Bakı. Trend:
Avropa İnvestisiya Bankı (EIB) ölkədə əməliyyat fəaliyyətinə başlamaq üçün Türkmənistanla çərçivə sazişinin imzalanmasını ilkin şərt hesab edir.
Bu barədə Trend-ə AİB-in Mərkəzi Asiya üzrə Regional Ofisinin rəhbəri Olivye Kueni bildirib.
"Türkmənistandakı əməliyyatlarımız hazırda çərçivə müqaviləsi imzalanana qədər məhdud olsa da, bu yaxınlarda Aşqabada etdiyimiz missiya gələcək əməkdaşlığa açıq qarşılıqlı maraq göstərdi. Əlaqənin yaxşılaşdırılmasına və rəqəmsal infrastrukturun gücləndirilməsinə yönəlmiş layihələr bu tərəfdaşlıqda əhəmiyyətli rol oynaya bilər", - o deyib.
Kueni izah etdi ki, mövcud məhdudiyyətlərə baxmayaraq, son əlaqələr hər iki tərəfin qarşılıqlı marağını nümayiş etdirir və nəqliyyat bağlantısı və rəqəmsal infrastruktur sahələrindəki layihələr zəruri razılaşma bağlandıqdan sonra gələcək əməkdaşlıq üçün əsas yarada bilər.
"AİB fəaliyyətə başladıqdan sonra, çox güman ki, dayanıqlı nəqliyyat həllərinin, rəqəmsal texnologiyaların və ciddi ekoloji və sosial standartların tətbiqinin dəstəklənməsinə diqqət yetirəcək. Məqsədimiz həmişə infrastruktur layihələrinin yalnız bağlantını yaxşılaşdırmadan, həm də uzunmüddətli dayanıqlı inkişafa töhfə verməsini təmin etməkdir", - o qeyd edib.
Kueni həmçinin vurğulayıb ki, bank fəaliyyətə başlayarkən dayanıqlı nəqliyyata, rəqəmsal texnologiyalara və ətraf mühit və sosial standartlara uyğunluğa üstünlük verəcək və infrastruktur investisiyalarının uzunmüddətli dayanıqlı inkişafa töhfə verməsini təmin edəcək.
"AİB həmçinin Aİ və Mərkəzi Asiya ölkələri tərəfindən yaradılmış Transxəzər Nəqliyyat Dəhlizi Koordinasiya Platformasının bir hissəsidir. Bu platforma vasitəsilə biz Mərkəzi Asiyada regional inteqrasiyanı dərinləşdirə və davamlı iqtisadi artımı təşviq edə biləcək sərhədyanı nəqliyyat və rəqəmsallaşdırma təşəbbüslərini dəstəkləmək üçün çoxtərəfli tərəfdaşlarla sıx əməkdaşlıq edirik", - o bildirib.
Kueni əlavə edib ki, bank Transxəzər Nəqliyyat Dəhlizi koordinasiya platformasında iştirak edir və Mərkəzi Asiyada regional inteqrasiyanı və iqtisadi artımı gücləndirməyə yönəlmiş sərhədyanı nəqliyyat və rəqəmsallaşdırma layihələrinin irəliləməsi üçün beynəlxalq tərəfdaşlarla əməkdaşlıq edir.
"Avropa İnvestisiya Bankı (EIB) Transxəzər Nəqliyyat Dəhlizinin inkişafı və rəqəmsallaşdırılması ilə bağlı təşəbbüsləri, xüsusən də Aİ-nin Qlobal Şəbəkə strategiyasına uyğun olduqda dəstəkləmək üçün imkanları fəal şəkildə araşdırır", - Kueni qeyd edib.
O, bankın dəhlizlə bağlı layihələrə, xüsusən də Avropa İttifaqının Qlobal Gateway çərçivə strategiyasına uyğun olan layihələrə potensial dəstək sahələrini nəzərdən keçirdiyini vurğulayıb.
"Su ehtiyatlarının idarə olunması Mərkəzi Asiyada ən aktual məsələlərdən biridir və Türkmənistan da istisna deyil. Region artan su qıtlığı və ətraf mühit dəyişiklikləri ilə üzləşir, bu da dayanıqlı su infrastrukturunu xüsusilə vacib edir", - Kueni bildirib.
O qeyd edib ki, su ehtiyatlarının idarə olunması bütün region, o cümlədən Türkmənistan üçün əsas problemdir, çünki artan su qıtlığı və ətraf mühit amilləri davamlı infrastrukturun əhəmiyyətini artırır.
"AİB Özbəkistanda Aral dənizinin bərpası kimi layihələr vasitəsilə bu sahədə dəyərli təcrübə qazanıb. Orada bank meşələrin və su ehtiyatlarının bərpası, eləcə də dayanıqlı suvarma sistemlərinin təkmilləşdirilməsi təşəbbüslərini dəstəkləyir. Bu layihələr hədəflənmiş investisiyaların eyni zamanda ekosistemin bərpasına töhfə verə biləcəyini və yerli icmalara və kənd təsərrüfatına necə dəstək verə biləcəyini nümayiş etdirir", - o bildirib.
Kueni AİB-in Özbəkistandakı təcrübəsini qeyd edərək bildirib ki, bank Aral dənizinin bərpası layihələrini, o cümlədən ekosistemin bərpası və təkmilləşdirilmiş suvarma sistemlərini dəstəkləyib və investisiyaların eyni zamanda ətraf mühitin bərpasını təşviq edə biləcəyini və yerli əhalini dəstəkləyə biləcəyini nümayiş etdirib.
"Gələcəkdə inanırıq ki, əməkdaşlıq üçün möhkəm bir çərçivə yaradıldıqdan sonra Türkmənistanda da oxşar əməkdaşlıq imkanları yarana bilər. Xüsusilə, su, enerji və iqlim dəyişikliyi üzrə Avropa Komandası təşəbbüsü çərçivəsində təmiz enerji və su ehtiyatları sahəsində layihələri nəzərdən keçirə bilərik", - deyə o qeyd edib.
Kueni əlavə edib ki, müvafiq hüquqi çərçivə yaradıldıqdan sonra Türkmənistanla gələcək əməkdaşlığa Avropa Komandası çərçivəsində təmiz enerji və su ehtiyatları sahəsində təşəbbüslər daxil ola bilər.
"Mərkəzi Asiya ölkələrinin təcrübəsindən və ən yaxşı təcrübələrindən istifadə etməklə, bu cür əməkdaşlıq iqlim risklərinin azaldılmasına kömək edə bilər və eyni zamanda regionda daha inteqrasiya olunmuş və dayanıqlı inkişafı təşviq edə bilər", - deyə o bildirib.
Kueni regional təcrübə və ən yaxşı təcrübələrdən istifadənin iqlim risklərinin azaldılmasına və Mərkəzi Asiyada dayanıqlı inkişafın təşviq edilməsinə kömək edə biləcəyini vurğulayıb.
"Türkmənistan, xüsusən də bol günəş və külək enerjisi ehtiyatlarına görə təmiz enerji sahəsində əhəmiyyətli potensiala malikdir. AİB-in perspektivindən bu, ölkənin daha şaxələndirilmiş və dayanıqlı enerji sisteminə keçidini dəstəkləmək üçün əhəmiyyətli imkanlar yaradır", - deyə o bildirib.
Kueni qeyd edib ki, Türkmənistanın əhəmiyyətli günəş və külək enerjisi potensialı enerji sisteminin şaxələndirilməsi və daha dayanıqlı modelə keçid üçün imkanlar açır.
"Bunun bariz nümunəsini qonşu Özbəkistanda görmək olar, burada bərpa olunan enerjinin inkişafı son beş ildə sürətlə inkişaf edib. 2021-ci ildə ilk günəş enerjisi layihəsinin istifadəyə verilməsindən bəri ölkədə hazırda 15 günəş fotovoltaik (PV) stansiyası və ümumi quraşdırılmış gücü 5,5 GVt olan beş külək elektrik stansiyası var. Bundan əlavə, ölkə elektrik şəbəkəsini balanslaşdırmaq üçün bir sıra batareya enerjisi saxlama sistemləri (BESS) inkişaf etdirir", - deyə o qeyd edib.
Kueni Özbəkistanı günəş və külək elektrik stansiyaları da daxil olmaqla bərpa olunan enerji tutumunun sürətlə genişlənməsini, eləcə də şəbəkənin sabitliyini təmin etmək üçün enerji saxlama sistemlərinin inkişafını yaşayan bir ölkə kimi nümunə göstərib.
"AİB ümumi gücü təxminən 1 GVt olan dörd günəş layihəsini maliyyələşdirməklə bu irəliləyişdə mühüm rol oynayıb. Bu investisiyalar Özbəkistanın enerji qarışığında bərpa olunan enerji mənbələrinin payının artmasına töhfə verib və regionda genişmiqyaslı günəş enerjisinin tətbiqinin həm mümkün, həm də effektiv olduğunu nümayiş etdirib", - o bildirib.
Kueni əlavə edib ki, AİB genişmiqyaslı günəş enerjisi layihələrini maliyyələşdirməklə Özbəkistanda bərpa olunan enerjinin inkişafına töhfə verib və bu, regionda günəş enerjisi istehsalının genişmiqyaslı tətbiqinin mümkünlüyünü təsdiqləyib.
"Günəş və külək enerjisindən əlavə, bank regionda iri su elektrik stansiyaları layihələrinin maliyyələşdirilməsində də fəal iştirak edir. Biz həmçinin elektrik ötürmə xətlərinin və sərhədlərarası enerji infrastrukturunun inkişafı sahəsindəki təcrübəmizi bölüşməyə hazırıq. Buraya Orta Asiyada Tacikistan və Qırğızıstan arasında CASA-1000 qarşılıqlı əlaqəsi kimi layihələr, eləcə də Avropada bir sıra əsas enerji şəbəkələrinin qarşılıqlı əlaqəsi layihələri, o cümlədən AvroAsiya, Adriatik Link, Biskay körfəzi, Seltik, NeuConnect və Baltik dənizi şəbəkəsi daxildir", - o bildirib.
Kueni qeyd edib ki, bankın fəaliyyəti yalnız günəş və külək enerjisini deyil, həm də su elektrik stansiyalarını və sərhədlərarası elektrik infrastrukturunu, o cümlədən böyük qarşılıqlı əlaqə layihələrinin maliyyələşdirilməsində iştirakı əhatə edir.
"Daşkənddəki yeni ofis Türkmənistan da daxil olmaqla bütün Orta Asiya regionunu əhatə etmək üçün nəzərdə tutulub. Türkmənistanla çərçivə müqaviləsi imzalandıqdan sonra bu ofis bankın ölkədəki əməliyyatlarını dəstəkləməyə hazır olacaq", - o bildirib.
Kueni izah edib ki, EIB-nin Daşkənddəki regional ofisi bütövlükdə Orta Asiyanı əhatə edir və müqavilədən sonra Türkmənistandakı əməliyyatları dəstəkləyə biləcək.
“Biz artıq potensial layihələr üzərində işləmək üçün resurslar ayırmışıq. Bu o deməkdir ki, müqavilə bağlandıqdan sonra regional strategiyamızla sıx əlaqəli şəkildə Türkmənistanda layihə portfelinin qurulmasına tez bir zamanda başlaya biləcəyik”, - deyə Kueni qeyd edib.
O, əlavə edib ki, layihələrin hazırlanması üçün resurslar artıq ayrılıb ki, bu da hüquqi çərçivə yaradıldıqdan sonra ölkədə layihə portfelinin qurulmasına tez bir zamanda başlamağa imkan verəcək.
“Yanaşmamızın digər vacib elementi yerli Aİ Nümayəndəlikləri ilə sıx əlaqədir. Bu əməkdaşlıq yerində mövcudluğumuzu gücləndirir və fəaliyyətlərimizin Avropa İttifaqının prioritetləri və dəyərləri ilə uyğunlaşdırılmasını təmin etməyə kömək edir”, - o bildirib.
Kueni qeyd edib ki, Aİ nümayəndə heyətləri ilə əlaqələr bankın yanaşmasının əsas hissəsidir və Aİ prioritetlərinə uyğunluğu təmin edir.
"Aşqabaddakı Aİ Nümayəndəliyi ilə sıx əməkdaşlığımız effektiv tərəfdaşlığın inkişaf etdirilməsində və gələcək layihələrin ölkəyə və regiona maddi fayda gətirməsinin təmin edilməsində mühüm rol oynayacaq", - deyə o vurğulayıb.
Qeyd edək ki, 1958-ci ildə təsis edilmiş və mərkəzi ofisi Lüksemburqda yerləşən Avropa İnvestisiya Bankı (EIB), həm Aİ ölkələrində, həm də dünyanın tərəfdaş ölkələrində infrastruktur, iqlim, enerji, nəqliyyat, rəqəmsallaşdırma və digər inkişaf sahələrində layihələr üçün uzunmüddətli maliyyələşdirmə təmin edən Avropa Birliyinin kredit təşkilatıdır. Bank hazırda 160-dan çox ölkə ilə davamlı inkişafın, iqlim təşəbbüslərinin və iqtisadi inteqrasiyanın dəstəklənməsinə diqqət yetirir.
Son illərdə Türkmənistan və EIB əsasən bankın ölkədə fəaliyyətə başlamasına imkan verəcək hüquqi çərçivənin yaradılmasına yönəlmiş dialoqda fəal iştirak ediblər. Xüsusilə, tərəflər EIB-in Türkmənistanda layihə maliyyələşdirilməsi üçün hüquqi bazanı müəyyən edəcək Çərçivə Sazişi üzərində danışıqlar aparırlar. Potensial əməkdaşlıq sahələrinə nəqliyyat infrastrukturu, xüsusən də Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizi (TCITR) ilə bağlı layihələr, eləcə də bərpa olunan enerji, rəqəmsallaşdırma, su idarəçiliyi və digər davamlı inkişaf sektorlarındakı təşəbbüslər daxildir.