Azərbaycanın Milli Bankı manatı qoruyur: AMB Araşdırmalar və Statistika Departamentinin rəhbəri Emin Hüseynovla müsahibə

Azərbaycanın Milli Bankı  manatı qoruyur: AMB Araşdırmalar və Statistika Departamentinin rəhbəri Emin Hüseynovla müsahibə

Azərbaycan, Bakı/ Trend , müxbir İ.Xəlilova/ Milli valyutanın dollara nisbətdə məzənnəsi ekspertlərin və cəmiyyətin diqqət mərkəzindədir. Dolların Azərbaycan iqtisadiyyatına bu cür təsirinin Azərbaycan Milli Bankının Araşdırmalar və Statistika Departamentinin rəhbəri Emin Hüseynov Trend -a müsahibəsində təhlil edib.

- Siz Amerika dollarının Azərbaycan manatına təsirini necə qiymətləndirirsiniz?

- Bir neçə ildir müşahidə olunan makroiqtisadi fonda yüksək dinamika və bütün sosial- iqtisadi göstəricilərin artımı,artıq implementasiya mərhələsinə daxil olan neft strategiyasının uğurla həyata keçirilməsinin nəticəsidir. Neftin ixracının artması hökumətin və Azərbaycanda fəaliyyət göstərən neft şirkətlərinin xarici valyutada gəlirlərinin xeyli artmasına gətirib çıxarıb ki, bu da onların xərclərinin artımında özünü göstərir.

Dövlətin artan imkanları bizə keçid dövrünün bir sıra problemlərini həll etmək üçün nadir, ölkə iqtisadiyyatnın müasirləşdirilməsi və inkişafı prosesini sürətləndirmək imkanları verir. Belə ki, dövlət tərəfindən həyata keçirilən bir çox genişmiqyaslı sosial və infrastruktur layihələrinin müəyyən hissəsi neft gəlirləri hesabına maliyyələşdirilir.

İnkişaf strategiyasının məqsədlərinə nail olmaq üçün, hökumət bu vəsaitlərin çox ehtiyatla və səmərəli istifadə olunmasına çalışır. Bununla yanaşı, iqtisadi siyasət və siyasi islahatlar nüfuzlu beynəlxalq təsisatlar tərəfindən "Yoxsulluğun azaldılması və sabit iqtisadi artım", "Regionların inkişafı", "Qara qızılın "intellektual" qızıla çevirilməsi" kimi konkret layihələrlə dəstəklənir. Hökumətin xərcləri son iki ildə, orta hesabla, 51% yüksəlmişdir və bu dövrdə xərclərin 50%-dən çoxu xarici valyutada olan neft gəlirləri ilə maliyyələşdirilmişdir. Neft gəlirlərinin xərclənməsi bazara valyuta təklifinin əhəmiyyətli şəkildə artması və valyutaya olan tələbdən daha çox olması ilə nəticələnib. Xarici valyutaya tələb, əsas etibarilə, qeyri-neft iqtisadiyyatının, o cümlədən, fiskal sektorun idxalla bağlı yaratdığı tələb hesabına formalaşır. Məsələn, büdcə xərclərinin bir hissəsi xaricdən avadanlıq ve texniki yardımın cəlb olunmasına sərf olunur və beləliklə, izafi neft gəlirlərinin müəyyən hissəsi absorbsiya olunur.

Cari ildə icmal büdcə vasitəsilə xərclənməsi nəzərdə tutulan neft gəlirləri 5 mlrd $ təşkil edir. Bu il üçün qeyri-neft iqtisadiyyatının xalis valyuta tələbi (valyuta absorbsiya qabiliyyəti), yəni xarici ödəmə balansının mənfi saldosu isə, 3,4 mrd $ həcmində qiymətləndirilir. Deməli, valyuta təklifinin, valyutaya olan tələbi aşacağı gözlənilir ki, burada da tarazlıq, təbii olaraq, manatın, xüsusilə, ABŞ dollarına qarşı məzənnəsinin bahalaşması nəticəsində bərpa oluna bilər. Sözsüz ki, Milli Bank bu prosesləri yaxından və daim izləyir və zəruri hallarda, ölkədaxili xarici valyuta bazarına müvafiq müdaxilələr etməklə, manatın məzənnəsinin həddindən artıq bahalaşmasına imkan vermir. Əks halda, ölkədə makroiqtisadi və maliyyə sabitliyi pozula və qısa müddətdə rəqabət qabiliyyəti xeyli aşağı düşə bilər.

Onu qeyd etmək olar ki, bu ilin əvvəlindən Milli Bankın müdaxiləsi olmasaydı, manatın məzənnəsi, ən azı, 18-20% möhkəmlənə bilərdi, halbuki, faktiki olaraq cəmi 2,5% möhkəmlənmişdir.

- Dolların məzənnəsinin düşməsi tempi Azərbaycan ixracatçılarına necə təsir edir? Bu, əməliyyatların avroya çevirilməsinə səbəb olmayıb?

- Son 3 ildə ABŞ dollarının, digər aparıcı valyuta olan avroya qarşı məzənnəsi 11% aşağı düşüb. Dolların digər aparıcı valyutalara qarşı məzənnəsinin ucuzlaşması qlobal iqtisadiyyatda aparılan ticarət hesablaşmalarının və valyuta ehtiyatlarının strukturunda dolların rolunun aşağı düşməsinə gətirib çıxarmışdır.

Dolların ucuzlaşması Azərbaycanda idxal və ixrac əməliyyatlarının valyuta strukturunda ABŞ dollarının rolunun azalmasına da öz təsirini göstərmişdir. Belə ki, əgər 2004-cü ildə Azərbaycanın idxal əməliyyatları üzrə hesablaşmalarda ABŞ dollarının payı 85% təşkil edirdisə, bu göstərici hazırda 76%-ə düşüb. Avronun payı isə, 7%-dən 20%-ə yüksəlmişdir. Bununla yanaşı , qeyri-neft sektoru üzrə ixracın valyuta strukturunda da avronun payı son 3 ildə 3,7 %-dən 9,1%-ə yüksəlmişdir. Xarici ticarət hesablaşmalarında dolların payının azalması və avronun rolunun yüksəlməsi xarici valyuta bazarında alınıb- satılan valyutaların strukturunda da öz əksini tapmışdır. Belə ki, ölkədaxili valyuta bazarında avro ilə əməliyyatların xüsusi çəkisi, 2005-cı il üzrə 6%-dən 2006-cı ildə 13%-ə yüksəlmiş, ABŞ dollarının payı isə, müvafiq olaraq, 89%-dən 85%-ə düşmüşdür. Lakin, xarici ticarət üzrə hesablaşmalarda və xarici valyuta bazarında dolların payının azalmasına baxmayaraq, onun dominant mövqeyi hələ də qalmaqdadır.

- Dünyada avronun dollara nisbətdə məzənnəsinin dəyişməsi proseslərinin Azərbaycana təsiri necədir?

- Müasir dövrdə Azərbaycan, dünya iqtisadiyyatına aktiv inteqrasiya olunmuş bir ölkə kimi, dünya iqtisadiyyatında özünəməxsus yer tutur. Ona görə də, dünya iqtisadiyyatında baş verən proses və tendensiyalar Azərbaycan iqtisadiyyatına bu və ya digər formada təsir edir. Lakin Azərbaycan iqtisadiyyatı və yaradılmış bazar institutları artıq elə bir səviyyəyə çatmışlar ki, dünyada gedən bir sıra qlobal neqativ proseslərin bizə təsiri ya cüzi olur, ya da təsirsiz ötüşür.

Dolların avroya nəzərən ucuzlaşması, ilk növbədə, Azərbaycan manatının da avroya qarşı ucuzlaşmasına səbəb olmuşdur. İlin əvvəlindən etibarən, manatın avroya çarpaz məzənnəsi 5,6% ucuzlaşmışdır.

Avronun manata qarşı bahalaşması avrozonadan idxal olunan malların qiymətlərinin yüksəlməsində özünü göstərir. Hazırda avrozona ölklərindan idxal olunan malların bizim ümumi idxalda payı 30% təşkil edir ki, avronun bahalaşması məhz bu məhsulların idxal qiymətlərinin artmasına gətirib çırarır. Bununla belə, qeyd etmək lazımdır ki, avrozonadan idxal edilən mallar, əsasən, investisiya təyinatlı olduğundan, avronun bahalaşması, ilk növbədə, idxal olunan maşın və mexanizmlərin qiymətlərinin yüksəlməsinə gətirib çıxarır. Başqa sözlə desək, avrozonadan idxalın istehlak bazarında payı cəmi 4-5%-dən artıq olmadığından, avronun bahalaşmasının Azərbaycandakı inflyasiyaya birbaşa təsiri əhəmiyyətli deyil.

Eyni zamanda, ABŞ dollarının avroya qarşı məzənnəsinin dəyişməsi ölkənin cari xalis investisiya mövqeyinə də təsir göstərir. Azərbaycan müxtəlif valyutalarda xarici aktivlərə və öhdəliklərə malikdir və aparıcı valyutaların bir-birinə qarşı məzənnəsinin dəyişməsi onların dəyərinin dəyişməsinə gətirib çıxarır.

- Ölkənin strateji valyuta ehtiyatlarının yerləşdirilməsi üzrə valyuta portfelinə yenidən baxmaq zərurəti varmı?

- Milli Bankın valyuta ehtiyatları son üç ildə 4 dəfə artmış və hazırda 3,2 mlrd. ABŞ dollarına çatmışdır. Ölkənin cəmi strateji valyuta ehtiyatları isə artıq 6 mlrd.dollardan çoxdur. Növbəti üç ildə valyuta ehtiyatlarımızın 14 mlrd. ABŞ dollarına çatması gözlənilir. Şübhəsiz ki, valyuta ehtiyatlarının artması ilə yanaşı onların daha sabit və möhkəm valyutalarda yerləşdirilməsi olduqca önəmlidir.

Hazırda AMB-nin valyuta ehtiyatlarının böyük əksəriyyəti ABŞ dollarında saxlanılır. Nəzəri olaraq valyuta ehtiyatlarının valyuta tərkibi üç prinsipə söykənməlidir: 1) aparılan ticarət əməliyyatlarının valyuta strukturu; 2) son illərdə valyutaların bir-birinə olan məzənnəsinin uzunmüddətli tendensiyaları; və 3) ölkənin xarici borcunun valyuta stukturu.

Azərbaycanın xarici ticarət əməliyyatlarında ABŞ dolları öz dominant mövqeyini saxlamaqdadır.

Bununla belə qlobal müstəvidə baş verən uzunmüddətli iqtisadi meyllərin qiymətləndirilməsi ABŞ dollarının ortamüddətli perspektivdə ucuzlaşmaqda davam edəcəyini deməyə əsas verir. Hazırda cənub-şərqi Asiya "pələnglərinin", Çinin və Hindistanın müsbət xarici ticarət mövqeyi hesabına dünya səhnəsində başlıca rola sahib olan ABŞ-ın böyük həcmli, başqa sözlə ÜDM-in 5,7%-i həcmində xarici ticarət kəsiri mövcuddur ki, bu tendensiyanın da hələ bir müddət davam edəcəyi gözlənilir. Digər tərəfdən dünya enerji bazarında mövcud olan qiymət gərginliyi, xüsusilə də neftin dünya qiymətinin bir barrel üçün orta hesabla 90 ABŞ dollarına yüksəlməsi bilavasitə dünya pulu rolunu oynayan ABŞ dollarının məzənnəsinə neqativ təsir göstərir. Cari əməliyyatlar balansının kəsiri ilə yanaşı ABŞ-ın artan hərbi məsrəflərindən irəli gələn böyük həcmdə ilkin fiskal kəsirin, yəni ABŞ-da əkiz kəsirlərin mövcud olduğunu də nəzərə alsaq ABŞ dollarının məzənnəsinin ucuzlaşmasının yaxın perspektivdə davam edəcəyini gözləmək olar. Bir sıra mötəbər maliyyə qurumları (o cümlədən BVF) növbəti ildə dolların avroya qarşı məzənnəsinin 1,8% ucuzlaşacağını proqnozlaşdırırlar.

Digər tərəfdən ABŞ dollarında və avroda alınmış xarici borcun cəmi Azərbaycanın öhdəliklərində payları təxminən eynidir (20%).

Beləliklə, yuxarıda qeyd olunan üç prinsipdən biri dolların dominant mövqeyini saxlamasını, digəri bir qədər itirəcəyini, üçüncüsü isə neytral mövqeni dəstəkləyir. Belə olan halda Milli Bank baş verən proseslərin fundamental təhlilini davam etməklə gələcəkdə zəruri olduqda müvafiq tədbirlərin görülməsini təmin edəcəkdir.

Türkiyə silahlarının effektivliyi Qarabağdakı son müharibə zamanı sübut edildi - Hulusi Akar
Türkiyə silahlarının effektivliyi Qarabağdakı son müharibə zamanı sübut edildi - Hulusi Akar
Prezident İlham Əliyev Xocalı soyqırımı törətmiş cəlladları da məhv etdi - Politoloq
Prezident İlham Əliyev Xocalı soyqırımı törətmiş cəlladları da məhv etdi - Politoloq
Vətən müharibəsində qələbəyə həsr olunmuş hərbi paradın vaxtı açıqlandı - RƏSMİ (FOTO/VİDEO)
Vətən müharibəsində qələbəyə həsr olunmuş hərbi paradın vaxtı açıqlandı - RƏSMİ (FOTO/VİDEO)
Loading Bars
Xəbər lenti
Parisdə etiraz aksiyası zamanı 22 nəfər saxlanılıb
Türkiyədə koronavirusdan sağalanların sayı 427 mini keçib
Çində mədəndə partlayış olub, çox sayda ölən var
Koronavirus qripdən necə fərqlənir?
Parsidə etiraz aksiyası zamanı polislər gözyaşardıcı qazdan istifadə edib
Gürcüstanda koronavirusdan daha 37 nəfər ölüb
Türkiyə silahlarının effektivliyi Qarabağdakı son müharibə zamanı sübut edildi - Hulusi Akar
Bakıda yaşayış binasında baş verən yanğın söndürülüb (ƏLAVƏ OLUNUB)
Ermənistan müxalifəti Paşinyanın dekabrın 8-ə qədər istefaya getməsini tələb edib
Afrikada koronavirusdan ölənlərin sayı 53 min nəfəri ötüb
Prezident İlham Əliyev Xocalı soyqırımı törətmiş cəlladları da məhv etdi - Politoloq
Vətən müharibəsində qələbəyə həsr olunmuş hərbi paradın vaxtı açıqlandı - RƏSMİ (FOTO/VİDEO)
İtaliya Parlamenti Deputatlar Paltasının nümayəndə heyəti Gəncəyə səfər edib (FOTO)
Mingəçevir Dövlət Universitetinin rektoru Şahin Bayramovun Beynəlxalq Könüllülər Günü təbriki
Azərbaycan Könüllülərinin III Həmrəylik Forumu keçirilib və “İlin Könüllüsü” mükafatı qalibləri elan olunub (FOTO)
Türkiyədə 5,2 bal gücündə zəlzələ olub
Dərsliklərdə Sinqapur təcrübəsi müzakirə edilib
Latviya Azərbaycanlılarının “Azəri” Cəmiyyətinin İdarə Heyətinin sədri Prezident İlham Əliyevi təbrik edib
AŞF FİDE-yə müraciət ünvanlayıb
Qarabağ səmalarında Azərbaycan bayrağı dalğalanır - Ərdoğan
Sumqayıtda karantin qaydalarını pozaraq fəaliyyət göstərən tədris müəssisəsi aşkarlanıb (FOTO/VİDEO)
Kəlbəcərin sonsuz gözəlliyi (FOTO/VİDEO)
Prezidentə yazırlar: Siz Azərbaycan xalqına dayaqsınız
Mingəçevir Dövlət Universitetində turizm mövzusuna həsr olunan birgə layihənin IV modul təlimi keçirilib (FOTO)
İranın sabiq vitse-prezidenti həbs edildi
Ceyhun Bayramov və Sergey Lavrov arasında telefon danışığı olub
Bu şəhər və rayonlarda sərtləşdirilmiş xüsusi karantin rejiminin müddəti uzadıldı
Azərbaycanda 4323 nəfər COVID-19-a yoluxub, 2180 nəfər sağalıb, 42 nəfər vəfat edib
“The New York Times” qəzetində Ağdamın Çıraqlı kəndi barədə məqalə dərc edilib
"Qarabağ"ın daha 5 futbolçusunda koronavirus aşkarlandı
İraq Türkmən Cəbhəsinin sədri Prezident İlham Əliyevi təbrik edib
Müdafiə Nazirliyinin nəzdində sutka ərzində fasiləsiz qaynar telefon xətləri fəaliyyət göstərir
Yerevanda növbəti etiraz aksiyası başlayıb
Polşada fermerlər traktorlarla yolu bağladı
AzəriMed QSC-nin əməkdaşı İlkin Ağakişiyev şəhidlik zirvəsinə ucaldı
Diaspor rəhbəri niderlandlı antropoloqa tarixi faktlara əsaslanan tutarlı cavab verib
Ermənilər terrorçunu Xudavəng monastırına rəhbər təyin etmişdilər - Rusiya KİV
İranda koronavirusdan ölənlərin sayı 50 min nəfəri keçdi
"Napoli"nin stadionuna Maradonanın adı verilib
Belarus portalında Azərbaycanın Vətən müharibəsində Zəfər qazanması barədə məqalə dərc edilib
RİİB-in təşəbbüsü ilə Könüllülər himni hazırlanıb (VİDEO)
Koronavirus xəstəsi ictimai yerdə saxlanılıb (FOTO)
Alban-udin xristian provaslav icmasının sədr müavini Xudavəng monastırına vaiz təyin olunub
50 gün idi itkin düşən gənc şəhid kimi qayıtdı (FOTO)
Gəncədə dezinfeksiya aparılıb (FOTO)
6 şəhər və rayonda şəhid ailələri və müharibə əlillərinə ev verilib (FOTO)
Qohumunun evindən oğurluq edən şəxs saxlanılıb
İqtidarın siyasi dialoq təşəbbüslərinin praktiki nəticələri göz qabağındadır (FOTO)
Mənzildən naməlum meyit tapılıb
İspaniya mediasında Azərbaycan həqiqətlərindən danışılıb
“Regional İnkişaf” İctimai Birliyinin ölkə üzrə könüllülərinin onlayn görüşü keçirilib (FOTO)
“Suqovuşan” elektrik stansiyaları 3 ay ərzində istismara veriləcək (VİDEO)
Sabahın hava proqnozu açıqlanıb
"Könüllülər ili”nə həsr olunmuş poçt markası hazırlanıb (FOTO)
"Meliorasiya və Su Təsərrüfatı" 1,26 miyon manatlıq müqavilə imzalayıb
Rusiyada yenidən koronavirusa rekord yoluxma qeydə alındı
Azərbaycan nefti bahalaşır
Bütövləşən Azərbaycan - 44 günlük Zəfər Salnaməmiz (FOTO/VİDEO)
Təkcə Qarabağ deyil, xalqın 90-cı illərdə dövlətinə sarsılmış inamı geri qayıtdı - Tarixçi
Ermənilər monastrdakı bütün əşyaları məhv ediblər - Xudavəng monastrına təyin olunan vaiz
Ermənistan terroru nəticəsində həlak olan 94 mülki şəxsə şəhid statusu verilib və aylıq ödənişlər təyin olunub
Gələn ilin bayram günləri müəyyənləşib
Könüllülər üçün xüsusi təklif! (VİDEO)
İnsanlar qaydalara ciddi riayət etməsə, bizi daha çətin vəziyyət gözləyir - Deputat
Prokurorluq daha 3 COVİD - 19 xəstəsinə cinayət işi başladı
KOB könüllülərinin “Könüllülər ili”nə töhfəsi
Vəkillər Kollegiyası erməni təcavüzü ilə bağlı 230 beynəlxalq təşkilata müraciət etdi
DİN-nin şəhid baş leytenantı Kamran Kazımov (FOTO)
Zərdabda yaşayış yerini tərk edən daha bir COVİD-19 xəstəsi barədə cinayət işi başlandı (VİDEO)
Bakıda 25 yaşlı COVİD 19 xəstəsi barədə cinayət işi başlandı (VİDEO)
Qarabağ Azərbaycanın və Cənubi Qafqazın aparıcı İT mərkəzinə çevrilə bilər
Bərdədə evi tərk edən aktiv koronavirus xəstəsinə cinayət işi başlandı
Bakıda ad günü keçirən qızlar və restoran sahibi cərimələndi (VİDEO)
Xudavəng monastırının dini varisləri geri qayıtdı - Monastıra vaiz təyin olundu (VİDEO)
İctimai yerlərdə aşkarlanan daha 9 koronavirus xəstəsi barədə cinayət işi başlandı
Bu il Azərbaycana idxal edilən əsas məhsulların siyahısı açıqlanıb
Moskvada koronavirusdan peyvəndləmə başlayıb
“Lexus” hasara çırpılaraq yandı
Göyçayda yaşadığı ünvanı tərk edən koronavirus xəstəsi saxlanıb
Bizim üçün qorxu deyilən şey yox idi, ölümdən belə qorxmurduq - Qarabağ qazisi
ABŞ "TikTok"un amerikan seqmentinin son satış tarixini uzatmamağa qərar verdi
Limandakı partlayışdan sonra Beyrutun bərpası 2,5 milyard dollara başa gələcək
TAP 2021-ci ildə boru kəmərinin buraxılış gücünün artırılması məqsədilə sınaq keçirəcək
Renuarın rəsm əsəri 1,18 milyon dollara satıldı
Tayson və Cons arasındakı döyüşdən əldə edilən qazanc açıqlandı
Aİ və Britaniya Brexit mövzusunda razılığa gələ bilmədilər
Avstriyanın sabiq maliyyə naziri korrupsiyaya görə 8 il həbs cəzasına məhkum edildi
ABŞ hərbçiləri Somalini tərk edir
ÜST: Dünyada koronavirusa yoluxanların sayı 628 mindən çox artıb
Azərbaycan könüllüləri portalının təqdimatı keçirilib (FOTO)
Moskvada son sutkada 6 868 koronavirusa yoluxma halı aşkarlanıb
ABŞ-ın paytaxtı Vaşinqton şəhərində Vətən müharibəsi şəhidlərinin anım mərasimi keçirilib (FOTO)
ABŞ bir sıra Çin rəsmilərinə viza məhdudiyyətləri tətbiq edir
Azərbaycan Texniki Universiteti və Mingəçevir Dövlət Universitetinin birgə təşkilatçılığı ilə növbəti nəzəri-praktiki seminar keçirilib (FOTO)
Heydər Əliyev Mərkəzi, “Alov qüllələri” və Bakı Olimpiya Stadionu Azərbaycan bayrağı ilə işıqlandırılıb (FOTO)
Samux rayonunda evdə partıayış olub
Estoniya prezidenti özünü təcrid edir
Türkiyədə koronavirusdan sağalanların sayı 423 mini keçib
Silahlı Qüvvələrin Yardım Fonduna daxil olan vəsaitin miqdarı açıqlanıb
Ailəmin kədərini görmək istəməzdim - Şəhidlə olmayan müsahibə
Bütün xəbərlər