenidən Gədəbəyə yola düşdük. Bir müddət ailəmlə İvanovkada qaldıqdan sonra Gəncəyə köçdük".

Müvafiq sənədlər və şahidlərin verdikləri ifadələr əsasında 1990-cı ildə Azərbaycan Qaçqınlar Cəmiyyətində tərtib edilmiş siyahıya əsasən, 1988-1990-cı illər ərzində Ermənistanda 216 nəfər azərbaycanlı vəhşicəsinə qətlə yetirilmiş və ya millətlərarası münaqişə zəminində baş vermiş hadisələr nəticəsində həlak olmuşdur. Həmin siyahıya əsasən, 52 nəfər aldığı xəsarət nəticəsində ölmüş, 34 nəfər işgəncə ilə öldürülmüş, 20 nəfər odlu silahla qətlə yetirilmiş, 15 nəfər yandırılmış, 8 nəfər maşınla vurulmuş, 9 nəfər yollarda qəzaya uğradılmış, 7 nəfər həkim qəsdi nəticəsində, 9 nəfər dəhşətli hisslərdən keçirdiyi infarkt nəticəsində ölmüş, 2 nəfər intihar etmiş, bir nəfər asılmış, 2 nəfər maşın partladılması nəticəsində, bir nəfəri elektrik cərəyanı ilə, bir nəfəri suda boğub öldürmüşdülər, 6 nəfər itkin düşmüş, 20 nəfər xəstəxanadan yoxa çıxmış, 48 nəfər isə dağlarda borana düşüb həlak olmuşlar.

1988-ci ilin noyabr ayının sonları Ermənistanda azərbaycanlıların sonuncu deportasiyasının son mərhələsi idi. Amasiya rayonunda blokada şəraitində qalan 10 min nəfərdən artıq azərbaycanlı əhali istisna olmaqla, Ermənistanda demək olar ki, azərbaycanlı qalmamışdı. Ermənilər tariхən azərbaycanlılara, türklərə qənim kəsildikləri halda bu faktlar gizlədilib, dünya ictimaiyyəti isə bu məsələlərə diqqətsizlik göstərib.

Məşhur Hollivud filminin əsasında serial çəkiləcək
Məşhur Hollivud filminin əsasında serial çəkiləcək
Xalq artisti Amaliya Pənahovanın barelyefi qoyulub (FOTO)
Xalq artisti Amaliya Pənahovanın barelyefi qoyulub (FOTO)
Bu gün Azərbaycan Kinosu Günüdür
Bu gün Azərbaycan Kinosu Günüdür
Loading Bars
Xəbər lenti
Şəhriyar Məmmədyarov “Chessable Masters" turnirində mübarizəni dayandırıb
Türkiyə və Azərbaycan yanğınsöndürənlərinin birgə səyi ilə Dənizlidə yanğınlar söndürülüb (FOTO/VİDEO)
Ermənistan Rusiyanı Azərbaycanla münaqişəyə sürükləməyə çalışır - Rusiyalı ekspert
Dənizdə batma təhlükəsi ilə üzləşən 5 nəfər xilas edilib
Britaniyada koronavirusdan ölənlərin sayı 130 minə çatıb
Azərbaycanın bu regionlarında böyrək daşı xəstəliyi daha geniş yayılıb
Azərbaycanda valyuta ehtiyatlarının əhəmiyyətli dərəcədə artımı proqnozlaşdırılır
Şokoladın səbəb ola biləcəyi xəstəliklər açıqlanıb
Bakıda əhalinin ticarət şəbəkəsində xərclədiyi pulun məbləği açıqlanıb
Azərbaycanda COVID-19 əleyhinə peyvənd olunanların sayı açıqlanıb
Azərbaycanda 996 nəfər COVID-19-a yoluxub, 202 nəfər sağalıb
Samuxda toy qaydalarını pozanlar məsuliyyətə cəlb olunub
SOCAR Ukraynaya 22 min tona yaxın Litva benzini tədarük edib
Hər birimiz yanğın təhlükəsizliyinə həssaslıqla yanaşmalıyıq - Deputat
Yevlaxda çətənə bitkisinin kultivasiyası ilə məşğul olan şəxs saxlanılıb
Yoluxma sayının artması sərt karantinin tətbiq olunmasına əsas vermir - Naqif Həmzəyev
ÜST koronavirusa qarşı peyvəndlənmənin üçüncü dozasına moratorium tətbiq etməyə çağırır
Yardımlıdakı meşə zolağında yanğının söndürülməsi əməliyyatları davam edir (FOTO)
Türkiyədə meşə yanğınları 7 vilayəti əhatə edib
Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzi Türkiyədə bir sıra görüşlər keçirir (FOTO)
Əlaqələndirmə Qərargahının iclasında işğaldan azad edilmiş ərazilərdə görülən işlərin icra vəziyyəti müzakirə olunub (FOTO)
Azərbaycan-Türkiyə gənclərinin Beynəlxalq Zəfər Düşərgəsi uğurla yekunlaşdı (FOTO)
Dövlət sərhədi istiqamətində mövqelərimiz atəşə tutulub
MİQ imtahanlarında bu fənlər üzrə vakant yerlər tam dolmayıb (FOTO)
MTRŞ müsabiqə iştirakçılarının heç birinə lisenziya vermədi - SƏBƏB
Orta məktəblər sentyabrda açılacaq? - Nazir AÇIQLADI
Türkiyədə baş verən meşə yanğınları, Qarabağda məhv edilən meşələr və tarixin dərsləri haqqında... (FOTO)
Müəllimlərin dərs saatlarını azaltmağı düzgün hesab etmirik - Təhsil naziri
Müəllimliyə namizədlər əsasən öz evinə yaxın məktəbdə işləməyə çalışır, ancaq bu, mümkün deyil - Nazir
Ağdamda bütöv bir şəhərin xarabalığa çevrildiyini görmək çox təsirləndirici idi - Fransalı deputat (ÖZƏL) (FOTO/VİDEO)
Sumqayıtda narkotik satışı ilə bağlı daha üç nəfər saxlanılıb (FOTO/VİDEO)
Müəllim işləmək üçün ən çox vakansiya bu fənlər üzrə təqdim olunur
Ermənistan XİN-ə yeni mətbuat katibi təyin olunub
Riyaziyyat və ingilis dili imtahanları nisbətən çətin olub - Emin Əmrullayev
Müdafiə naziri azad olunmuş ərazilərdəki bir neçə yeni hərbi hissədə olub (FOTO/VİDEO)
Ərdoğan Ali Hərbi Şuranın iclasını keçirib
ABŞ-dan diri quş və quşçuluq məhsullarının idxalına qoyulan qadağa götürülüb
Son üç ildə işə qəbul olunan müəllimlərin sayı açıqlandı
Gürcü ağır atlet Olimpiya oyunlarında dünya rekordunu yeniləyib
Nigeriyada kəndlərə hücum olub, 70-ə yaxın sakin qətlə yetirilib
“Mənim atam qəhrəmandır!” layihəsi çərçivəsində növbəti tədbir keçirilib (FOTO)
Ağsuda toy təşkilatçısı cərimələnib (VİDEO)
DANX-da yüksək vəzifəyə təyinat olub
İspaniyadan bəzi məhsulların idxalına müvəqqəti məhdudiyyət qoyulub
“Məşğulluq marafonu”na qoşulan sahibkarların sayı artır
Azərbaycan Ordusunun yüksək səviyyəli, mütəşəkkil komandanlığı nümunə kimi gəstərilir - Deputat
İctimai nəqliyyatda reydlər aparılır: Maska taxmayanlar cərimələnir
Sabirabadda qətl hadisəsində təqsirləndirilən şəxslərin işi məhkəməyə göndərilib
Yaponiyada koronavirusa yoluxma üzrə ən yüksək göstərici qeydə alınıb
Türkiyədə antiterror əməliyyatında 2 terrorçu zərərsizləşdirilib
Birinci yarımil icbari tibbi sığorta üzrə 9 milyondan çox tibbi xidmət göstərilib (FOTO)
Daha üç qazimiz “YAŞAT” Fondu tərəfindən Türkiyəyə göndərilib (FOTO)
Azərbaycan və Yaponiya XİN başçıları arasında telefon danışığı olub
Erməni təcavüzü nəticəsində zərər vurulmuş təhsil müəssisələrinin bərpası üçün yeddi milyon manat ayrıldı
İranda koronavirusa yoluxanların sayı 4 milyonu keçib
Azərbaycana məxsus PUA-nın guya Ermənistana keçməsinin qarşısının alınması barədə yayılan məlumat yalandır - MN
Bank VTB (Azərbaycan) «Rapid7 Insight VM» lisenziyasının alınması ilə bağlı tender elan edir
Ağdamda beynəlxalq elmi-praktik konfrans keçiriləcək
Sosial şəbəkələrdə görüntüləri yayılan narkotik alverçisi saxlanılıb (FOTO/VİDEO)
Hövsandakı yanğına görə stansiya rəisi 3 min manat cərimələnib
Dövlət qulluğuna qəbulla bağlı edilən əsas dəyişikliklər açıqlanıb
Rezidenturaya və hərbi liseylərə qəbul imtahanı keçirilib
Azərbaycan ordusunun döyüş qabiliyyəti ən yüksək səviyyədədir - Hərbi ekspert
Livan İsrailə raket zərbələri endirib (VİDEO)
"WhatsApp"da yeni funksiya işə salınır
Qarabağ Dirçəliş Fonduna ianə etmək imkanı mobil bank tətbiqlərinə əlavə olunub
İranda daşqınlar nəticəsində 8 nəfər ölüb, 2 nəfər itkin düşüb
Yardımlıdakı meşə yanğını lokallaşdırılıb
Azərbaycanda yemişin yeni sortları yaradılıb (FOTO)
BOS Şelf şəhid ailəsi üzvlərini və Vətən müharibəsi qazilərini işlə təmin edən ən fəal şirkətlərdən biridir – Dövlət Məşğulluq Agentliyi
ABB-dən milli paralimpiya komandasına dəstək
Tokio-2020: Azərbaycan boksçusuna medal təqdim olunub
Lənkərandakı meşə yanğını söndürülüb
Türkiyə gözləmə otağı olmayacaq - Fəxrəddin Altun
Əməkhaqlarının birgə maliyyələşdirilməsi proqramı üzrə artıq 264 nəfər işlə təmin edilib
Karantini pozan restoran sahibi 4 min manat cərimələnib (FOTO)
Çexiyada sərnişin qatarları toqquşub - Ölənlər və yaralılar var (FOTO)
DİN Xəzər rayonundakı qətllə bağlı iddialara cavab verib
Sabah 41 dərəcəyədək isti olacaq
Baş Prokurorluq Avropaya qanunsuz miqrasiyanın təşkili ilə bağlı cinayət işi barədə məlumat yayıb
Müdafiə Nazirliyi kadr dəyişiklikləri barədə məlumatlara münasibət bildirib
Mətbuat Şurasında jurnalistlərin növbəti vaksinasiyası keçiriləcək
İslahatlar yalnız ordunun döyüş qabiliyyətini yüksəltməyə hesablanb - Hərbi ekspert
İsmayıllıda qaydaları pozan şadlıq sarayı aşkarlanıb
Sərhədçilərimizi öldürən İran vətəndaşının cinayət işi məhkəməyə göndərilib, daha iki nəfər axtarılır
Bankomatların sayı 8, ödəniş terminalları isə 17 faiz artırılıb
Ani Ödənişlər Sistemi üzrə ödənişlərin həcmi 97 milyon manat olub
İranda aeroportlar fəaliyyətini dayandıracaq
İnternet bankçılıq üzrə köçürmələr 59 faiz, mobil bankçılıq üzrə isə 2,4 dəfə artıb
Xaricdə təhsil alan 38 nəfərin diplomu tanınmayıb
Nağdsız ödənişlərin həcmi 55,6 faiz artıb
Hökumət Ödəniş Portalı ilə 2 milyard manata yaxın ödəniş edilib
Gəncə-Qazax-Gürcüstan sərhədi yolunun 130 km-lik hissəsinin genişləndirilməsi gələn il yekunlaşacaq (FOTO)
Faydalı qazıntı yataqlarının istifadəsi üzrə növbəti hərrac keçiriləcək
Azərbaycan nefti ucuzlaşır
Milli Ödəniş Sistemi ilə aparılan əməliyyatların həcmi açıqlanıb
“Aquavita” suyunu içmək nə üçün faydalıdır? Mineral su haqqında vacib bilgilər (FOTO)
Bu il Azərbaycan Dövlət Aqrar Universitetinə magistratura səviyyəsi üzrə qəbul planı 94% dolub
Avqustda hava necə olacaq? - Aylıq proqnoz
Lənkəranda "patı" əməliyyatında biri qadın olmaqla altı nəfər saxlanılıb (FOTO)
Bütün xəbərlər