İranın nüvə proqramının bundan sonrakı perspektivi – Trend News-un icmalçısı

İranın nüvə proqramının bundan sonrakı perspektivi – Trend News-un icmalçısı

Trend -un Fars redaksiyasının rəhbəri Dalğa Xatınoğlu

İran və BMT Təhlükəsizlik Şurasının 5 daimi üzvü və Almaniya (5+1 ölkələri) arasında oktyabrın 1-də Cenevrədə keçirilən iclasla bağlı bütün tərəflər nikbinliklərini nümayiş etdiriblər. İclasda müzakirə olunan mövzuların təfərrüatı barədə ətraflı məlumat yoxdur, lakin İran tərəfinin nüvə laboratoriyasında istifadə etmək üçün 5+1 ölkələrinin birindən 19,75 faiz zənginləşdirilmiş uran yanacağı almaq təklifi diqqətçəkəndir.

Fransa agentliyinin məlumatına əsasən, İran uranın zənginləşdirilmə prosesinin bir hissəsinin Rusiyada həyata keçirilməsinə razılıq verib. İran MAQATE-nin nəzarəti altında 3,5 faiz zənginləşdirilmiş uranı rəsmi Moskvaya təhvil verib, 19,75 faiz zənginləşdirilmiş uranı bu ölkədən alaraq öz nüvə reaktoru və laboratoriyasında istifadə edəcək.

İranın 3,5 faizlik zənginləşdirilmiş uran ehtiyatının həcmi 1,5 ton təşkil edir. Qərb İranın uran ehtiyatını hansısa gizli bir zavodda + 90 faiz zənginləşdirməklə nüvə silahı istehsal etməsindən narahatdır, baxmayaraq ki, zənginləşdirilmiş uran nüvə silahı istehsalının yalnız bir mərhələsidir.

Hazırda Qərbin rəsmi Tehranın digər mərhələlər üçün xüsusilə də nüvə başlığı daşıyan ballistik raketlər, partlayış detonatoru və digər detalların texnikasını əldə etməsi ilə bağlı heç bir sübutu yoxdur. Digər tərəfdən, çox güman ki, İran yalnız nüvə silahı istehsalı texnologiyasını əldə etmək istəyir. Ona görə ki, nüvə silahının istehsalı hər şeydən əvvəl strateji-siyasi xarakter daşıyır. Bundan başqa, İran bu işi görmək üçün ən azı yeddi ay əvvəl MAQATE-nin kütləvi qırğın silahlarının yayılmamasına dair NPT müqaviləsindən çıxmalıdır.

İranın nüvə stansiyaları üçün uranı Rusiyada zənginləşdirməsi Qərb üçün sevindirici addımdır. Ona görə ki, birincisi, İranın əksər uran ehtiyatları ölkədən çıxarılıb Rusiyaya aparılır və İranın gizli bir obyektdə onları zənginləşdirmə ehtimalı azalır. İkinci isə həmin addım İran və Qərb arasında müzakirələrin davamı üçün bəhanə ola bilər.

Cenevrədə İranın milli təhlükəsizlik məsələləri üzrə Ali Şurasının katibi Səid Cəlilinin ABŞ Dövlət Departamentinin nümayəndəsi Vilyam Börnz ilə ikitərəfli görüşü İran və ABŞ arasında kəsilmiş 30 illik diplomatik əlaqələr tarixində analoqu olmayan bir hadisədir.

İlk dəfədir ki, İran Prezidenti 5+1 ölkələrinin rəhbərləri ilə birbaşa müzakirələrə hazır olduğunu bildirib və 1980-ci ildə ABŞ-ın Tehrandakı səfirliyinin tutulmasından sonra iranlı bir nazir Vaşinqtona səfər edir. İran XİN-in mətbuat katibi Həsən Qəşqavi oktyabrın 2-də Müttəkinin hələlik heç bir rəsmi görüş keçirmədiyini iddia etsə də, İranın xarici işlər naziri Mənuçöhr Müttəki Vaşinqtona səfərində ABŞ rəsmiləri ilə görüşə hazır olduğunu bildirib.

Hər halda, Qərbin çox da sevinməsinə hələlik heç bir əsas yoxdur. İranın nə üçün belə bir addım atması barədə konkret fikir söyləmək mümkun deyil. Keçən ayın sonunda BMT Baş Assambleyasının iclası keçirilərkən İranın Qum şəhəri yaxınlığında gizli uranı zənginləşdirmə zavodu tikdiyi barədə qalmaqallar hələ səngiməyib. Oktyabrın 1-də ABŞ Prezidenti Barak Obama İranın 5+1 ölkələri ilə son görüşü ilə bağlı nikbinliyini bildirsə də, elan edib ki, "İranın bu addımı kifayət deyil və rəsmi Tehran proqmatik addım atmalıdır".

İranın Qum şəhəri yaxınlığındakı uranı zənginləşdirmə zavodunun son tutumu 3000 sentrifuqdır. İran son 15 günədək MAQATE nümayəndələrinə bu zavodda araşdırma işləri üçün şəraitin yaradılmasını qəbul edib, lakin bu zavodda hansı növ sentrifuqların quraşdırılması barədə heç bir məlumat yoxdur. İR1 növündən olarsa 3000 sentrifuq 2 il, İR2 növündən olarsa 1 il və qrafit materialından hazırlanmış sentrifuqlar vasitəsilə 7 ay müddətinə bir nüvə bombasını yaratmaq üçün lazım olan zənginləşdirilmiş uran istehsal edilə bilər. Digər tərəfdən, 1000 MVt elektrik nüvə stansiyası yanacağının təmini üçün ən azı 60 000 sentrifuq lazımdır. Beləliklə, Tehranın 3000 sentrifuqalı zavoddan hansı məqsəd güddüyü məlum deyil.

Hər halda, İranda prezident seçkilərinə olan etirazların hələ də davam etməsi, hakimiyyətdə olanlar arasında fikir ayrılıqlarının dərinləşməsi, yoxsulluq, işsizlik və inflyasiyanın artması nəticəsində xalqın Əhmədinejaddan narazılığı rəsmi Tehranı Qərbə qarşı müəyyən güzəştlərə getməyə vadar edə bilər.

Krasnodar hava limanı bağlanıb
Krasnodar hava limanı bağlanıb
Alyaskada güclü zəlzələ olub
Alyaskada güclü zəlzələ olub
Braziliyada çatdırılmanı dronlara yerinə yetirməyə icazə verilib
Braziliyada çatdırılmanı dronlara yerinə yetirməyə icazə verilib
Loading Bars
Xəbər lenti
Ötən gün 23 yanğına çıxış olub, 10 nəfər xilas edilib
Krasnodar hava limanı bağlanıb
Azərbaycan və İran arasında razılaşma əldə olunub (FOTO)
Qarabağa avtobusla səfər edənlərin bileti belə olacaq (FOTO)
Azərbaycan futzalçıları bu gün Avropa çempionatında ilk matçına çıxır
Səhiyyə qurumları vətəndaşlara çağırış etdi
Azərbaycanda koronavirus xəstələrinin karantində qalma müddəti azaldılır
“Avrora" Qrup uşaq sığınacaqlarında məskunlaşan uşaqları sevindirib (FOTO)
Alyaskada güclü zəlzələ olub
Azərbaycan nefti ucuzlaşıb
Masallıda yataq xəstəsi evdə yanaraq ölüb
Azad olunmuş ərazilərin qış turizm potensialı genişdir - Agentlik
Bitkoinin qiyməti son beş ayda ən aşağı səviyyəyə düşüb
Braziliyada çatdırılmanı dronlara yerinə yetirməyə icazə verilib
İsmayıllıda qanunsuz ov edən şəxs saxlanılıb
Hulusi Akar Suriya və İraqla sərhəddəki bölmələrə baxış keçirib
Almaniyada minimum əmək haqqının artırılması məşğulluğa təsir etməyəcək - nazir
Arnold Şvartsenegger Kaliforniyada ağır yol qəzası törədib (FOTO)
ABŞ-da məktəbdə şagird güllələnib
ÜST 12 yaşadək yeniyetmələrə azaldılmış dozada Pfizer peyvəndini tövsiyə edib
Meksikada oteldə atışma nəticəsində iki Kanada vətəndaşı öldürülüb
Ənənəvi Braziliya karnavalları koronavirus səbəbindən təxirə salınıb
Yaponiyada baş verən zəlzələ nəticəsində 6 nəfər xəsarət alıb
Gürcüstan Rusiya ilə hava əlaqəsinin bərpasını müzakirə etməyə hazır olduğunu bildirib
ABŞ-ın ən yaşlı sakini 115 yaşında vəfat edib
Belçikada koronavirusla bağlı məhdudiyyətlər aradan qaldırılır
Dünyada koronavirusa yoluxanların sayı 340 milyonu ötüb
NATO Aralıq dənizində təlimlərə başlayır
Amerikanın Atlas V raketi Pentaqonun kəşfiyyat peyklərini orbitə çıxarıb
BMT-nin baş katibi dünyadakı vəziyyəti soyuq müharibə dövründəkindən daha təhlükəli adlandırıb
Ərəb koalisiyasının Yəmən həbsxanasına hava hücumu nəticəsində onlarla insan həlak olub
Serbiyalı nazir ölkə başçısına sui-qəsd hazırlandığını bildirib
İran Türkiyəyə qaz tədarükünü bərpa edib
Böyük Britaniyada koronavirusun omikron ştammının yeni alt növü aşkarlanıb
Fransa Prezidenti Kabinetinin müşaviri və Aİ-nin xüsusi nümayəndəsinin Cənubi Qafqaza səfərinin məqsədi açıqlanıb (ÖZƏL)
Yaponiyanın cənub-qərbində 6,6 bal gücündə zəlzələ baş verib
"Mercedes" mindən çox avtomobili geri çağırır
Bir qrup valideyn növbəti dəfə MDU-da imtahan prosesini müşahidə edib (FOTO)
Bakıda özünü məftillə ağaca bərkidib yandıran şəxslə bağlı araşdırma aparılır
Cəlilabad sakinlərindən qanunsuz odlu silahkar aşkarlanıb
Azad edilmiş ərazilərin bərpası üçün yaradılmış təsisatlara ödənilən vəsaitin əhatəsi genişləndirilib
Milli Məclisin Ailə, qadın və uşaq məsələləri komitəsi yaz sessiyasında ilk iclasını keçirib (FOTO)
QHT-lərə Dövlət Dəstəyi Agentliyinin Müşahidə Şurasının növbəti iclası keçirilib
Milli Hematologiya və Transfuziologiya Mərkəzinə 20 adda dəyəri yüksək dərmanlar verilib
Azərbaycanda süni qiymət artımına qarşı mübarizə, antiinflyasiya tədbirləri - “Əsas məsələ”də MÜZAKİRƏ (VİDEO)
Qəbələ sakinindən qanunsuz saxladığı ov tüfəngi götürülüb
Azad edilən ərazilərdə dislokasiya olan bölmələrin təminatı yaxşılaşdırılır (FOTO/VİDEO)
Türkiyə ordusu Suriyada 18 terrorçunu zərərsizləşdirib
Azərbaycanda məişət zorakılığına görə cəzalar sərtləşdirilir
Yanvarın 24-nə USD/AZN rəsmi məzənnəsi
"Omikron" ştammının sürətlə yayılması yaz aylarına qədər davam edə bilər
20 Yanvar faciəsinin 32-ci ildönümü ilə bağlı Bolqarıstanda silsilə tədbirlər təşkil olunub (FOTO)
Bakının bu hissəsinə içməli su məhdudiyyətlə veriləcək
Həyat yoldaşına zorakılıq edənlər həbs ediləcək
Dünyada son bir həftədə rekord sayda şəxs koronavirusa yoluxub
Dövlət qulluğuna qəbul üzrə imtahan keçiriləcək
Valideynsiz uşaqlara valideyn olaq və onlar ailədə böyüsün! - Nazirlikdən yeni videoçarx
Tunis sahillərində miqrantları aparan qayıq batıb, 11 ölü var
Tələbələrin köçürülməsi ilə bağlı yenilik edilib
Ərdoğan Ukrayna ilə bağlı Putinlə görüşə bilər
Tağıyevin heykəlini zədələyənlər barədə məhkəmə qərar verdi
Azərbaycanla daha bir ölkə arasında viza tələbi ləğv edilir
Leobank rəqəmsal bankı seçən istifadəçilərin sayı artıq 100 000 nəfərə çatıb
Hökumət idxalı deyil, istehsalı subsidiyalaşdırmaq xəttini qəbul edir - Nazirlər Kabineti
Azərbaycanda COVID-19 əleyhinə peyvənd olunanların sayı açıqlanıb
Azərbaycanda 1 068 nəfər COVID-19-a yoluxub, 17 nəfər vəfat edib
Boy hormonu çatışmazlığı olan 450 uşaq ödənişsiz boy hormonu preparatı ilə təmin olunub
UNEC-in ingilis dilində yeni elmi jurnalı çapdan çıxdı
Yasamalda 7 küçə əsaslı təmir olunur (FOTO/VİDEO)
Zəngilanda “Azərsu” ASC-nin xidmət sahəsi yaradılıb (FOTO)
Qlobal inflyasiya böhranı dərinləşir: Azərbaycan hansı addımlar atacaq?
Ağacları kəsən şirkət cəzalandırılıb
Mikro və kiçik sahibkarların ticarət şəbəkələrinə çıxışına dəstək üçün müraciətlərin qəbuluna başlandı
Ötən gün qaz istehlakı maksimal həddə çatıb - "Azəriqaz"
Eldar Həsənov 10 il azadlıqdan məhrum edildi
SOCAR və “Equinor” şirkətləri arasında əməkdaşlıq perspektivləri müzakirə olunub (FOTO)
Hərbi vəzifəlilərin təlim toplanışı keçirilir (FOTO/VİDEO)
Daha bir məktəb distant təhsilə keçir
Bu şəhər və rayonlarda vəzifəli şəxslərin səhlənkarlığı nəticəsində ağaclar kəsilib, cinayət işləri açıldı
İtkin düşmüş və şəxsiyyətləri müəyyənləşmiş hərbi qulluqçuların sayı AÇIQLANDI
Zəfər Günü ilə bağlı amnistiya aktı hərbi məhkəmələr tərəfindən 81 hərbçiyə tətbiq edilib
Orduda qeydə alınmış bəzi cinayətlər əvvəlki illə müqayisədə azalıb - Hərbi prokuror
Azərbaycanın regionda yaratdığı yeni reallıqlar beynəlxalq müstəvidə qəbul olunur və dəstəklənir - TƏHLİL
Silahlı Qüvvələrdə baş verən cinayətlərin 99 faizi açılıb - Xanlar Vəliyev
Antiinflyasiya tədbirləri hazırlayan İşçi qrup işə başlayıb
Gələn ay Ümrə ziyarətinin tarixləri və bilet qiymətləri məlum olub
İcbari tibbi sığorta ilə bağlı müraciətlərin sayı artıb
“Abituriyent” jurnalının xüsusi buraxılışında düzəliş edilib
Zəngəzur dəhlizi vasitəsilə iqtisadi və strateji üstünlük reallaşacaq - Türkiyəli ekspert
Vergi daxilolmalarının ən yüksək tempi ictimai iaşədə olub - Mikayıl Cabbarov
Sosial sığorta daxilolmaları 84 faizdən çox artıb
Əlil şəxslərin işlə təmin olunması müzakirə edilib
Sinqapur peyvənd olunan turistlərə qarşı karantin tələbini aradan qaldırır
Rusiyada koronavirusa gündəlik yoluxmada yeni anti-rekord
Azərbaycan dünyanın ən yaxşı məşq mərkəzlərindən biridir - Avstraliyalı gimnast
Xaricdə təhsil üçün ən çox hansı ölkə seçilir?
Xalq Bank 2021-ci ilin yekunlarını açıqlayıb
Rusiya Azərbaycan-Ermənistan sərhədində vəziyyətin tənzimlənməsi üçün ardıcıl səylər göstərir - XİN
Şəkidə narkotik alverçiləri saxlanılıb (FOTO/VİDEO)
“Nar”ın dəstəyi ilə ən böyük azərbaycandilli səsli kitabxana yaradılıb
Bütün xəbərlər