Bakı. Trend:
Bakıda Xəzər və Mərkəzi Asiya regionlarında neftin ticarəti və logistikasına həsr olunmuş İkinci Forumu öz işini yekunlaşdırdı. Forumun gündəliyi dəyişən qlobal mühitdə nəqliyyat və infrastruktur, maliyyə aspektləri və əməliyyatları, eləcə də ticarət strategiyaları daxil olmaqla əsas sahələri əhatə edirdi. Əslində söhbət regionun sabit marşrutların getdikcə azaldığı yeni reallığa necə uyğunlaşmasından gedirdi.
Trend-in məlumatına görə, “SOCAR Trading” şirkətinin ticarət əməliyyatları üzrə icraçı direktor vəzifəsini icra edən Tağı Tağızadə çıxışında bildirib ki, Bakı–Tbilisi–Ceyhan (BTC) boru kəməri ilə neft təchizatının genişləndirilməsi üçün Qazaxıstan tərəfindən həcmlərin artırılması zəruridir.
Tağızadə vurğulayıb ki, Qazaxıstan nefti BTC marşrutu ilə nəql edir, belə ki, dəyər baxımından fərqlərin mövcudluğunu qəbul edir. Burada marşrutun keyfiyyəti, çatdırılma müddəti, daşınma xərcləri, qiymətqoyma strukturu, sığorta xərcləri və digər amillər nəzərdə tutulur.
"SOCAR Trading" nümayəndəsinin sözlərinə görə, bütün bu elementlər həqiqətən mövcuddur və BTC marşrutu region üçün daha təhlükəsiz və daha dəyərli ixrac istiqamətidir və bu statusunu bu gün də qoruyub saxlayır.
Forumda çıxış edən Pakistanın Neft institutunun (Petroleum Institute of Pakistan) baş direktoru Şəhriyar Ömər bildirib ki, yaxın 5–10 il ərzində Mərkəzi Asiya və Azərbaycanın imkanları qərb istiqamətlərinə yox , cənub istiqamətlərinə doğru yönələcək və məhz indi müvafiq infrastruktur və nəqliyyat dəhlizlərinə investisiya yatırmaq zəruridir.
Onun sözlərinə görə, ənənəvi qərb bazarları, o cümlədən Avropa, uzunmüddətli perspektivdə demoqrafik dəyişikliklər və qalıq yanacaqlardan tədricən imtina səbəbindən əhəmiyyətini itirəcək.
"SOCAR Türkiye" şirkətinin müşaviri Mevlüt Çetinkaya isə öz növbəsində bildirib ki, Türkiyə və Qafqaz ölkələri uzunmüddətli perspektivdə neft-kimya sənayesinin mühüm mərkəzinə çevrilə bilər.
Onun sözlərinə görə, enerji daşıyıcılarının qiymətlərinin artması Avropa istehsalçılarının vəziyyətini əhəmiyyətli dərəcədə pisləşdirib və onları ABŞ və Asiya ölkələri ilə müqayisədə daha az rəqabətədavamlı edib.
“Nəticədə bir sıra müəssisələr tədricən bazardan çıxır, investisiya fəallığı isə digər regionlara yönəlir. Eyni zamanda, qlobal neft-kimya sənayesi struktur transformasiya mərhələsindən keçir. Asiyada, xüsusilə Çində istehsal güclərinin sürətli artımı müşahidə olunur. Belə ki, əvvəllər milyonlarla ton polipropilen idxal edən ölkə bu gün artıq özü bu məhsulun ixracatçısına çevrilib”, – deyə şirkətin müşaviri bildirib.
Forumdakı çıxışlarda hazırda ən dayanıqlı marşrutlardan biri kimi nəzərdən keçirilən Orta Dəhlizə xüsusi önəm verilib.
“KMQ Kaşaqan B.V.” MMC-nin kommersiya məsələləri üzrə baş direktor müavini Kuanış Keskinbayev bildirib ki, Qazaxıstan neftinin ixracı üçün bu dəhlizin ötürücülük qabiliyyəti 5 milyon tona qədərdir və həcmlərin artırılmasına ehtiyac yarandığı halda əlavə limanlara, tanker gəmilərinə və əlaqəli infrastrukturun inkişafına investisiya qoyulmalıdır.
Onun sözlərinə görə, bu marşrut üzrə daşınma xərcləri adətən Xəzər Boru Kəməri Konsorsiumu (CPC) sistemi ilə müqayisədə daha yüksəkdir, lakin Azərbaycan neftinin daha yüksək qiyməti bu fərqi qismən kompensasiya edir.
Eyni zamanda o, marşrutun iqtisadi xüsusiyyətlərinə də diqqət çəkib: KTK ilə müqayisədə daşınma xərclərinin daha yüksək olmasına baxmayaraq, neft üzrə qiymət amilləri hesabına yekun ixrac gəlirliliyi müqayisəolunan səviyyədə ola bilər.
Bu isə faktiki olaraq o deməkdir ki, marşrut seçimi getdikcə yalnız tariflərlə deyil, bütövlükdə sistemin çevikliyi ilə müəyyən olunur.
İnfrastrukturun inkişafının praktik nümunəsi kimi Qara dənizdə yerləşən Kulevi terminalı göstərilib. Bu barədə SOCAR Georgia Black Sea Terminal şirkətinin baş direktoru İsmayıl Kərimov məlumat verib.
O bildirib ki, 24 saatlıq iş rejiminə keçid və infrastrukturun modernləşdirilməsi sayəsində aşırma gücləri demək olar ki, iki dəfə artırılıb.
Hazırda terminal iri tonnajlı gəmilərə xidmət göstərə və ciddi gecikmələr olmadan fəaliyyət göstərə bilir ki, bu da bütün təchizat zəncirinin sürətinə birbaşa təsir edir.
Bu, daha geniş tendensiyanı əks etdirir: neft logistikasında rəqabət getdikcə daha az hasilatla, daha çox isə infrastrukturun effektivliyi ilə müəyyən olunur.
Eyni zamanda forumda Ələt, Dübəndi, Aktau, Kurık limanlarının, eləcə də Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolunun və Orta dəhlizin əsasını təşkil edən digər mühüm qovşaqların inkişafı da müzakirə olunub.
Ekspertlər ayrıca cənub istiqamətinin perspektivlərinə də toxunublar.
Pakistanın Neft institutunun (Petroleum Institute of Pakistan) baş direktoru Şəhriyar Ömər isə bildirib ki, yaxın 5–10 il ərzində Mərkəzi Asiya və Azərbaycanın imkanları qərb istiqamətlərinə yox , cənub istiqamətlərinə doğru yönələcək və məhz indi müvafiq infrastruktur və nəqliyyat dəhlizlərinə investisiya yatırmaq zəruridir.
Onun sözlərinə görə, ənənəvi qərb bazarları, o cümlədən Avropa, uzunmüddətli perspektivdə demoqrafik dəyişikliklər və qalıq yanacaqlardan tədricən imtina səbəbindən əhəmiyyətini itirəcək.
O qeyd edib ki, cənubda təxminən iki milyard əhalisi olan, sürətlə böyüyən bazar yerləşir və burada davamlı iqtisadi artım müşahidə olunur.
Bu kontekstdə Pakistan getdikcə daha çox Mərkəzi Asiyanı cənub bazarları ilə birləşdirən potensial enerji və nəqliyyat qovşağı kimi nəzərdən keçirilir.
Risklər mövzusunda müzakirələri yekunlaşdıran maliyyə və hüquq sektorlarının nümayəndələri qeyd ediblər ki, təchizat zəncirlərinin mürəkkəbləşməsi sığorta alətlərinin daha fəal tətbiqini tələb edir.
"Orbis Risk Partners" şirkətindən Mayk Şounun sözlərinə görə, regionda fraxtçıların məsuliyyət sığortası və multimodal daşımaların sığortası, logistika zəncirlərinin artan mürəkkəbliyinə baxmayaraq, hələ də kifayət qədər inkişaf etməyib.
Bu isə o deməkdir ki, risklər hazırda qeyri-bərabər paylanır və bazarın bir çox iştirakçıları təchizat zəncirindəki pozuntulara qarşı həssas olaraq qalır.
Eyni zamanda "Dentons" şirkətinin tərəfdaşı Tim Stabbs vurğulayıb ki, qeyri-müəyyənliyin artması imkanların da artması ilə müşayiət olunur.
Onun sözlərinə görə, Orta dəhlizin inkişafının sürətlənməsi qlobal ticarətin yenidən qurulması fonunda Mərkəzi Asiya və Qafqaz ölkələri üçün yeni perspektivlər açır.
Bakıda keçirilən forumda əslində mühüm bir dönüş nöqtəsi qeydə alınıb: regionun neft logistikası birxətti sistem olmaqdan çıxaraq marşrutlar, risklər və investisiya qərarlarından ibarət çoxqatlı arxitekturaya çevrilir.
Və məhz Xəzər və Mərkəzi Asiya ölkələrinin infrastrukturu sürətlə uyğunlaşdırmaq qabiliyyəti yeni enerji coğrafiyasında onların rəqabət qabiliyyətinin əsas amilinə çevrilir.
Məhz Xəzər və Mərkəzi Asiya ölkələrinin infrastrukturu sürətlə uyğunlaşdırmaq qabiliyyəti yeni enerji coğrafiyasında onların rəqabət qabiliyyətinin əsas amilinə çevrilir.