Bakı. Trend:
ABŞ-ın “The Hill” nəşri “Beynəlxalq sülh və rifah naminə Tramp marşrutu”nun (TRIPP) strateji əhəmiyyətinə, həmçinin ABŞ və Qərb ölkələrinin Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya ilə əməkdaşlığının gücləndirilməsində roluna həsr olunmuş müəllif məqaləsi dərc edib.
Məqalənin müəllifləri ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri Məktəbinin müəllimi və Atlantik Şurasının Qlobal Enerji Mərkəzinin baş elmi əməkdaşı Brenda Şaffer, həmçinin Təhlükəsizlik və İnkişaf Siyasəti İnstitutunun həmtəsisçisi və direktoru, Amerika Xarici Siyasət Şurasının Avrasiya üzrə baş elmi əməkdaşı Svante Kornelldir.
“Məqalənin dərcindən bir il əvvəl, bu ay Prezident Tramp Ermənistan və Azərbaycan liderləri ilə tərəfdaşlıq çərçivəsində qısaca TRIPP adlandırılan Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp marşrutuna start verdi”, - deyə məqalədə bildirilib.
Müəlliflərin fikrincə, TRIPP adi nəqliyyat marşrutundan daha böyük əhəmiyyət daşıyır və ABŞ-ın Avrasiyanın mərkəzinə çıxış əldə etmək, eləcə də region ölkələrinin müstəqilliyini dəstəkləmək istəyini əks etdirir.
“Bu marşrut sadəcə bir yoldan daha çox şeydir; o, ABŞ-ın Avrasiyanın mərkəzinə çıxış əldə etmək istiqamətində fəal səylərini əks etdirir, tərəfdaş ölkələrə müstəqilliklərini qorumağa kömək edir və strateji əhəmiyyətli Xəzər regionunda Rusiya, Çin və İranın dominantlıq etməsinə imkan vermir”, - müəlliflər qeyd edirlər.
Məqalədə vurğulanır ki, Ukraynadakı müharibə və İran ətrafında vəziyyətin gərginləşməsi də daxil olmaqla, geosiyasi gərginliyin artması fonunda marşrutun strateji əhəmiyyəti daha da yüksəlib.
“ABŞ və İsrail İranla qarşılıqlı raket zərbələri endirdiyi, Rusiyanın Ukraynadakı müharibəsi isə ötən il ərzində daha da şiddətləndiyi bir vaxtda TRIPP Avropa ilə Asiya arasında qlobal aviasiya üçün Qafqaz üzərindən dar təhlükəsiz marşrut təmin edib”, - müəlliflər yazırlar.
Müəlliflər qeyd edirlər ki, Tramp administrasiyası dəhlizin təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi və onun boyunca Amerikanın mövcudluğunun genişləndirilməsi üzərində çalışır. Bununla yanaşı, dövlət-özəl tərəfdaşlığı çərçivəsində TRIPP 99 il müddətində Amerika şirkətləri tərəfindən istismar ediləcək.
Məqalədə TRIPP Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh prosesinin praktiki təcəssümü, eləcə də Avropa ilə Asiyanı birləşdirən daha geniş Orta Dəhlizin bir hissəsi kimi nəzərdən keçirilir.
“TRIPP dəhlizi Azərbaycanı, Ermənistanı və Türkiyəni birləşdirir və ötən ilin avqustunda Ağ Evdə imzalanmış, Azərbaycanla Ermənistan arasında 30 illik münaqişəyə son qoyan sülh razılaşmalarının maddi təcəssümüdür”, - məqalədə deyilir.
“The Hill” həmçinin dünya ticarəti üçün Orta Dəhlizin artan əhəmiyyətini vurğulayır. Bu, xüsusilə əsas dəniz marşrutlarında yaranan risklər fonunda alternativ marşrutlardan istifadə imkanları ilə əlaqələndirilir.
Müəlliflərin fikrincə, TRIPP və daha geniş Orta Dəhliz əsas dəniz nəqliyyatı boğazlarından asılılığı azaltmaqla yanaşı, Xəzər regionu və Mərkəzi Asiyanın enerji resurslarına və strateji əhəmiyyətli faydalı qazıntılarına çıxış imkanı yarada bilər.
Məqalədə qeyd olunur ki, Mərkəzi Asiya dünya uran hasilatının demək olar ki, yarısını təmin edir və əhəmiyyətli nadir torpaq elementləri ehtiyatlarına malikdir. Xəzər regionunda isə dünya enerji təchizatının şaxələndirilməsinə töhfə verə biləcək neft və qaz ehtiyatları mövcuddur.
“Qərbin bu resurslara çıxışı Orta Dəhlizdən asılıdır”, - müəlliflər vurğulayırlar.
Bununla yanaşı, müəlliflər hesab edirlər ki, TRIPP-in əsas dəyəri iqtisadi deyil, strateji əhəmiyyətindədir. Onlar qeyd edirlər ki, iri enerji və rəqəmsal infrastruktur obyektlərinin TRIPP-dən daha şimalda yerləşdirilməsi ehtimalı yüksəkdir, lakin bu, Azərbaycan, Ermənistan və Türkiyə arasındakı əlaqəni qoruyacaq.
“Məhz buna görə TRIPP son illərdə böyük ölçüdə kənarda qaldığı regionla Amerikanın fəal əməkdaşlığa qayıdışının göstəricisi kimi nəzərdən keçirilməlidir”, - məqalədə bildirilir.
Müəlliflər həmçinin Avropa İttifaqı, Böyük Britaniya, Yaponiya və Cənubi Koreya da daxil olmaqla Qərb tərəfdaşlarını marşrutun və daha geniş Orta Dəhlizin gücləndirilməsində iştirak etməyə çağırırlar.
“Marşrut və daha geniş Orta Dəhliz onların təhlükəsizlik sahəsində maraqlarına birbaşa cavab verir, çünki bu, Rusiya, Çin və İranın Avrasiya qitəsinin mərkəzinə nəzarət etməsinə imkan vermir”, - onlar qeyd edirlər.
Müəlliflər sonda vurğulayırlar ki, alternativ nəqliyyat və enerji marşrutlarının inkişafı geosiyasi risklərin azaldılmasına, Qərb, Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya arasında iqtisadi və təhlükəsizlik əlaqələrinin gücləndirilməsinə töhfə verə bilər.
