Bakı. Trend:
Son həftələrdə Özbəkistan və Azərbaycan bundan əvvəl əldə edilmiş razılaşmaların həyata keçirilməsini əhəmiyyətli dərəcədə sürətləndirərək, siyasi müttəfiqliklərini konkret ticarət, investisiya və regional layihələrə çeviriblər.
Bakı ilə Daşkənd arasında son təmaslar göstərir ki, ikitərəfli münasibətlərin hazırkı intensivləşməsi yüksək səviyyəli görüşlərdən daha da genişlənir. Avqust ayında tərəflər eyni zamanda yeni ticarət məqsədlərini irəli sürür, regionlararası forum hazırlayır, sənaye və investisiya layihələrini müzakirə edir, texnologiya və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığı genişləndirir, media və iki ölkənin regionları arasında əlaqələri gücləndirirlər.
İqtisadiyyat bu prosesin əsas hərəkətverici qüvvələrindən biri olaraq qalır. Özbəkistan İnvestisiya, Sənaye və Ticarət Nazirliyinin məlumatına görə, 2025-ci ildə Azərbaycanla ticarət dövriyyəsi 14,6 faiz artaraq 307,3 milyon dollara çatıb. 2026-cı ilin yanvar-iyun aylarında isə ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 30,8 faiz artımla 170,3 milyon dollara çatıb. Daşkənd və Bakı hazırda daha uzunmüddətli bir məqsəd qoyurlar: qarşılıqlı ticarəti 2030-cu ilə qədər 1 milyard dollara çatdırmaq. Bunun üçün əldə olunmuş razılaşmaların həyata keçirilməsi üzrə ayrıca proqram və yol xəritəsi hazırlanır.
Diqqətçəkən məqam ondan ibarətdir ki, bu məqsəd digər əməkdaşlıq istiqamətlərindən ayrı müzakirə olunmur. Avqustun 22-də Daşkənddə keçiriləcək IV Özbəkistan-Azərbaycan Regionlararası Forumu iki ölkənin regionları və işgüzar dairələri arasında birbaşa əlaqələrin genişlənməsinə, həmçinin yeni ticarət və investisiya layihələrinin həyata keçirilməsinə töhfə verməlidir.
Regionlararası səviyyə mövcud gündəliyin ən vacib elementlərindən birinə çevrilir. Azərbaycan və Özbəkistan prezidentləri əvvəllər regional əməkdaşlığa daha çox diqqət yetirmək barədə razılığa gəlmişdilər və hazırda bu razılaşma praktikada həyata keçirilir.
2024-cü ildə Daşkənddə Prezident İlham Əliyevlə birgə mətbuat qarşısında çıxışı zamanı Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev tərəflərin siyasi bəyanatlarla kifayətlənmədiyini qeyd edib. “Biz sadəcə danışmırıq, hər bir istiqamət üzrə çox ciddi və hərtərəfli işləyirik. Nazirlik və qurumlarımızın nümayəndələri də artıq buna öyrəşiblər ki, Azərbaycanla münasibətlərdə nəzərdə tutduğumuz hər şeyi yalnız həyata keçirməliyik”, - deyə o bildirib.
Bugünkü dinamika da bu yanaşmanı təsdiqləyir. Avqustun 19-da Daşkənddə iki ölkənin xarici siyasət qurumları arasında siyasi məsləhətləşmələrin növbəti raundu keçirilib. Xarici işlər nazirliklərinin müavinləri Bobur Usmanov və Samir Şərifov strateji tərəfdaşlıq və müttəfiqlik çərçivəsində münasibətlərin hazırkı vəziyyətini və perspektivlərini müzakirə ediblər. Tərəflər həmçinin ticarət, iqtisadi və investisiya əməkdaşlığı, sənaye, nəqliyyat, logistika, enerji və mədəniyyət sahələrini müzakirə ediblər. Özbəkistan Xarici İşlər Nazirliyi praktiki əməkdaşlığın keyfiyyətcə yeni səviyyəyə qaldırılmasının və ticarətin artırılması üçün mövcud potensialdan maksimum dərəcədə istifadənin vacibliyini vurğulayıb.
Artıq növbəti gün iqtisadi gündəm aidiyyəti qurum səviyyəsində davam etdirilib. Özbəkistanın investisiya, sənaye və ticarət naziri Laziz Kudratov və Azərbaycanın Özbəkistandakı səfiri Rəşad Məmmədov iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi üzrə sənədlərin hazırlanmasını, investisiya təşəbbüslərinin təşviqini və regionlararası əməkdaşlığı müzakirə ediblər.
Əsas əməkdaşlıq alətlərindən biri olaraq investisiyalar qalmaqdadır. Birgə Azərbaycan-Özbəkistan İnvestisiya Şirkətinin kapitalı 500 milyon dollar təşkil edir və şirkət sənaye, ticarət, nəqliyyat, tikinti, kənd təsərrüfatı və xidmət sahələrində layihələrə yönəlib. Özbəkistanda artıq Azərbaycan kapitalının iştirakı ilə 440-dan çox müəssisə fəaliyyət göstərir.
Bununla yanaşı, əməkdaşlıq getdikcə daha çox sənaye kooperasiyası formasını alır. Bunun yaxşı nümunələrindən biri Daşkənddə yerləşən və yeddi istehsal blokunu birləşdirən “Texnopark”dır. Müəssisə ümumi dəyəri 465 milyon dollar olan 18 layihə həyata keçirir. Burada soyuducu və liftlərdən tutmuş nasoslar, radiatorlar, mis borular və iqlim avadanlıqlarınadək geniş çeşiddə sənaye və məişət məhsulları istehsal olunur.
Özbəkistanda Azərbaycan KİV nümayəndələrinin iştirakı ilə keçirilən press-tur çərçivəsində “Texnopark”ın ixrac üzrə mütəxəssisi İqor Em bildirib ki, müəssisə artıq Azərbaycana ildə 12-15 min ədəd polad panel radiator ixrac edir. Hazırda tərəflər lift avadanlıqları, eskalatorlar və iqlim texnikasının tədarükü ilə bağlı danışıqlar aparırlar. “Azərbaycanla əməkdaşlıq etmək üçün böyük potensialımız və istəyimiz var. Bunun üçün öz tərəfimizdən hər şeyi edəcəyik”, - deyə o bildirib.
Məhz belə layihələr əmtəə dövriyyəsinin gələcək artım mənbələrindən birinə çevrilə bilər. 1 milyard dollar həcmində dövriyyə hədəfi yalnız mövcud tədarüklərin həcminin artırılmasını deyil, həm də onların çeşidinin genişləndirilməsini, yeni istehsal əlaqələrinin yaradılmasını və iki ölkənin şirkətlərinin qarşılıqlı bazarlara çıxışını nəzərdə tutur.
Digər sürətlə inkişaf edən istiqamət rəqəmsal iqtisadiyyatdır. Özbəkistanda Azərbaycan KİV nümayəndələrinin press-turu zamanı nümayəndə heyəti IT Park Uzbekistan-a baş çəkib. Burada ölkənin texnologiyalar, startaplar və rəqəmsal xidmətlər sahəsində imkanları təqdim olunub. IT Park-ın məlumatına görə, qurum Azərbaycan da daxil olmaqla 104 ölkədən şirkətlərlə əməkdaşlıq edir.
Ekosistem təxminən 3,8 min texnologiya şirkətini birləşdirir, Özbəkistanın İT şirkətləri isə rəqəmsal xidmətlərini 100-dən çox ölkəyə ixrac edir. Bu, əməkdaşlığın artıq yalnız fiziki malların ticarəti ilə məhdudlaşmaması, rəqəmsal xidmətlər, startaplar, kadr hazırlığı və investisiyaların cəlb edilməsi sahələrində də genişləndirilməsi üçün zəmin yaradır.
Öz növbəsində, Azərbaycanın aparıcı KİV-lərinin 20 nümayəndəsinin iştirak etdiyi press-turun özü də ikitərəfli əlaqələrin genişləndirilməsinin bir hissəsinə çevrilib. Avqustun 18-də jurnalistlər Özbəkistan Prezident Administrasiyasının nəzdində KİV üçün Kontent Hazırlığı Mərkəzini ziyarət edib, burada birgə media layihələri, peşəkar təcrübə mübadiləsi və ümumi informasiya kontentinin hazırlanması məsələləri müzakirə olunub. Özbəkistan həmçinin azərbaycanlı nümayəndələri 2027-ci ildə keçiriləcək və 50-dən çox ölkədən kino, televiziya, animasiya və rəqəmsal media nümayəndələrini bir araya gətirməsi nəzərdə tutulan Tashkent Content Market tədbirində iştiraka dəvət edib. Beləliklə, humanitar istiqamət konkret peşəkar əlaqələrlə iqtisadi gündəmi getdikcə daha çox tamamlayır.
Əməkdaşlığın digər istiqaməti təhlükəsizlikdir. Avqustun 20-də Özbəkistanın daxili işlər naziri Əziz Taşpuladov Azərbaycanın Özbəkistandakı səfiri Rəşad Məmmədovla görüşüb. Tərəflər cinayətkarlıq, terrorizm və ekstremizm, transmilli mütəşəkkil cinayətkarlıq, narkotiklərin qanunsuz dövriyyəsi və kibercinayətkarlıqla mübarizə sahəsində təcrübə mübadiləsini müzakirə ediblər. Bu, müttəfiqlik münasibətlərinin tədricən yalnız iqtisadiyyatı deyil, ictimai təhlükəsizlik məsələlərini də əhatə edən daha geniş institusional sistem formalaşdırdığını göstərir.
Bununla yanaşı, ikitərəfli tərəfdaşlığın əhəmiyyəti regional kontekstdə də artır. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələrinin məşvərət görüşlərində tamhüquqlu iştirakçı statusu əldə etməsindən sonra Bakı və Daşkənd öz mövqelərini əlaqələndirmək üçün əlavə platformaya sahib olublar. Bu yaxınlarda Qırğızıstanın Çolpon-Ata şəhərində keçirilən qeyri-rəsmi “Mərkəzi Asiya – Azərbaycan” Məşvərət Görüşündə Prezident Şavkat Mirziyoyev bildirib: “Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələrinin məşvərət görüşləri formatına qoşulması qarşılıqlı əlaqələri keyfiyyətcə yeni makroregional səviyyəyə çıxarır”.
Bu, Azərbaycan və Özbəkistan üçün nəqliyyat əlaqələrinin artan əhəmiyyəti nəzərə alınmaqla xüsusilə vacibdir. Ölkələr arasında yükdaşımalar 2025-ci ildə 28,3 faiz, 2026-cı ilin birinci rübündə isə daha 88 faiz artıb. Birgə Transxəzər yük donanmasının və Bakı limanı yaxınlığında logistika mərkəzinin yaradılması məsələləri müzakirə olunur. Bu addımlar Özbəkistan yüklərinin Avropa bazarlarına çıxışının səmərəliliyini artıra bilər.
“Bu gün Mərkəzi Asiya, Cənubi Qafqaz, Xəzər regionları vahid geosiyasi regiona çevrilir və regionlarımızda müsbət proseslər Özbəkistan ilə Azərbaycan arasında səmərəli əməkdaşlıqdan asılıdır”, - Prezident İlham Əliyev 2024-cü ildə Daşkənddə mətbuat üçün bəyanatla çıxış edərkən bildirib.
Bu iş yüksək səviyyədə müntəzəm siyasi dialoqa da əsaslanır. 2026-cı il mayın 18-də Prezident İlham Əliyev Ümumdünya Şəhər Forumunun 13-cü sessiyası çərçivəsində Bakıda Prezident Şavkat Mirziyoyevlə görüşüb. Prezident İlham Əliyev Özbəkistan Prezidentinin burada olması dövlətlərimiz və xalqlarımız arasında qardaşlıq və dostluq əlaqələrinin göstəricisi olduğunu qeyd edib. Tərəflər həmçinin liderlərin əvvəlki görüşləri zamanı müzakirə olunan layihələrin uğurla həyata keçirildiyini vurğulayıblar. Bakıda Özbəkistan parkının tikintisi layihəsinə xüsusi diqqət yetirilib. Eyni zamanda, Mirziyoyev Azərbaycanda, o cümlədən Qarabağın şəhər və kəndlərində aparılan genişmiqyaslı quruculuq işlərini qeyd edib. Bu dəstəyin praktiki xarakteri də ikitərəfli münasibətlər üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Prezident İlham Əliyev həmin görüşdə Özbəkistanın Qarabağın bərpasına verdiyi töhfəni xüsusi qeyd edərək, Füzulidə Özbəkistan tərəfindən inşa edilən Mirzə Uluqbəy adına 1 nömrəli məktəbi vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, məktəb “Qarabağın bərpası prosesində ilk hədiyyə” olmaqla, iki ölkə arasında qardaşlıq, dəstək və həmrəyliyin təcəssümünə çevrilib. May görüşündə liderlər həmçinin onların tapşırıqları əsasında həyata keçirilən iqtisadi layihələri yenidən nəzərdən keçiriblər. Energetika, dağ-mədən sənayesi, kənd təsərrüfatı, maşınqayırma, əczaçılıq və digər sahələrdə əməkdaşlıq məsələləri müzakirə olunub.
Bu fonda Bakı və Daşkənd arasındakı münasibətlər iki regionun əlaqələndirilməsinin əsas praktiki kanallarından birinə çevrilir. Ticarət tələbat yaradır, investisiyalar istehsalın qurulmasına imkan verir, nəqliyyat bazarlara çıxışı təmin edir, siyasi koordinasiya isə uzunmüddətli layihələr üçün zəruri şərait formalaşdırır. Nəticə etibarilə, son aylarda əməkdaşlığın fəallaşması göstərir ki, Özbəkistan və Azərbaycan arasında münasibətlər eyni vaxtda bir neçə istiqamətdə inkişaf edir və getdikcə bir-birini tamamlayır. Siyasi müttəfiqlik etimad üçün əsas yaradıb, hökumətlərin, regionların və biznes dairələrinin hazırkı fəaliyyəti isə bu əsası konkret məzmunla doldurur.
Əgər ticarətin artım tempi, investisiya fəallığı, sənaye kooperasiyası və nəqliyyat əlaqələri güclənməkdə davam edərsə, 2030-cu ilədək 1 milyard dollar həcmində ticarət dövriyyəsinə nail olmaq son hədəf deyil, daha dərin iqtisadi inteqrasiyanın növbəti mərhələsi ola bilər. Özbəkistan üçün bu, Xəzərə və Avropa bazarlarına çıxışın genişlənməsi, Azərbaycan üçün Mərkəzi Asiya ilə iqtisadi əlaqələrin möhkəmləndirilməsi, hər iki ölkə üçün isə birgə layihələrin həyata keçirilməsi və üçüncü ölkələrin bazarlarına çıxış üçün yeni imkanlar deməkdir. Məhz buna görə son aylarda müşahidə olunan fəallaşma yalnız ikitərəfli münasibətlər üçün əhəmiyyət daşımır. Bu proses Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında daha geniş iqtisadi və nəqliyyat bağlantısı yaradır, eyni zamanda iki ölkə arasında siyasi, işgüzar və humanitar əməkdaşlığı gücləndirir.
