Bakı. Trend:
Orta Dəhlizin keçdiyi ölkələr arasında ticarətin həcmi 2040-cı ilə qədər 2023-cü illə müqayisədə dəyər ifadəsində 1,5 dəfə, fiziki həcmdə isə 60 faiz arta bilər.
Bu barədə Dünya Bankının “İnteqrasiya: Transxəzər Nəqliyyat Dəhlizi boyunca qabaqcıl ticarət logistikası” adlı hesabatında deyilir.
Proqnozlara görə, ayrı-ayrı ölkələr arasında ticarətin dinamikası fərqli olacaq.
“Artım strukturu mövcud məhdudiyyətləri əks etdirir. Ölkələrin ixrac səbətləri hələ də karbohidrogenlər, metallar və digər kütləvi yüklər üzərində yüksək konsentrasiya ilə xarakterizə olunur, halbuki daha yüksək əlavə dəyərə malik malların, o cümlədən maşın, elektronika və emal olunmuş məhsulların ticarəti nisbətən aşağı bazadan genişlənir.
Daha yüksək əlavə dəyərə malik malların payının gözlənilən artımına baxmayaraq, onların daşınması üçün Transxəzər Nəqliyyat Dəhlizindən istifadə nisbətən məhdud olaraq qalır.
Bundan əlavə, dəhliz boyunca ticarət xərcləri digər oxşar regionlarla müqayisədə yüksək olaraq qalır. Hesabatda bu, coğrafi xüsusiyyətlər və institusional parçalanma ilə əlaqələndirilir”, - deyə bank bildirir.
Qeyd olunur ki, ticarət həcmlərinin artmasına baxmayaraq, struktur transformasiyasının tempi mülayim olaraq qalır və bu da diversifikasiyanın dəstəklənməsi üçün dəhlizin səmərəli fəaliyyətinin əhəmiyyətini artırır.
Dünya Bankı Orta Dəhlizi uzunluğu, mürəkkəbliyi və parçalanmış strukturu ilə seçilən formalaşmaqda olan beynəlxalq ticarət marşrutu kimi xarakterizə edir.
“Bu dəhliz iki qitəni birləşdirən multimodal yük şəbəkəsidir. Dəhlizin marşrutları Mərkəzi Asiya, Şərqi Asiya, Cənubi Qafqaz, Türkiyə və daha sonra Avropadan keçir və onların uzunluğu 10 min kilometri ötə bilər.
Dəhlizin dəmir yolu və avtomobil daşımalarını, qısa məsafəli dəniz daşımalarını, eləcə də dəniz və daxili limanların qarşılıqlı fəaliyyətini əhatə edən multimodal xarakteri yalnız bir nəqliyyat növündən istifadə edən marşrutlarla müqayisədə əməliyyat mürəkkəbliyini artırır.
Marşrutdan asılı olaraq Orta Dəhlizlə yükün göndəricidən alıcıya çatdırılması bir neçə sərhədin keçilməsini nəzərdə tutur. Bir qayda olaraq, bir marşrut üzrə dörd-beş sərhəd keçidi olur, dəmir yolu relslərinin eni iki dəfə dəyişdirilir, dəmir yolu nəqliyyatından gəmilərə və əks istiqamətdə dörd dəfəyə qədər yükləmə həyata keçirilir, həmçinin gömrük tranziti rejimlərinə 10 dəfəyədək daxilolma və ya onlardan çıxış baş verir”, - deyə DB bildirir.
Dünya Bankının məlumatına görə, dəhlizin yüksək dərəcədə parçalanması bu sistemin idarə edilməsini çətinləşdirir: “Onun fəaliyyətində müxtəlif gəlir səviyyələrinə və iqtisadi inteqrasiya dərəcələrinə malik ölkələrin bir neçə dəmir yolu operatoru, gəmiçilik şirkəti, liman və gömrük orqanı, habelə qərarların qəbulu və koordinasiyaya cavabdeh milli və fövqəlmilli qurumlar iştirak edir”.
Dünya Bankı qeyd edir ki, belə bir sistemin səmərəli fəaliyyətinin təmin edilməsi qlobal logistikanın inkişafı sahəsində ən mürəkkəb vəzifələrdən biridir.
