Bakı. Trend:
ABŞ Enerji İnformasiya Administrasiyası (EIA) Yaxın Şərqdən neft tədarükündə davam edən fasilələr, neft infrastrukturuna hücumlar və qlobal ehtiyatların azalması fonunda 2026-cı ilin dördüncü rübü üçün "Brent" markalı neftin qiyməti ilə bağlı proqnozunu artırıb.
EIA-nın oktyabr ayında dərc etdiyi "Short-Term Energy Outlook" (STEO) hesabatına əsasən, administrasiya 2026-cı ilin IV rübündə "Brent" markalı neftin orta spot qiymətinin bir barel üçün 105 dollar təşkil edəcəyini gözləyir ki, bu da bir ay əvvəl açıqlanan proqnozdan 14 dollar çoxdur.
“Yaxın Şərqdə neft hasilatının və tədarükünün artacağını gözləsək də, ötən ayla müqayisədə qlobal neft qiyməti ilə bağlı proqnozumuzu artırmışıq”, - deyə EIA-nın hesabatında bildirilib.
Qurumun qiymətləndirməsinə görə, Səudiyyə Ərəbistanında "East-West" neft kəmərinə hücumlar qlobal ehtiyatların azalmasının davam etdiyi bir şəraitdə neftin fiziki axınlarının və qiymətlərinin dəyişkənliyi riskinin hələ də mövcud olduğunu göstərir.
EIA analitiklərinin qeyd etdiklərinə görə, dizel yanacağı bazarında son dərəcə gərgin vəziyyət neft emalı zavodlarının dizelə olan tələbatı ödəmək üçün neftə tələbatını artırır ki, bu da neftin qiymətlərini yüksəldir.
"Brent" markalı neftin qiyməti sentyabrda 114 dollara çatıb
"Brent" markalı neftin orta spot qiyməti sentyabrda bir barel üçün 114 dollara yüksəlib ki, bu da avqust ayı ilə müqayisədə 23 dollar artım deməkdir. EIA artımı Yaxın Şərqdə neft infrastrukturuna və tankerlərə hücumların artması ilə əlaqələndirir.
Səudiyyə Ərəbistanının "East-West" neft kəmərinə hücumlar xüsusi təsir göstərib. Bu hücumlar Hörmüz boğazından yan keçən əsas alternativ marşrutlardan biri ilə daşımaları müvəqqəti dayandırıb.
EIA-nın qiymətləndirməsinə görə, hücumlardan əvvəl bu neft kəməri vasitəsilə Qırmızı dənizdə yerləşən Yanbu limanı üzərindən ixrac üçün sutkada 5 milyon bareldən çox neft daşınırdı.
“Hesabatda bildirilib ki, neft kəmərinin fəaliyyətində yaranan fasilələr sentyabrın 15-də "Brent" markalı neftin gündəlik qiymətinin bir barel üçün 131 dollara çatmasına səbəb olub. Alıcılar Səudiyyə Ərəbistanından ixracın azalmasından sonra qısamüddətli tədarükü təmin etməyə çalışıblar. Bununla yanaşı, sentyabrın son həftəsində neft kəmərinin bərpasından sonra qiymətlər bir qədər azalıb. Sentyabrın 22-dən etibarən onun fəaliyyəti qismən bərpa edilib”, - deyə hesabatda qeyd olunub.
Qırmızı dəniz üzərindən ixracın bir hissəsinin azalması tədarükün Hörmüz boğazı vasitəsilə yönləndirilməsi hesabına kompensasiya edilib. "Vortexa"nın məlumatına görə, sentyabrda Hörmüz boğazından neft daşımalarının həcmi bir qədər artıb, çünki Səudiyyə Ərəbistanı Oman sahillərində neftin bir gəmidən digərinə köçürülməsindən daha fəal istifadə edib.
Hasilatla bağlı fasilələr azalır
Hücumların sayının artmasına baxmayaraq, EIA hesab edir ki, sentyabrda Yaxın Şərqdən neft ixracı avqust ayı ilə müqayisədə artıb, dayandırılmış hasilatın həcmi isə azalıb.
“Hesab edirik ki, sentyabrda xam neftin dayandırılmış hasilatının orta həcmi sutkada 4,8 milyon barel təşkil edib. Bu göstərici avqustda sutkada 5,8 milyon barel, may ayında isə pik həddə çatdığı zaman sutkada 10,9 milyon barel olub”, - deyə hesabatda bildirilib.
EIA 2026-cı ilin IV rübündə Yaxın Şərqdən neft axınlarına tətbiq olunan məhdudiyyətlərin davam edəcəyini gözləyir. Proqnoza əsasən, dayandırılmış hasilatın orta həcmi sutkada 4,5 milyon barel təşkil edəcək.
Tankerlər üzrə yüksək tariflər qiymətlərə təzyiqi artırır
EIA həmçinin regiondan keçən tankerlər üçün risklərin artmasını qeyd edib. Bu, daşınma və sığorta xərclərinin artmasına, həmçinin neft qiymətlərində nəzərə alınan risk əlavəsinin yüksəlməsinə səbəb olub.
“Sentyabr ayında rekord səviyyələrə çatan tankerlər üzrə yüksək tariflər sığorta xərclərinin artmasını əks etdirir və neft emalı müəssisələrinə çatdırılan neftin qiymətinə əlavə artım təzyiqi göstərir”, - deyə EIA qeyd edir.
Bundan əlavə, gəmilər münaqişə zonalarından yan keçmək üçün daha uzun marşrutlar seçməyə məcbur olur ki, bu da mövcud tankerlərin sayını azaldır.
Bu fonda EIA hesab edir ki, 2026-cı ilin III rübündə qlobal neft ehtiyatları orta hesabla sutkada 1,9 milyon barel azalırdı və IV rübdə daha 0,7 milyon barel azalacaq.
EIA 2027-ci ildə qiymətlərin azalacağını gözləyir
Qısamüddətli proqnozun artırılmasına baxmayaraq, EIA qiymətlərin tədricən azalacağını gözləyir.
“Ötən ayla müqayisədə xam neftin qiyməti ilə bağlı proqnozumuzu artırsaq da, ümumilikdə neft qiymətlərinin oktyabrın əvvəlindəki orta səviyyə ilə müqayisədə azalacağını gözləməyə davam edirik”, - deyə proqnozda bildirilib.
Qurum hesab edir ki, Yaxın Şərqdən neft ixracı üçün alternativ marşrutlar, o cümlədən boru kəmərləri və quru ərazilərdən keçən alternativ marşrutlar, neftin bir gəmidən digərinə köçürülməsi, eləcə də 2027-ci ildə istismara verilməsi gözlənilən BƏƏ-dəki yeni yan keçid neft kəmərlərinin gücləri dayandırılmış hasilatın həcmini tədricən azaltmağa imkan verəcək.
EIA proqnozlaşdırır ki, regionda neft hasilatının böyük hissəsi 2027-ci ilin ikinci rübünün sonuna qədər münaqişədən əvvəl mövcud olan orta səviyyələrə qayıdacaq.
Bu fonda qurum "Brent" markalı neftin orta qiymətinin 2027-ci ilin II rübündə bir barel üçün 87 dollara, qlobal ehtiyatların bərpası ilə isə 2027-ci ilin IV rübündə 74 dollara qədər azalacağını gözləyir.
Bununla yanaşı, EIA xəbərdarlıq edir ki, Yaxın Şərqdəki münaqişə həm Hörmüz boğazı, həm də alternativ marşrutlar vasitəsilə neft axınlarında dəyişkənlik yaratmaqda davam edəcək. Bu isə qiymətlərin baza proqnozunda nəzərdə tutulduğundan daha kəskin qısamüddətli dəyişməsinə səbəb ola bilər.
