Bakı. Trend:
Naxçıvanın inkişafına 258 milyon manat vəsaitin ayrılması regionun energetika, nəqliyyat, sənaye və sosial infrastrukturunun gücləndirilməsinə yönəlmiş yeni investisiya mərhələsinə start verir.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Naxçıvan Muxtar Respublikasının sosial-iqtisadi inkişafının sürətləndirilməsi ilə bağlı tədbirlər haqqında sərəncamı ayrı-ayrı obyektlərin yenilənməsinə deyil, həm də regionun dayanıqlı iqtisadi bazasının formalaşdırılmasına yönəlmiş genişmiqyaslı proqramın davamıdır.
Ayrılan vəsait 2026–2027-ci illərdə bərpaolunan enerji, yol infrastrukturu, təhsil, ictimai nəqliyyat, mənzil fondu və kommunal sahələrin inkişafına yönəldiləcək. Beləliklə, yeni investisiya paketi Naxçıvanın kompleks inkişafına dair dövlət siyasətinin növbəti mərhələsinə çevrilir.
Sərəncamda qeyd olunur ki, Naxçıvan Azərbaycan Respublikasının iqtisadi, siyasi və mədəni həyatında xüsusi yer tutur və ölkəmizin inkişafında mühüm rol oynayır. Vəsaitlərin ayrılması Naxçıvan Muxtar Respublikasının 2023–2027-ci illər üzrə sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət Proqramının və Naxçıvan Sənaye Parkının yaradılması, enerji infrastrukturunun inkişafı və nəqliyyat imkanlarının genişləndirilməsi də daxil olmaqla, həyata keçirilən digər layihələrin davamıdır.
Prezident İlham Əliyev daha əvvəl muxtar respublikanın inkişafının uzunmüddətli yanaşma əsasında davam etdiriləcəyini qeyd edib. Dövlət başçısı Naxçıvan televiziyasına müsahibəsində bildirib: “Naxçıvanın sürətli inkişafı, o cümlədən Dövlət Proqramının icrası nəticəsində davam etdiriləcək. Bu proqram da mənim sərəncamımla qəbul edilib. Naxçıvandan böyük həcmdə elektrik enerjisinin ixracı da nəzərdə tutulacaq”.
Energetika yeni inkişaf mərhələsinin əsasını təşkil edir
Yeni investisiya paketinin əsas istiqamətlərindən biri energetika olacaq. Gücü 15,6 MVt olan “Tivi” Su Elektrik Stansiyasının tikintisinin davam etdirilməsinə 66 milyon manat vəsait yönəldiləcək.
Bu layihə Naxçıvanın enerji müstəqilliyinin gücləndirilməsi istiqamətində həyata keçirilən daha genişmiqyaslı işlərin bir hissəsi olacaq. Muxtar respublikada artıq bərpaolunan enerji sahəsində layihələr həyata keçirilir. Bunlar arasında ümumi gücü 50 MVt olan “Şəms 1” və “Üfüq” Günəş Elektrik stansiyalarının, eləcə də gücü 36 MVt olan “Ordubad” Su Elektrik Stansiyasının tikintisi yer alır.
Eyni zamanda, Naxçıvan Sənaye Parkında gücü 300 MVt olan istilik elektrik stansiyasının tikintisi planlaşdırılır. Bu, muxtar respublikanın mövcud generasiya imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə artıracaq.
Prezident İlham Əliyev qeyd edib ki, yeni İES eyni vaxtda iki vəzifəni həll etməlidir. “Eyni zamanda, bu parkın tərkib hissəsi kimi 300 meqavat gücündə istilik elektrik stansiyası tikiləcək. Onu bildirməliyəm ki, bu gün Naxçıvanın generasiya gücü təxminən 200 meqavatdır. Təkcə bu stansiya onların gücünü 1,5 dəfə artıracaq. Təbii ki, bu stansiyanın iki məqsədi var: birincisi, Naxçıvan Muxtar Respublikasının daim enerji ilə təmin edilməsi, ikincisi isə ixrac məsələləridir”, - deyə o bildirib.
Bununla yanaşı, diqqət yalnız ənənəvi enerji istehsalına yönəlməyib. Naxçıvan tədricən öz bərpaolunan enerji bazasını formalaşdırır və dövlət layihələri artıq özəl investisiyalarla tamamlanır. “Naxçıvanda günəş enerjisi potensialı böyükdür. Aparılmış monitorinq və dəqiq təhlillərə əsasən, Azərbaycan ərazisində günəş elektrik enerjisinin istehsalı üçün ən əlverişli yer Naxçıvandır. Buna görə artıq 600 hektardan çox ərazi müəyyən edildi və orada yüzlərlə meqavat gücündə Günəş elektrik stansiyaları inşa ediləcək”, - deyə dövlət başçısı qeyd edib.
Onun sözlərinə görə, bu cür layihələrin iqtisadi cəlbediciliyi artıq investorlar üçün mühüm amilə çevrilir. “Sevindirici hal ondan ibarətdir ki, bizdə bərpaolunan enerji növlərinin yaradılması ilə bir qayda olaraq, özəl sektor məşğuldur. Mənə bu gün təqdim edilən məlumat onu göstərir ki, bu layihələr iqtisadi cəhətdən, yəni gəlirlilik nöqteyi-nəzərindən investorlar üçün cəlbedicidir”, - deyə Prezident İlham Əliyev bildirib.
Daha mühüm məsələlərdən biri isə elektrik enerjisinin ixracıdır. Prezident İlham Əliyevin qiymətləndirməsinə görə, Naxçıvanın potensial günəş enerjisi istehsalı həcmi artıq həyata keçirilən layihələrdən əhəmiyyətli dərəcədə çoxdur. “Hesab edirəm ki, təkcə Naxçıvanda günəş elektrik enerjisinin istehsalı ən azı 500 meqavat təşkil edə bilər, ən azı. Hətta 1000 meqavat da ola bilər. Burada əsas məsələ ixrac imkanlarıdır”, - deyə Prezident İlham Əliyev qeyd edib.
O, həmçinin mövcud enerji infrastrukturunun məhdud imkanlarına və onun genişləndirilməsinin zəruriliyinə diqqət çəkib. “Çünki təbii ki, bu gün həm İrana, həm Türkiyəyə Naxçıvandan da elektrik xətləri var, ancaq onların imkanı bir qədər məhduddur. Yəni 500 meqavat, hətta 1000 meqavat elektrik enerjisini ixrac etmək üçün burada təbii ki, hələlik iki istiqamət var: biri Türkiyə, biri İran. Amma gələcəkdə bu, Avropa da ola bilər”, - deyə o bildirib.
Beləliklə, energetika siyasəti tədricən regionun iqtisadi məntiqini dəyişir: Naxçıvan yalnız öz enerji tələbatını təmin etməklə kifayətlənməməli, həm də xarici bazarlara çıxış imkanı əldə etməlidir.
İnfrastruktur artım üçün şərait yaradır
Yeni maliyyələşmənin əhəmiyyətli hissəsi nəqliyyat infrastrukturunun yenilənməsinə yönəldiləcək. Sərəncam çərçivəsində 156,3 min nəfər əhalinin yaşadığı 26 yaşayış məntəqəsini birləşdirən, yaşayış məntəqələriarası, şəhər və kənd yollarının 420 kilometr hissəsinin əsaslı təmirinə 70 milyon manat vəsait ayrılması nəzərdə tutulub.
Prezident İlham Əliyev daha əvvəl məhz bu məsələnin həllinin zəruriliyindən danışıb. “Naxçıvan Muxtar Respublikasının yol infrastrukturuna da vaxtilə böyük vəsait qoyulub. Yolları siz də gördünüz, yaxşı vəziyyətdədir. Amma kənd yolları var, yenə də hələ nasaz vəziyyətdə yollar var və hesablamalar aparılıb, təqribən 420 kilometr uzunluğunda müxtəlif kateqoriyalı yolların həm çəkilişi, həm əsaslı təmiri nəzərdə tutulur. Bu 26 yaşayış məntəqəsindəki əhalinin sayı təxminən 160 min nəfərdir. Bu məsələ öz həllini tapacaq”, - deyə o bildirib.
Bununla paralel olaraq, şəhərlərarası ictimai nəqliyyat parkı da yenilənəcək. İlkin olaraq bu məqsədlər üçün 53 milyon manat vəsait nəzərdə tutulub.
Azərbaycan Prezidenti bildirib ki, söhbət nəqliyyatın yenilənməsi ilə bağlı daha genişmiqyaslı proqramdan gedir. “Bilirəm ki, şəhərlərarası, rayonlararası nəqliyyatda problem var. Göstəriş verildi ki, 217 müasir rayonlararası avtobus alınsın, bu il və gələn il marşruta buraxılsın”, - deyə Prezident İlham Əliyev qeyd edib.
Naxçıvan şəhərində isə ictimai nəqliyyatın yenilənməsi artıq başqa mərhələdədir. Burada elektrik avtobusları alınıb və şəhər nəqliyyatı daha müasir fəaliyyət modelinə keçir. “Naxçıvan şəhərinin nəqliyyat problemləri həll olundu. Bu gün yeni elektrik avtobuslarının təqdimatı oldu və artıq onlar, yəqin ki, sabahdan xəttə buraxılacaq. Köhnə avtobuslar tamamilə sıradan çıxarılıb və bu yaşıl rəngli avtobusları biz Bakı küçələrində də tez-tez görürük. Daha çox görəcəyik, çünki onların faiz nisbəti dizel avtobuslarla müqayisədə daha da artır. Naxçıvan şəhəri üçün bu məsələ həll olundu”, - deyə Prezident İlham Əliyev bildirib.
Nəqliyyat infrastrukturu Naxçıvanın daha geniş iqtisadi mövqeyi baxımından da əhəmiyyət daşıyır. Regionda dəmir yolu əlaqələrinin bərpası istiqamətində işlər davam edir. Perspektivdə bu əlaqələrin muxtar respublikanın regional marşrutlarda iştirakını genişləndirməsi gözlənilir.
Azərbaycan Prezidentinin sözlərinə görə, mövcud dəmir yolu hazırda təxminən 1,5 milyon ton yük daşımaq imkanına malikdir, lakin bu, regionun gələcək nəqliyyat potensialı üçün kifayət deyil. "Amma bizim istəyimiz ondan ibarətdir ki, bu nəqliyyat dəhlizindən ən azı 15 milyon ton yük keçsin. Onun üçün bu gün mövcud olan dəmir yolu yenidən qurulmalıdır, reabilitasiya edilməlidir. Bu gün mənə verilən məlumat və təqdimat çox vacib idi. Mənim də göstərişlərim ondan ibarət idi ki, vaxt itirmək lazım deyil, Azərbaycan öz vəsaiti hesabına bu dəmir yolunu tam işlək və 15 milyon ton yükaşırma qabiliyyətinə malik olan vəziyyətə çatdıra bilər və çatdırmalıdır , - deyə o bildirib.
İnvestisiyalar sənayeyə və insan kapitalına yönəldilir
Yeni investisiya dalğası həmçinin istehsalın inkişafı və məşğulluğun artırılması üçün şəraitin yaradılmasına yönəlib.
Mühüm layihələrdən biri Naxçıvan Sənaye Parkı olacaq. Parkın yaradılması sahibkarlıq və sənaye layihələri üçün yeni platforma formalaşdırmalıdır. Prezident İlham Əliyev burada təkcə istehsalın deyil, həm də yeni iş yerlərinin yaradılacağını qeyd edib. "İşsizliklə bağlı görülən tədbirlər. Xüsusilə qeyd etdiyim kimi, Naxçıvan Sənaye Parkının yaradılması buna böyük təkan verəcək. Naxçıvanda müasir sənaye komplekslərinin yaradılması nəzərdə tutulur", - deyə dövlət başçısı bildirib.
Bununla yanaşı, sənaye parkı Naxçıvanın enerji inkişafı ilə də əlaqəli olacaq. Burada tikilməsi planlaşdırılan 300 MVt gücündə istilik elektrik stansiyası həm sənaye, həm də potensial ixrac üçün zəruri olan əlavə generasiyanı təmin etməlidir.
Sosial komponent də bu investisiya modelinin tərkib hissəsi olaraq qalır. Naxçıvan Dövlət Universitetində 1000 yerlik yataqxana tikiləcək, muxtar respublikanın müxtəlif rayonlarında isə ümumi tutumu 640 nəfər olan beş yeni uşaq bağçası yaradılacaq. Bundan əlavə, ümumi tutumu 2164 mənzil olan 92 yaşayış binasının əsaslı təmiri, daha 70 binanın fasadlarının yenilənməsi və 5 mindən çox mənzilə xidmət göstərən 45 qazanxananın təmiri nəzərdə tutulub.
Beləliklə, söhbət yalnız fiziki infrastruktura yatırımlardan getmir. Mənzil fondunun, təhsil, nəqliyyat və kommunal xidmətlərin yenilənməsi iqtisadi artımın həyat keyfiyyətinin yaxşılaşması ilə müşayiət olunması üçün şərait yaratmalıdır.
İnfrastruktur yatırımlarından investisiya iqtisadiyyatına
Yeni paketin əsas effekti ayrı-ayrı layihələrin vahid iqtisadi sistemin elementləri kimi fəaliyyət göstərməyə başlamasından ibarətdir.
Energetika Naxçıvana daxili təchizat məsələsinin həllindən potensial ixraca keçmək imkanı verir. Yollar və dəmir yolu infrastrukturu regionun əlaqəliliyini artırır. Sənaye parkı özəl kapital və yeni istehsal sahələri üçün platforma yaradır. Təhsil və sosial layihələr isə əhalinin və məşğulluğun artması üçün əlverişli mühit formalaşdırır.
Prezident İlham Əliyev energetikanın inkişafını Naxçıvanın gələcək iqtisadi artımı ilə birbaşa əlaqələndirib. "Qeyd etdiyim kimi, vacib olan məsələlər təhlükəsizlik məsələləri idi, bu həll olundu. Enerji təhlükəsizliyi idi, Naxçıvan Muxtar Respublikası üçün bu, həll olundu. İndi söhbət gedir ki, artıq Naxçıvan enerjinin ixracı ilə məşğul olacaq", - deyə o vurğulayıb.
Məhz əsas tələbatların təmin edilməsindən ixrac potensialının yaradılmasına keçid yeni investisiya dalğasının əsas iqtisadi nəticəsi ola bilər.
Bununla yanaşı, söhbət eyni vaxtda bir neçə istiqamətdən gedir. Elektrik enerjisi ixrac məhsuluna, sənaye parkı istehsalın lokallaşdırılması platformasına, nəqliyyat infrastrukturu ticarətin inkişafının əsasına, yolların və ictimai nəqliyyatın yenilənməsi isə daxili mobilliyin artırılması amilinə çevrilə bilər.
Nəticədə 258 milyon manat məbləğində vəsait yatırımların öz məbləğindən daha geniş effekt verməlidir. Dövlət investisiyaları növbəti mərhələ - özəl kapitalın cəlb edilməsi və iqtisadi fəallığın genişləndirilməsi üçün zəruri infrastrukturu yaradır.
Naxçıvan üçün bu, əsas diqqətin infrastrukturun bərpası və modernləşdirilməsinə yönəldiyi modeldən infrastrukturun özünün yeni investisiyalar üçün əsas rolunu oynadığı modelə keçid deməkdir.
Məhz buna görə yeni investisiya dalğası Naxçıvanda daha şaxələndirilmiş iqtisadiyyatın formalaşmasına gətirib çıxara bilər: öz enerji bazası, sənaye istehsalı, genişlənən nəqliyyat sistemi və inkişaf edən xidmət sektoru ilə.
Uzunmüddətli perspektivdə bu, muxtar respublikanın Azərbaycanın iqtisadiyyatındakı mövqeyini də dəyişə bilər. Naxçıvan təkcə infrastruktur məhdudiyyətlərini azaltmaq deyil, həm də enerji, nəqliyyat və coğrafi üstünlüklərindən istifadə edərək biznesi cəlb etmək və xarici bazarlara çıxmaq imkanı əldə edir.
