Bakı.Trend:
İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı (İƏT) 2026–2035-ci illər üzrə Dayanıqlı və Davamlı Nəqliyyat Strategiyasının həyata keçirilməsi məqsədilə üzv dövlətlərlə qısamüddətli, ortamüddətli və uzunmüddətli fəaliyyət planlarının hazırlanması istiqamətində işə başlayacaq.
Bu barədə İƏT-in baş katibi Əsəd Məcid Xan Trend-ə verdiyi özəl müsahibədə bildirib.
“İƏT-in Dayanıqlı və Davamlı Nəqliyyat Strategiyası mərhələli icra prosesini nəzərdə tutur. Yaxın vaxtlarda Katiblik 2028-ci ilədək qısamüddətli, 2031-ci ilədək ortamüddətli və 2035-ci ilədək uzunmüddətli fəaliyyət planlarının hazırlanması üçün üzv dövlətlərlə qarşılıqlı fəaliyyətə başlayacaq”, - deyə Xan qeyd edib.
Strategiyaya nəqliyyat layihələrinin ilkin siyahısı da daxildir. Üzv dövlətlər prioritetləri, icra mexanizmlərini və mümkün maliyyələşdirmə mənbələrini müəyyənləşdirəcək, həmçinin siyahıya daxil edilməsi üçün əlavə layihələri nəzərdən keçirəcəklər.
Əsəd Məcid Xanın sözlərinə görə, strategiyanın və Astana Bəyannaməsinin həyata keçirilməsi icrası mümkün olan layihələrin mövcudluğundan, bütün maraqlı tərəflərin iştirakından və maliyyə resurslarından asılı olacaq.
“Üzv dövlətlərin müvafiq nazirlikləri bu fəaliyyətə görə məsuliyyəti öz üzərinə götürməli və onun həyata keçirilməsinə rəhbərlik etməlidir. İƏT regionunda özəl sektorun müvafiq nümayəndələri də bu prosesdə rol oynamalıdırlar, çünki sözügedən sistemin əsas faydalananları məhz onlardır”, - deyə o bildirib.
İƏT, həmçinin 2027-ci ildə nəqliyyat dəhlizlərinin və layihələrinin maliyyələşdirilməsinə həsr olunmuş ilk beynəlxalq konfransı keçirməyə hazırlaşır. Konfransda regional və beynəlxalq maliyyə təşkilatlarının, inkişaf banklarının, eləcə də Birləşmiş Millətlər Təşkilatının müvafiq regional komissiya və proqramlarının iştirakı gözlənilir.
İƏT-in baş katibi ümidvar olduğunu bildirib ki, konfrans üzv dövlətlər, potensial investorlar və tərəfdaşlarla əməkdaşlıq çərçivəsində etibarlı həll yollarının və maliyyələşdirmə mexanizmlərinin hazırlanmasına imkan verəcək.
O, həmçinin İƏT-ə üzv dövlətlərin nəqliyyat nazirlərinin növbəti görüşünün 2027-ci ilin noyabrında Aşqabadda keçiriləcəyini bildirib. Görüş Astana Bəyannaməsinin icrası sahəsində əldə olunan irəliləyişin qiymətləndirilməsi üçün platforma rolunu oynayacaq. Bəyannamədə təsbit edilmiş qərarlar mövcud mexanizmlər çərçivəsində həyata keçirilir. Onların bir qismi artıq başlanmış təşəbbüslərin davamını nəzərdə tutur, yeni qərar və sazişlərin təşviqi isə mövcud mexanizmlər vasitəsilə həyata keçiriləcək.
Regional nəqliyyat əlaqəliliyindən danışan Əsəd Məcid Xan Qazaxıstanı bu sahədə layihə və təşəbbüslərdə iştirak edən əsas İƏT ölkələrindən biri adlandırıb. Onun sözlərinə görə, Qazaxıstan şərq-qərb və şimal-cənub nəqliyyat dəhlizlərinin səmərəliliyini və qarşılıqlı uzlaşmasını artırmaqla regional tranzit qovşağı kimi mövqeyini möhkəmləndirib.
İƏT-in dəstəklədiyi Transxəzər marşrutuna və “Qazaxıstan–Türkmənistan–İran” dəhlizi vasitəsilə keçən “Şimal–Cənub” Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizinin (BND) şərq marşrutuna xüsusi diqqət yetirilir. Qazaxıstan, həmçinin multimodal əlaqələrin inkişafında, yükdaşımaların səmərəliliyinin artırılmasında və sərhəd keçidlərində gecikmələrin azaldılmasında iştirak edir.
Qazaxıstan Türkmənistan və Əfqanıstan vasitəsilə Pakistanla birləşdirən İƏT-in yeni KTAP dəhlizinin də əsas tranzit ölkələrindən biridir.
“Görünür, Qazaxıstan bu dəhlizin mümkün qədər tez istismara verilməsində ciddi maraqlıdır və məlumatlara görə, Türkmənistanla Əfqanıstan arasında çatışmayan bəzi hissələrin tikintisinin maliyyələşdirilməsində iştirak etməyə hazır olduğunu bildirib. KTAP istismara verildikdən sonra İƏT-in mövcud tranzit şəbəkəsinin ötürücülük qabiliyyətini artıracaq”, - deyə Xan bildirib.
O əlavə edib ki, Qazaxıstan İƏT-ə iki tədqiqatın aparılmasında dəstək göstərib. Bunlardan biri KTI iqtisadi dəhlizi, digəri isə dəmir yollarının tikintisi və texniki xidmətinin rəqəmsal modelləşdirilməsi ilə bağlıdır. Bu tədqiqatlar dəhlizlərin inkişaf perspektivlərinin qiymətləndirilməsinə və infrastrukturun planlaşdırılmasının təkmilləşdirilməsinə kömək etmək məqsədi daşıyır.
Qazaxıstan, həmçinin Astanada nazirlərin görüşü ilə eyni vaxtda keçirilən və rəqəmsallaşma, eləcə də maliyyələşdirmə həllərinə həsr olunan özəl sektorla ilk dialoqun təşkilində mühüm rol oynayıb.
Xan Azərbaycanı Mərkəzi Asiya, Cənubi Qafqaz, Türkiyə və Avropa bazarlarını birləşdirən strateji nəqliyyat və tranzit qovşağı adlandırıb. Onun sözlərinə görə, ölkənin Xəzər dənizinin qərb sahilində yerləşməsi şərq-qərb və şimal-cənub istiqamətlərində nəqliyyat əlaqələrinin möhkəmləndirilməsi, eləcə də regional ticarət dəhlizlərinin şaxələndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
O qeyd edib ki, Azərbaycanın limanları, dəmir yolu infrastrukturu, avtomobil yolları, eləcə də Gürcüstan və Türkiyə ilə nəqliyyat əlaqələri yüklərin Xəzər dənizi vasitəsilə və daha sonra digər istiqamətlərə daşınmasını təmin edir. Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yoluna və Ələt qəsəbəsində yerləşən Bakı Limanına yatırılan investisiyalar ölkənin regional logistika mərkəzi kimi mövqeyini daha da gücləndirib. Bu infrastruktur Transxəzər daşımalarını Türkiyə və Avropaya uzanan dəmir yolu şəbəkələri ilə birləşdirir.
Xanın sözlərinə görə, Azərbaycan Rusiyanı İranla birləşdirən, Şimali Avropa, Cənubi Qafqaz və Cənubi Asiya arasında ticarətin və nəqliyyat əlaqələrinin inkişafına töhfə verən “Şimal–Cənub” BND-nin qərb marşrutunda da əsas tranzit ölkələrindən biri kimi çıxış edir.
O əlavə edib ki, Azərbaycanın regional bağlantıların inkişafına töhfəsinə nəqliyyat infrastrukturunun təkmilləşdirilməsi, gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi, tranzit qaydalarının uyğunlaşdırılması və multimodal daşımaların inkişafı da daxildir. Bu tədbirlər tranzit müddətini və xərclərini azalda, təchizat zəncirlərinin dayanıqlığını artıra, həmçinin İƏT-ə üzv dövlətlər arasında ticarət və investisiyaları stimullaşdıra bilər.
Azərbaycanla əməkdaşlıqdan danışan Xan bildirib ki, İƏT üzv dövlətlər arasında nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı, ticarətin asanlaşdırılması və tranzit əlaqələrinin möhkəmləndirilməsi məqsədilə regional əməkdaşlıq platforması yaradır. Prioritetlərə nəqliyyat dəhlizlərinin, avtomobil və dəmir yollarının inkişafı, gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi və transsərhəd nəqliyyat siyasətinin əlaqələndirilməsi daxildir.
Onun sözlərinə görə, əməkdaşlıq, həmçinin tranzit qaydalarının uyğunlaşdırılmasına, sərhəd keçidlərinin səmərəliliyinin artırılmasına və multimodal daşımaların inkişafına yönəlib. Bu iş Transxəzər və Almatı–Tehran–İstanbul dəhlizləri üzrə İƏT–BMT Avropa İqtisadi Komissiyasının Koordinasiya Komitəsi çərçivəsində aparılır.
Komitə 2027–2028-ci illər üzrə İş Planını və İstanbul Strateji Çərçivə Proqramını təsdiqləyib. Bu sənədlər qeyd olunan dəhlizlərin inkişafı üzrə gələcək əməkdaşlığın prioritetlərini müəyyənləşdirir. Xan vurğulayıb ki, həmin prioritetlər Azərbaycanın regional və qlobal nəqliyyat əlaqəliliyində rolunu gücləndirmək məqsədlərinə uyğundur.
İƏT-in baş katibi bildirib ki, regional əməkdaşlığın digər istiqaməti rəqəmsallaşmadır. Onun sözlərinə görə, bütün üzv dövlətlərin, o cümlədən nəqliyyat sahəsində öz rəqəmsal strategiyaları var və onlar regiondaxili qarşılıqlı fəaliyyət çərçivəsində nəqliyyat və tranzit prosedurlarının rəqəmsallaşdırılmasının zəruriliyi ilə razılaşırlar.
Xan hazırkı təşəbbüslər sırasında İƏT və Beynəlxalq Avtomobil Nəqliyyatı İttifaqının 2026–2027-ci illər üzrə ikiillik fəaliyyət planını qeyd edib. Plan nəqliyyat sektorunda, xüsusilə sərhəd-keçid məntəqələrində rəqəmsallaşmanın təşviqinə yönəlmiş birgə tədbirləri nəzərdə tutur. O, həmçinin Özbəkistanın təklif etdiyi İƏT-in Rəqəmsal Nəqliyyat və Gömrük Mərkəzinin yaradılması təşəbbüsünü xatırladıb.
Xan qeyd edib ki, regionda nəqliyyat sistemlərinin qarşılıqlı uzlaşmasının artırılması da İƏT-in prioritetləri sırasındadır. Onun sözlərinə görə, nəqliyyat nazirlərinin 14-cü görüşü bu istiqamətdə işlərə əlavə təkan verib, müvafiq mandat isə 2035-ci ilədək İƏT Strategiyasında və Astana Bəyannaməsində təsbit olunub.
“Yüklərin və sərnişinlərin maneəsiz hərəkətini təmin etmək üçün transsərhəd qarşılıqlı uzlaşmanın gücləndirilməsi 2035-ci ilədək İƏT Strategiyasında təsbit olunmuş strateji məqsədlər sırasındadır”, - deyə o bildirib.
Strategiya çərçivəsində üzv dövlətlər müxtəlif marşrutlarda uyğunlaşdırılmış “vahid pəncərə” sistemlərinin və nəqliyyat dəhlizlərinin idarə edilməsi həllərinin genişləndirilməsinə, həmçinin qarşılıqlı tanınan elektron sənədlər əsasında kağızsız tranzit əməliyyatlarına keçidə dəstək verməlidirlər.
Planlaşdırılan maliyyələşdirmə konfransına toxunan Xan bildirib ki, onun keçirilməsi barədə qərar 2025-ci ilin iyununda Tehranda keçirilən İƏT-ə üzv dövlətlərin nəqliyyat nazirlərinin 13-cü görüşündə qəbul olunub. Həmin vaxt İƏT Katibliyinə və İƏT Ticarət və İnkişaf Bankına konfransın təşkili tapşırılıb. O vaxtdan bəri hər iki qurum hazırlıq işlərini birgə aparır, Astana Bəyannaməsi isə konfransın region üçün əhəmiyyətini bir daha təsdiqləyib.
Konfransın keçiriləcəyi yer hələ müəyyənləşdirilməyib, tədbirin ilkin olaraq 2027-ci ildə keçirilməsi planlaşdırılır. Hazırda tarix və məkanın razılaşdırılması məqsədilə üzv dövlətlər və tərəfdaşlarla məsləhətləşmələr davam edir. İƏT çoxtərəfli inkişaf banklarının, beynəlxalq maliyyə təşkilatlarının və inkişaf tərəfdaşlarının fəal iştirakını gözləyir.
Qeyd edək ki, İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı 1985-ci ildə İran, Pakistan və Türkiyə tərəfindən üzv dövlətlər arasında iqtisadi, texniki və mədəni əməkdaşlığı təşviq etmək məqsədilə yaradılıb. İƏT 1964–1979-cu illərdə fəaliyyət göstərmiş Regional İnkişaf Əməkdaşlığı Təşkilatının (RCD) varisi olub.
1992-ci il noyabrın 28-də daha yeddi ölkə - Əfqanıstan, Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Tacikistan, Türkmənistan və Özbəkistan təşkilata qoşulub. Hazırda İƏT 10 dövləti birləşdirir.
İƏT-ə üzv dövlətlərin nəqliyyat nazirlərinin 14-cü görüşü 2026-cı il oktyabrın 15-də Astanada keçirilib. Görüşün yekununda 2026–2035-ci illər üzrə İƏT-in Dayanıqlı və Davamlı Nəqliyyat Strategiyası və Astana Bəyannaməsi qəbul edilib. Sənədlər regionda nəqliyyat əlaqəliliyinin inkişafı istiqamətində gələcək əməkdaşlığın və birgə səylərin ümumi çərçivəsini müəyyənləşdirir.
