Bakı. Trend:
Yük qatarı stansiyadan demək olar ki, sürətini azaltmadan keçir. İnsan üçün bu, eyni vaqonlardan ibarət uzun bir silsilədir: dam, yan divar, birləşmə, növbəti dam. Lakin rəqəmsal sistem üçün hər bir vaqon öz nömrəsi, konturu və əlamətlər toplusu olan ayrı bir obyektdir.
Bir neçə saniyə ərzində operator artıq üçölçülü model, video yazı və yükün icazə verilən gabaritdən kənara çıxdığı yerin dəqiq qeydini alır.
Beləliklə, Tula şirkəti "ALFA-PRIBOR" tərəfindən hazırlanmış ASKO PV 3D sistemi işləyir. Bu, yolların üzərindəki "elektron gabarit qapıları"dır: qatar onlardan dayanmadan keçir və sistem avtomatik olaraq vaqonları və yükləri yoxlayır. Qatar yoxlama sahəsindən saatda 90 kilometr sürətlə keçə bilər və hər şey qeydə alınacaq.
Dəmir yolu üçün belə sürət o deməkdir ki, nəzarət gəliş və yola düşmə arasındakı əlavə fasiləyə çevrilmir. Yük daşımaları cədvələ uyğun həyata keçirilir, lakin nasazlıqlar cədvəli oxumur. Sürüşmüş yük, yükləmə gabaritinin pozulması və ya vaqonla bağlı problem tərkib mütəxəssislərin qarşısında olduğu anda reaksiya tələb edir. ASKO PV 3D kənarlaşmanı lokalizə edir və onu vaqon modelində göstərir.
"ALFA-PRIBOR" mühəndisləri bu texnologiyanı sıfırdan inkişaf etdirmirlər. Şirkətin iştirakı ilə yaradılan ilk avtomatlaşdırılmış kommersiya qatar və vaqon baxışı sistemləri 1995-ci ildə stansiyalarda ortaya çıxdı. Hazırda Rusiya Dəmir Yolları (RJD) şəbəkəsində yüzdən çox stansiyada quraşdırılmış 180-dən çox ASKO PV kompleksi fəaliyyət göstərir. Üç onillik ərzində sadə video müşahidə bağlı cihazlar kompleksinə çevrildi: lazer skan etmə, nömrələrin tanınması, yüklənmənin termal vizual nəzarəti, çəki məlumatları və rəqəmsal arxiv effektiv şəkildə birlikdə işləyir.
Bu hekayənin başqa bir qəhrəmanı da var – Automated Commercial Inspection System «Inspection Tower» ASCO SW, yaxud "Baxış qülləsi". Ad, qatarı yuxarıdan nəzərdən keçirən insan obrazını saxlayır, baxmayaraq ki, mütəxəssisin özünə artıq hərəkət edən vaqonların yanında olmaq lazım deyil. Kameralar damı və yan hissəni göstərir, yükün vəziyyətini, yükləmənin bərabərliyini və açıq tipli hərəkət heyətindəki boş yarımvaqonların təmizlənmə keyfiyyətini yoxlamağa kömək edir. İşıqlandırma və yazı tərkib nəzarət zonasına daxil olduqda avtomatik olaraq açılır, sonra sistem görüntülərin vaqonun sıra nömrəsinə bağlandığı hesabat formalaşdırır.
İki həll arasındakı fərq diqqətli baxış və dəqiq ölçmə arasındakı fərqə bənzəyir. "Baxış qülləsi" operatora ətraflı video mənzərəsi verir, ASKO PV 3D isə həndəsə və maşın gabarit yoxlanışını əlavə edir. Komplektasiyanı stansiyanın quruluşuna və yük axınının xarakterinə görə seçmək, ayrı modulları birləşdirmək olar. Bu, infrastruktura vacibdir, çünki o, bir kompleks üçün yenidən tikilmir: avadanlıq artıq işləyən dəmir yolu düyününə inteqrasiya olunmalıdır.
Azərbaycan üçün bu mövzu xüsusilə aktualdır, çünki ölkə beynəlxalq marşrutların kəsişməsində yerləşir və dəmir yolu həm daxili iqtisadiyyata, həm də tranzitə xidmət edir. Hərəkət nə qədər sıx olarsa, hər bir qeyri-müəyyənlik bir o qədər bahalı başa gəlir: yükləmə gabaritə uyğundurmu, vaqon düzgün müəyyən edilibmi, mübahisəli epizodun yazısına sürətlə qayıtmaq mümkündürmü. Rəqəmsal baxış bu sualları yaddaş və vizual qiymətləndirmə sahəsindən saxlanılan və iddia işləri üçün əlçatan olan verilənlərə köçürür.
"ALFA-PRIBOR" artıq Rusiyadan kənarda dəmir yolu sifarişçiləri ilə işləyir və həllərini Mərkəzi Asiyanın peşəkar auditoriyasına təqdim edir. 2025-ci ilin yazında şirkət Daşkənddə keçirilən İNNOPROM. Mərkəzi Asiya sənaye sərgisində iştirak etdi. Azərbaycan istiqaməti bu coğrafiyanı davam etdirir: bazara konkret baxış məntəqəsi üçün toplanıla bilən, personalı onunla işləməyə öyrədə bilən və istismara verildikdən sonra dəstək verə bilən sistemlər təklif olunur.
Belə inkişafların beynəlxalq təşviqinə Made in Russia ("Rusiyada istehsal olunub") milli brendi kömək edir. Burada onun rolu bukletdəki loqotipdən daha genişdir: Rusiya Eksport Mərkəzi könüllü sertifikatlaşdırma, işgüzar əlaqələr və şirkətlərin xaricdə təşviqini birləşdirir. Mürəkkəb sənaye avadanlığı üçün bu, dərhal sübutlar dilində danışmaq deməkdir – fəaliyyət göstərən sistemləri, istismar tarixini və mühəndis dəstəyini göstərmək.
Ümumiyyətlə, dəmir yolu nadir hallarda rəqəmsal sektor təəssüratı yaradır: polad, çınqıl, ağır vaqon, massiv dayaqlar. Lakin bu gün stansiyanın ən vacib hissələrindən biri demək olar ki, görünməz ola bilər – lazer şüası tərkib boyunca keçir, proqram onun formasını toplayır və insan əvvəllər əllə axtarmaq lazım olanı görür.
Qatar eyni qalır. Ona baxışın keyfiyyəti dəyişir.
