“Azərbaycanın geosiyasəti”

“Azərbaycanın geosiyasəti”

Yunus Oğuz

Bütün hallarda yuxarıda yazdıqlarımızdan belə nəticəyə gəlmək olar ki, yeni mədəniyyət düşüncəsi və dilin qorunması, onun inkişafı geosiyasi etibarlılığı regionda artırır, onun çəkisinə müsbət mənada pozitiv yük gətirir.

Azərbaycanın geosiyasi etibarlılığını, çəkisini gücləndirən amillərdən biri də dövlətin xarici dövlətlərdə fəaliyyət göstərən diplomatik korpusların və soydaşlarımızın yaşadığı ölkələrdə yaratdıqları qurumların vasitəsilə fəaliyyət göstərən diaspora təşkilatları, bununla yanaşı lobbiçilikdir. Bu barədə Əli Həsənov yazır: "Azərbaycanın geosiyasi təsir və diplomatik resursları sırasına xarici ölkələrdə fəaliyyət göstərən diplomatik nümayəndəlikləri, dünyada yaşayan azərbaycanlıları və s. aid etmək olar. Azərbaycan bu resurslar vasitəsilə dünyanın siyasi, mədəni, diplomatik və s. həyatında iştirak edir və müvafiq sahələrdə öz geosiyasi maraqlarını təmin etməyə çalışır. Xarici siyasət resurslarının gücünə, xarici ölkədəki səfirliklərin və diplomatlarının sayına görə də Azərbaycan əksər postsovet və Cənubi Qafqaz ölkələrindən üstün mövqedədir". (Bax, s. 148-149)

Yeri gəlmişkən, Azərbaycanın 85 xarici diplomatik təsisatı- 57 səfirliyi, 5 daimi nümayəndəliyi, 9 baş konsulluğu, 7 fəxri konsulluğu və 7 təmsilçiliyi fəaliyyət göstərir ki, onlarda işləyən diplomat və xidmətçilərin sayı hazırda 1000 nəfərə yaxındır. Müəllif bu barədə öz kitabında qeyd edir ki, xaricdə yaşayan və ölkənin xarici siyasət resursu kimi (burada da daha yeni bir terminə rast gəlirik-xarici siyasət resursu. Ümumiyyətlə onun kəşf etdiyi hər yeni terminə aid qalın bir kitab yazmaq olar. Fikrimcə bu yeni terminlər təkcə Azərbaycanın leksikonunu və terminologiyasını zənginləşdirmir, bu həm də dünya terminologiya bazasına yeni töhfələr verir) dəyərləndirilən soydaşlara gəldikdə, Cənubi Azərbaycanda, Gürcüstan, Rusiyanın Dərbənd vilayəti və başqa ölkələrdəki tarixi vətənlərində yaşayan təxminən 30-35 milyon azərbaycanlı ilə yanaşı, dünyada yaşayan digər soydaşlar da ana Vətənlə, yəni yeganə tarixi torpaqları ilə əlaqələrini kəsməmişdir. Qeyd edək ki, Cənubi Azərbaycan istisna olmaqla, bunların sayı təxminən 2 milyondan artıqdır və onlar Azərbaycan üçün potensial investisiya mənbəyi hesab olunurlar.

Hörmətli professora görə, məhz ikincilər, yəni Azərbaycanla sərhəd dövlətlərin ərazisində yaşamayanlar Azərbaycandakı yaxınları və digər soydaşları ilə mütəmadi əlaqə yaradır, onların maddi problemlərinin həllində iştirak edir, yaşadıqları ölkələrdə qazandıqları vəsaitin bir qismini doğmalarına, yaxud müxtəlif işlərə yönəldirlər. Odur ki, bu qəbildən olan azərbaycanlılar Azərbaycanın həm daxili, həm də qlobal inkişafında, onun sabit və təhlükəsiz yaşamasında, problemlərin həllində daha çox maraqlıdırlar. Bu da Azərbaycan dövlətinin yürütdüyü xarici siyasətdə həmin insanlardan öz resursu kimi istifadə etmək imkanı verir.

Yeri gəlmişkən, xarici siyasət resursu soydaşlarımızın vətəndaşı olduğu, yaxud müvəqqəti yaşadığı ölkələrdə təkcə say hesabı ilə ölçülmür, bu həm də onların bu ölkələrdə fəal siyasi, elmi, iqtisadi, mədəni işlərlə məşğul olmasını, o cümlədən cəmiyyətə qaynayıb qarışmasını, müxtəlif təbəqələr və siyasi qurumlara fəaliyyətinin inteqrasiyasını, yerli insanlara, siyasi və ictimai təşkilatlar, müxtəlif insanlara tarixi vətənlərini, yəni Azərbaycanı sevdirməsini ehtiva edir.

Bu arada Azərbaycanın və xaricdə yaşayan soydaşlarımızın yürütdüyü lobbiçilik siyasətindən yazmaq yerinə düşərdi.

***

Azərbaycanın geosiyasi etibarlılığını və çəkisini artıran amillərdən biri də onun apardığı lobbiçilik siyasətidir. Belə ki, diaspora nümayəndələrinin Azərbaycanın haqlı mübarizəsinin beynəlxalq arenada daha da effektli yürüdülməsi üçün azərbaycanlı olmayan, lakin dünyada, ölkəsində, yaşadığı vilayətdə hörmət və nüfuz sahibi olan insanlarla təmas qurmaq, onlara Azərbaycanı sevdirmək, bəzən isə beynəlxalq və ölkədaxili iclaslarda mühüm qərarların qəbul olunmasında Azərbaycanı dəstəkləmək lobbiçilik strategiyamızın ayrılmaz hissəsi olmalıdır.

Bəzən, diasporumuz xaricdə fəaliyyət göstərərkən onlara irad tutulur ki, siz azərbaycanlı olduğunuz üçün Azərbaycanı dəstəkləyirsiniz və hamıya da göstərilir ki, bu insanın tarixi vətəni Azərbaycan olduğu üçün bu dövlətin maraqlarından çıxış edir. Bu doğrudur, lazımdır. Lakin, diaspora nümayəndəmizin çıxışı ilə yanaşı azərbaycanlı olmayan kimsə çıxış edəndə bunun qəbul olunacaq qərarlara təsiri daha da güclü olur, bunun qarşısına əks arqument qoymaq çətin olur. Düşünürəm ki, lobbiçilik siyasətini cəmiyyətin bütün sahələrində- siyasətdə, iqtisadiyyatda, idmanda, mədəniyyətdə tətbiq etmək lazımdır. Elə 2015-ci ildə Bakıda beynəlxalq humanitar forumun keçirilməsi, buraya dünyanın nüfuzlu insanlarının dəvət edilməsi buna bariz nümunədir. Aparılan lobbiçilik siyasəti Qarabağ probleminin çözülməsində əvəzsiz rol oynayır. Məlumdur ki, Ermənistan silahlı qüvvələrinin Azərbaycan ərazisinin 20 faizini işğal etməsi və uzun illərdir Qarabağ probleminin erməni lobbisinin səyi nəticəsində həll olunmaması geosiyasi etibarlılığa zərbə vurur, onun əsaslarının sarsıdır. Bu barədə hörmətli professor yazır: "Azərbaycanın xarici aləmlə tərəfdaşlıq münasibətlərinə mənfi təsir göstərən və geosiyasi dəyərini (fikir verin; daha yeni bir termin- geosiyasi dəyər- kursiv Y. O.) aşağı salan bəzi amillər də mövcuddur.

Tədqiqatçılar bu sıraya Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi və Dağlıq Qarabağ probleminin 20 ildən çox həll olunmamasını aid edirlər. Ümumiyyətlə, müstəqilliyə qovuşduğu andan Azərbaycanın milli inkişafı yolunda rastlaşdığı ən mühüm problem də məhz Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi olmuşdur. Müstəqilliyin ilk illərində bu problem ölkənin bölgədə və dünyada kəsb etdiyi geosiyasi əhəmiyyəti ciddi surətdə azaldaraq, beynəlxalq investisiya qurumlarının ölkəyə davamlı kapital qoyuluşu siyasətinə uzun müddət ciddi mənfi təsir göstərmişdir". (Bax, s. 153)

Əli Həsənova görə, Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi həm də bütövlükdə regionun iqtisadi, siyasi tərəfdaşlıq mühitinə, sülh və təhlükəsizliyin təmin olunmasına maneçilik törədən başlıca amildir. Bu münaqişə həmçinin regionda transmilli enerji, nəqliyyat və dəhliz infrastrukturlarının təhlükəsizliyini təhdid edir. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, münaqişənin həllində heç bir irəliləyişin olmaması bir tərəfdən Azərbaycan ictimaiyyətini anti-qərb əhval-ruhiyyəsində kökləyir, digər tərəfdən isə Avrasiyanın təhlükəsizlik sisteminə, tərəfdaşlıq mühitinə mənfi təsir edir və qeyd edir ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə, Cənubi Qafqaz, Xəzər-Qara dəniz hövzəsindəki regional qarşıdurmalara və bəzi ölkədaxili problemlərə görə bir çox maraqlı dairələr dünya investorlarına Azərbaycanı nə qədər əlverişsiz ölkə kimi təqdim etməyə çalışsalar da, malik olduğu zəngin enerji resursları, Xəzər hövzəsində yürütdüyü neft-qaz siyasəti və reallaşdırdığı çoxsaylı transmilli layihələr onu bütün dünya üçün bir o qədər, cəlbedici və arzuolunan tərəfdaşa çevirmişdi.

Azərbaycanın geosiyasi kodundan bəhs edərkən təbiidir ki, bu anlamda Azərbaycanın yerli, regional və beynəlxalq səviyyədə yeri, fəaliyyəti və onlara münasibəti, eyni zamanda və hər üç amilin fəaliyyət nüfuzundan asılı olaraq Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsində problemin ədalətli həlli üçün açar rolunu oynayır. Yeri gəlmişkən Əli Həsənov bir siyasətçi, bir alim kimi həmişə "Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi" sözlərini yazanda birinci olaraq Ermənistan sözünü yazır. Çoxları bunun mahiyyətinə varmır. Bəziləri düşünür ki, bunun nə fərqi var ki, hansı söz birinci yazılacaq, amma bu, belə deyil. Əgər birinci Ermənistan sözü yazılırsa, bu o anlama gəlir ki, münaqişəni başlayan tərəf Ermənistandır və o işğalçıdır, Azərbaycan tərəfi isə təcavüzə məruz qalıb və müdafiə olunmaq zorundadır.

Bir neçə kəlmə də geosiyasi kod haqqında. O yazır: "Geosiyasi kod hər bir ölkənin siyasi fəaliyyətindən, ölkə rəhbərlərinin və əksər əhalinin ətraf aləmə münasibətindən, geoməkan təsəvvüründən, dərk olumuş və yaxud iddia olunan milli maraq, milli mənafe dairəsi və onun təmin olunması vasitələrindən, xarici aləmlə ünsiyyət zamanı ölkənin kəsb etdiyi maddi, mənəvi, hərbi, insani dəyərlərdən, xarici aləmdən yarana biləcək geosiyasi təhlükələrə reaksiyasından, müqavimət gücündən, malik olduğu hərbi-texniki vasitələrdən və s. keyfiyyət göstəricilərindən asılı olaraq müəyyənləşir". (Bax, s. 157) Buna görə də geosiyasi fəaliyyət kodeksi: "yerli, regional və planetar olmaqla üç qrupa ayrılır.

Ardı var

Ermənistan vətəndaşları Qarabağdakı zənginlər uğrunda ölməməlidir - Erməni jurnalist
Ermənistan vətəndaşları Qarabağdakı zənginlər uğrunda ölməməlidir - Erməni jurnalist
Rusiyanın Qarabağı öz tərkibinə qatmaq kimi ekzotik fikri yoxdur - Lavrov
Rusiyanın Qarabağı öz tərkibinə qatmaq kimi ekzotik fikri yoxdur - Lavrov
Qarabağda atəşkəs pozuntuları qeydə alınmayıb - Rusiya MN də erməni KİV-in iddialarını təkzib etdi
Qarabağda atəşkəs pozuntuları qeydə alınmayıb - Rusiya MN də erməni KİV-in iddialarını təkzib etdi
Loading Bars
Xəbər lenti
Qlobal vaksin istehsalının 60 faizi Hindistanın payına düşür - Səfir
Texniki Universitetə yeni prorektor təyin olunub (FOTO)
Gənclər tərəfindən qazilərimizə “Böyük Qayğı” layihəsinə start verildi (FOTO)
Şuşa və digər azad olunmuş ərazilərdə xidmət edən hərbçilərdə ruh yüksəkliyi var - Hərbi ekspert
Qarabağın dirçəlişinə dəstək həyat tərzinə çevrilməlidir - Mikayıl Cabbarov
BMqT işğaldan azad olunmuş ərazilərdə kəhrizlərin bərpası layihəsini təklif edib (FOTO)
İşğal altında uzun müddət saxlanılmış torpaqların dirçəldilməsi dövrü başlayır - Fransadakı səfirimiz
Kipr martın 1-dən sərhədləri açır
Şuşa əməliyyatında iştirak edən cüdo müəllimi, qazi Ruhin Əkbərli (VİDEO)
Füzuli rayonunun Yuxarı Əbdürrəhmanlı kəndi (FOTO/VİDEO)
500 manatlıq pul nişanı tədavülə buraxılmayıb - Mərkəzi Bank
Yerevanda aksiya: Müharibədə iştirak etmiş könüllülər etiraz edirlər
Göyçayda 367 nəfər koronavirusa qarşı peyvənd olunub - RƏSMİ
"Azərişıq"da gücləndirilmiş iş rejimi davam etdirilir (VİDEO)
"Ramiz Hacıyev" kran gəmisi əsaslı təmir olunub
“Dostluq” neft yatağı eyni soy kökə malik ölkələrin birgə əməkdaşlığının və dialoqunun simvoludur - Tamam Cəfərova
Son bir ayda ehtiyacı olan qazilərə 600-dən çox reabilitasiya vasitəsi verilib
Putin Təhlükəsizlik Şurasının iclasını keçirib
Ağdamda işğaldan azad olunan 1 611 hektar ərazidə buğda əkilib (ÖZƏL)
Erməni təxribatı nəticəsində Tərtərdə 5138 obyektə ziyan dəyib
ADNSU Mingəçevir Dövlət Universitetinin tədris-metodiki bazasının gücləndirilməsinə dəstək göstərir (FOTO)
Zidan koronavirusa yoluxub
Azərbaycanda köhnə avtomobillərin utilizasiyası tıxacların azalmasına təsir edə bilərmi?
ÜST “ASAN Könüllüləri” ilə birlikdə maska paylanma aksiyasına başlayıb (FOTO)
Vaksinlərin COVİD-19-un mutasiyaya uğrayan ştammı üçün effektli olub-olmaması açıqlanıb
Britaniya azad edilmiş ərazilərin minalardan təmizlənməsi işlərində Azərbaycana köməklik göstərə bilər - Səfir
Azərbaycanda dövlət dil qaydalarını pozanlar cərimələnəcək (MÜSAHİBƏ) (VİDEO)
Gömrükdən dövlət büdcəsinə köçürülən vəsaitin həcmi açıqlandı
Azərbaycan ilə Böyük Britaniya arasında müdafiə sahəsində əməkdaşlıq məsələləri müzakirə olunub
“Nar” Qarabağ müharibəsi veteranları üçün xüsusi güzəştlər təqdim edir
Azərbaycan Prezidenti status məsələsini tarixin zibilliyinə yollayıb - XİN-dən Avropa Parlamentinin qətnaməsinə cavab
“Azərbaycan müəllimi" qəzetinin bugünkü buraxılışında rektor Şahin Bayramovun məqaləsi dərc olunub (II hissə)
Azərbaycan gimnastları İsveçrədə Avropa çempionatında iştirak edəcək
Azərbaycanda sənədlərin surətinin notarial təsdiqi üçün rüsumun miqdarı azaldılır
Ukraynada matəm elan edilib
Narkotik vasitələrin qanunsuz dövriyəsi ilə bağlı cinayət işlərinin sayı açıqlandı
"8 Noyabr" stansiyasına rəis müavini təyin edildi, heyət komplektləşdirildi
İşğaldan azad edilmiş ərazilər üçün məqsədli, aktiv məşğulluq proqramları hazırlanır
Samuxda 39.5 kilometrlik yol yenidən qurulub (FOTO)
Binədə 6 evdən oğurluq edən şəxs saxlanıldı
Azərbaycan nefti ucuzlaşıb
Azərbaycanın növbəti tarixi uğuru
İranda koronavirusdan daha 75 nəfər ölüb
“Dostluq” sazişi Azərbaycanın neft-qaz strategiyasının inkişafında böyük əhəmiyyətə malikdir
Avropa azərbaycanlıları 20 Yanvar faciəsini törədən SSRİ rəhbərliyinin cəzalandırılmasını tələb edir
Fevralın 1-dən birdəfəlik əkin subsidiyası üçün müraciətlərin qəbuluna başlanılır
107 gün idi itkin düşən zabitimizin şəhid xəbəri gəldi (FOTO)
"Ford" 3 milyona yaxın avtomobili geri çağırıb
27 dövlət əmlakı hərraca çıxarılacaq
"Dostluq" Azərbaycanın neft satışı imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə artıracaq - Amerikalı ekspert
Nüfuzlu “Springer International Publishing” nəşriyyatı MİDA-nın uğurlu fəaliyyətindən yazıb
Bu yolda hərəkət qismən məhdudlaşdırılır
20 Yanvar faciəsi müasir siyasi fəlsəfə kontekstində təhlil edilib
UNEC-in Elmi Şurasında yeni qərarlar qəbul olunub (FOTO)
Narazı şagirdlər yenidən qiymətləndirmədən keçə bilərlər - Şöbə müdiri
İqtisadi Zonaların İnkişafı Agentliyi yaradılır - Fərman
Gömrükçülər yük avtomobilindən 38 ədəd “Iphone 12” müsadirə edib (VİDEO)
"Data Science" üzrə qrup rəhbəri vakansiyası hələ də aktualdır
"PAŞA Bank" dövlətin azad edilən ərazilərin bərpasına yönəlmiş bütün təşəbbüslərinin həyata keçirilməsinə töhfə verəcək - Baş icraçı direktor
Ermənistanda İkinci Qarabağ müharibəsinin yekunları ağır qəbul edilir - Rusiyalı ekspert
Fənn olimpiadaları fevralın sonu ənənəvi qaydada keçirilə bilər
Füzuli rayonunun Qarğabazar kəndi (FOTO/VİDEO)
Bu il müəllimlərin sertifikasiyası keçiriləcək? - Nazirdən cavab
Fevralın 1-dən repetitorluq fəaliyyəti üzrə tədrisin bərpası nəzərdə tutulur - RƏSMİ
Ötən il Energetika Nazirliyi və tabeliyindəki qurumlar tərəfindən 4211 müraciətə baxılıb
Sabah hava yağmursuz keçəcək
Müəllimlərin işə qəbulu müsabiqəsi bölgələrdə də keçirilə bilər
Müəllimlərin onlayn dərslərə qatılmamasının səbəbini ayrı-ayrılıqda araşdırmaq çətindir - Nazir
Fevralın 1-dən sonra da şagirdlərin distant tədrisi seçmək hüququ var - Təhsil naziri
“AzerGold” QSC-nin İdarə Heyətinin sədri Zakir İbrahimov Yaponiyanın ölkəmizdəki yeni səfiri ilə görüşüb (FOTO)
Müəllim və şagirdlərin davamiyyəti nəzarətdə saxlanılır
Azad olunmuş ərazilərdə təbii sərvətlərə vurulmuş ziyanın qiymətləndirilməsinə Şura üzvləri də cəlb olunacaq
Bakı Ali Neft Məktəbində “Qarabağın təbii sərvətləri" müzakirə olunub (FOTO)
İbtidai siniflərin nümunəvi dərs cədvəlləri Təhsil Nazirliyinin saytında yerləşdirilib
Məktəblərdə koronavirusun qarşısının alınması üçün bütün zəruri tədbirlər görüləcək - Nazir müşaviri
Bu şagirdlər imtahan verə biləcəklər - Təhsil Nazirliyinin şöbə müdiri
Yağan qardan sonra paytaxta təmizlik işləri aparılır (FOTO)
Bağçalar nə zaman açıla bilər? - Rəsmi AÇIQLAMA
Rusiya 5 Azərbaycan istehsalçısından pomidor idxalını dayandırıb
TAP konsorsiumu İtaliyada tikinti zamanı köçürülmüş zeytun ağaclarını yerinə qaytarıb
Avtoxuliqanlığa görə cəzalar yüngülləşdirilir
Azərbaycanda koronavirusa yoluxan şagird və təhsil işçilərinin sayı açıqlandı
Tender qarantiyasını Banka gəlmədən əldə etmə imkanı
Fiziki tərbiyə dərsləri müvəqqəti dayandırılır
Vaksinasiya oluna biləcək müəllimlərin siyahısı hazırlanıb - Emin Əmrullayev
Təhsil ilinin sonuna kimi tele-dərslər davam etdiriləcək - RƏSMİ
Sumqayıt Texnologiyalar Parkına yeni baş icraçı direktor təyin olunub
Təhsil kreditləri yeni qaydalarla verilə bilər
Təhsil haqqının ləğv edilməsi rəqabət şəraitindən imtina deməkdir - Nazir
Hazırkı şərait daha çox ibtidai sinif şagirdlərinin emosional vəziyyətinə təsir edib - Təhsil naziri
Parkinq KASKO avtomobil sığortasını Insure.az-da onlayn əldə edin
Ermənistanda müxalifət parlament qarşısında etiraz aksiyası keçirir
Qazaxıstanın Azərbaycandan pomidor idxalına tətbiq etdiyi məhdudiyyətlər müvəqqəti xarakter daşıyır - Nazirlik
Bu siniflər tədrisin bərpasında problem yarada bilər - Nazir
Ermənistan tərəfdən Qarabağda döyüşlərə cəlb edilən daha iki terrorçu barədə cinayət işi başlandı
Ötən il ölkədə 170 yaşayış evi və obyektə oğurluq cəhdinin qarşısı alınıb
İri şəhərlərdə tədris həftədə 3, rayonlarda 4-5 dəfə olacaq - Nazir
Fevralın 1-dən bu şagirdlər məktəbə gedəcək
Ali məktəblərdə təhsil nə zaman bərpa olunacaq? - Nazirdən AÇIQLAMA
Rusiyada koronavirusdan ölənlərin sayı 68 mini keçib
Bütün xəbərlər