Ermənistan və Almaniya şirkəti Oxçuçayı təhlükəli həddə çirkləndirir - Nazirlik beynəlxalq təşkilatlara müraciət etdi (FOTO/VİDEO)

Ermənistan və Almaniya şirkəti Oxçuçayı təhlükəli həddə çirkləndirir - Nazirlik beynəlxalq təşkilatlara müraciət etdi (FOTO/VİDEO)

Bakı. Trend:

Ermənistan və Almaniyanın “Kronimet Holding” şirkətinin əsas səhmdarı olduğu Qacaran mədənini işlədən “Zəngəzur Mis Molibden Zavodu” ətraf mühit və insan sağlamlığı üçün ciddi təhlükə yaradaraq Oxçuçayı təhlükəli həddə çirkləndirir.

Araz çayının sol qolu olan Oxçuçay çayının uzunluğu 83 km, sahəsi 1,175 km2-dir. Mənbəyini Zəngəzur silsiləsinin Qapıcıq dağından (3285 m) götürür. Çayın böyük hissəsi Ermənistanın Sünik bölgəsində (Azərbaycanın Zəngəzur adlanan tarixi bölgəsidir) yerləşir, aşağı məcrası erməni işğalından azad edilmiş Zəngilan rayonu ərazisindən axaraq Araz çayına tökülür.

Əsas axınını qar (46%), yağış (10%) və yeraltı (44%) sular formalaşdırır. Orta illik su axını 10 m3/san, orta illik həcmi 315 milyon m3-dir. İllik axının 40% -i yaz dövründə, 43% -i yayda, 10% -i payızda, 7% -i qış mövsümündə formalaşır.

Oxçuçayın transsərhəd çirklənməsi

Azərbaycanın yerüstü su ehtiyatlarının təxminən 70%-i qonşu ölkələrdə formalaşıb, transsərhəd su axınları hesabınadır.

Transsərhəd çay olan Oxçuçay Ermənistan ərazisində daim kəskin çirklənməyə məruz qalan çaydır. Qafan və Qacaran dağ – mədən sənayesinin tullantıları ilə hədsiz dərəcədə çirkləndirilən Oxçuçay, sanki sənaye tullantılarının kollektoru rolunu oynayır. Bu sular təmizlənmədən birbaşa çaya axıdıldığı və çirklənmə səviyyəsi dəfələrlə normadan artıq olduğu üçün onun su ehtiyatlarının ölkə ərazisində istifadəsi yararsız hesab edilir.

Oxçuçayın Cənubi Qafqazın ikinci böyük çayı olan Araz çayına töküldüyünü nəzərə alsaq, onun çirklənməsi Araz çayının su ehtiyatlarının keyfiyyətinə də birbaşa təsir göstərir. Araz çayı Kür çayının ən böyük sağ qolu olmaqla Ermənistanla digər transsərhəd çaydır və Azərbaycanın əkin sahələrinin suvarılmasında həlledici rol oynayır. Lakin çaydakı suyun keyfiyyətinin ciddi dəyişikliyi səbəbindən onun məişət və kənd təsərrüfatı ehtiyacları üçün istifadəsi son dərəcə mənfi təsirlərə yol aça bilər.

Heç kəsə sirr deyil ki, çay suyunun ağır metal və duzlarla çirklənməyə məruz qalması, mədən və emal müəssisələrinin fəaliyyəti nəticəsində formalaşan və birbaşa çay hövzəsinə axıdılan tullantı suları hesabına baş verir. Ermənistanın ən böyük mədən müəssisələrindən birinin Sünik vilayətində, Oxçuçay çayının mənbəyində (Ermənistanda Voqji çayı adlanır) yerləşməsi onun bu mənbələr hesabına çirklənmə faktını təsdiq etməyə əsas verir. Ermənistandakı Qacaran mis-molibden zavodu və Qafan filiz emalı zavodu tərəfindən normadan dəfələrlə artıq ağır metalların çaya atılması yalnız çay faunasını, ekosistemini məhv etmir, həm də insan sağlamlığı üçün son dərəcə təhlükəlidir. Çirklənmiş suyun istifadəsi zərərli nəticələrə - mədə-bağırsaq traktının pozğunluqlarına, böyrəklərdə və sümük toxumasında dağıdıcı proseslərə, ürək-damar, sinir sistemlərinin pozulması problemlərinə yol aça bilir.

Oxçuçayda 2020-2021-ci illərdə aparılan monitorinqlərin nəticələri (su nümunələrinin laborator analizi və vizual müşahidələr):

İşğaldan azad edilmiş Zəngilan rayonu ərazisindən axan yerli çaylarda ekoloqlar tərəfindən monitorinqlər aparılıb. Oxçuçaydan 2021-ci ilin yanvar-iyun aylarında götürülən su nümunələrində yüksək miqdarda ağır metal, xüsusən mis, molibden, manqan, dəmir, sink və xrom aşkar edilib. ETSN-nin monitorinq hesabatlarına əsasən, çayda mis-molibden birləşməsinin miqdarı 2, dəmir 4 və nikel - 7 dəfə normadan yüksək olub, çayın rəngi çirkələnmə səbəbindən vaxtaşırı dəyişib. 2021-ci ilin mart ayında çayda qızılxallı balığın (Small Trout) kütləvi ölümü qeydə alınıb.

Aparılan monitorinqlər nəticəsində çay suyunda müxtəlif vaxtlarda - bolsulu və az sulu dövrlərdə ümumilikdə ağır metallar ilin bütün fəsillərində normadan dəfələrlə artıq olub:

- 09.01.2021 tarixində: nikel normaldan 7,1 dəfə çox olub.

- 28.01.2021 tarixində: manqan 3,6 dəfə, dəmir 4,6 dəfə, nikel 5,7 dəfə, kadmiyum 3,5 dəfə, ammonium 1,6 dəfə, qurğuşun 1,3 dəfə, sink 1,2 dəfə, molibden normadan 2,5 dəfə çox olub.

- 05.02.2021 tarixində: manqan 2 dəfə, dəmir 3,5 dəfə, nikel 3,6 dəfə, molibden normadan 1,7 dəfə çox olub.

- 09.02.2021 tarixində: dəmir normadan 1,8 dəfə, molibden 1,4 dəfə, manqan 1,9 dəfə çox olub.

- 26.02.2021 tarixində: manqan 3.2 dəfə, dəmir 5.2 dəfə, nikel 1.4 dəfə, molibden normadan 1.3 dəfə çox olub.

- 04.03.2021 tarixində: dəmir 2,8 dəfə, manqan normadan 3,6 dəfə çox olub.

- 10.05.2021 tarixində: dəmir 1,8 dəfə, kadmiyum normadan 1,4 dəfə çox olub.

- 21.05.2021 tarixində: dəmir normadan 2 dəfə çox olub.

- 07.06.2021 tarixində: ağır metallardan olan dəmir normanı 1,1 dəfə çox olub.

- 14.06.2021 tarixində: transsərhəd mənbədən götürülən su nümunəsindəki dəmirin miqdarı 2,2 dəfə, Zəngilan şəhərində alınan su nümunəsində dəmirin miqdarı 1,5 dəfə, manqanın miqdarı 1,1 dəfə normadan çox olub.

07 mart 2021-ci ildə Oxçuçay çayının Zəngilanın Şayıflı və Cahangirbəyli kəndlərindəki hissəsində aparılan vizual monitorinq zamanı Azərbaycan Respublikasının “Qırmızı Kitab”ına daxil edilən 227 kiçik qızılxallı balıq və 330 şirbit balıqlarının kütləvi ölümü müşahidə edilib. Balıqların ölümünə səbəb çayın suyundakı dəmir, mis, nikel, molibden və digər ağır metalların çoxluğu olub.

Çayın suyu və dib çöküntüləri nümunəsinin təhlilləri ETSN-nin sifarişi əsasında Almaniyanın beynəlxalq səviyyədə akkreditə olunmuş və sertifikatlaşdırılmış SGS laboratoriyasında aparılıb (“Societe General de Survelliance Azeri Ltd” LLJ ilə müqavilə əsasında). Oxçuçay çayından götürülmüş su nümunələrinin sınaq nəticələri çay səthindəki sularda ağır metalların, xüsusən dəmir, mis, manqan, molibden, sink, xrom, nikel və digərlərinin yüksək miqdarda olduğunu aşkar edib, hətta çöküntü nümunələrində təhlükəli maddələrin konsentrasiyasının normadan dəfələrlə artıq olduğu müəyyən edilərək, çayın çirklənmə səviyyəsinin kritik olduğu aşkar edilib.

Beynəlxalq təşkilatların rolu

Təəssüf ki, çayların böyük bir hissəsinin Azərbaycan ərazisinə axdığı Ermənistan hələ də Transsərhəd Su hövzlərinə dair Helsinki Konvensiyasına qoşulmayıb. 1992-ci ildə Helsinki (Finlandiya) şəhərində qəbul edilmiş bu beynəlxalq sənəd transsərhəd səth və yeraltı sularının ekoloji cəhətdən etibarlı idarə olunmasına və qorunmasına yönəlmiş milli tədbirlərin və beynəlxalq əməkdaşlığın gücləndirilməsi üçün bir mexanizm rolunu oynayır.

Bunu nəzərə alaraq ETSN Oxçuçayın ekoloji böhranı və kritik vəziyyəti, o cümlədən Ermənistan tərəfindən davamlı çirkləndirilməsi baxımından çay və onun ekosistemi üçün gözlənilən ekoloji risklər barədə məlumatlandırma və çirklənmənin qarşısnın alınması məqsədilə beynəlxalq təşkilatlara müraciət edib.

Bununla əlaqədar UNEP-in Avropa Ofisinin direktoru cənab Bruno Pozziyə, UNECE-nin icraçı katibi xanım Olga Algayerovaya göndərilən məktublarda Oxçuçayın ekoloji böhran vəziyyətində olması və məsələnin ciddiliyi barədə məlumat verilib, Ermənistan tərəfindən bölgənin unikal ekosisteminin dönməz məhvinə səbəb olan transsərhəd çirklənmənin qarşısını almağa çağırış edilib.

Oxçuçayın ekoloji deqradasiyası barədə və Ermənistanın belə davamlı çirkləndirmə fəaliyyətinin qarşısını almaq üçün təcili tədbirlərin görülməsi tələbi ilə UNECE-nin Konvensiya katiblərinə - Transsərhəd su axınlarının və beynəlxalq göllərin mühafizəsi üzrə Katib cənab Sonja Koeppelə, eləcə də Transsərhəd Kontekstdə Ətraf Mühitə Təsirin Qiymətləndirilməsi üzrə Konvensiyanın Katibi xanım Tea Aulavuoya da müvafiq müraciətlər edilib.

Eyni zamanda, İran İslam Respublikası Ətraf Mühit İdarəsinin Rəhbəri, cənab İsa Kalantariyə hər iki ölkənin ətraf mühitinə təsir edən bu mənfi transsərhəd təsirin qarşısının alınması üçün ortaq hərəkətlərin zəruriliyini əks etdirən məktub göndərilib. Eyni zamanda bu problemin birlikdə həll olunmasına xidmət edəcək ortaq işçi qrupun yaradılması təklif edilib.

Beynəlxalq təşkilatlarla yanaşı, ETSN Alman Bundestaqına, Yaşıllar Fraksiyası nümayəndələrinə müraciət edərək Almaniyanın “Kronimet Holding” şirkətinin əsas səhmdarı olduğu Qacaran mədənini işlədən “Zəngəzur Mis Molibden Zavodu”nun ətraf mühit və insan sağlamlığı üçün ciddi təhlükə törədən fəaliyyətinə diqqəti yönəltməyə dəvət edib.

Almaniya Bundestaqının Ətraf Mühit, Təbiəti Mühafizə və Nüvə Təhlükəsizliyi Komitəsinin sədri, xanım Sylvia Kotting-Uhl-a, Almaniya Bundestaqının Ətraf Mühit, Təbiəti Mühafizə və Nüvə Təhlükəsizliyi Komitəsinin spikeri xanim Steffi Lemkeye və Alman Bundestaqında Yaşıllar Fraksiyasının Ətraf Mühit Siyasəti üzrə sözçüsü Dr. Bettina Hoffmanna müvafiq müraciətlər və məktublar ünvanlanıb.

Məktublarda ETSN tərəfindən Alman hökuməti, vətəndaş cəmiyyəti və ictimaiyyətinin bu məsələyə tezliklə münasibət bildirməsinə dair gözləntilər ifadə edilib. Bununla yanaşı məktublarda Ermənistandakı çoxsaylı ekoloji təşkilatların da Oxçuçayın Ermənistan ərazisində ciddi çirklənməyə məruz qalması ilə əlaqədar qaldırdıqları narahatlıqlar, erməni media mənbələrindən faktlar da təqdim edilib.

Emin Qarabağlı

ETSN-nin Beynəlxalq Əməkdaşlıq şöbəsinin müdiri

“Yelo Bank” açıq tender elan edir
“Yelo Bank” açıq tender elan edir
AccessBank tender elan edir
AccessBank tender elan edir
Bank VTB (Azərbaycan) «Rapid7 Insight VM» lisenziyasının alınması ilə bağlı tender elan edir
Bank VTB (Azərbaycan) «Rapid7 Insight VM» lisenziyasının alınması ilə bağlı tender elan edir
Loading Bars
Xəbər lenti
Xalqın misilsiz birliyi və ordunun döyüş ruhu Azərbaycana ədalətli Vətən müharibəsində qələbə gətirdi - Qırğızıstan səfiri
Qazaxıstanda koronavirusa daha 1 719 nəfər yoluxub
THY aviareys sayına görə Avropada ikinci yerdədir
Daha bir ölkə turistlərə sərhədlərini açır
ABŞ-da qətllərin sayı 29 faiz artıb
Dünyada koronavirusa yoluxanların sayı 233 milyonu ötüb
Yaponiyada koronavirusla bağlı qaydalar yumşaldılır
Yunanıstanda zəlzələ olub, ölən var
"Blue Origin" turistlərlə növbəti suborbital uçuş tarixini açıqlayıb
Britaniyada koronavirusa 37 960 yeni yoluxma halı qeydə alınıb
Çexiyada növbəti ilin dövlət büdcəsi təsdiqlənib
Strasburqda Vətən müharibəsi şəhidlərinin xatirəsi anılıb (FOTO)
BMT Əfqanıstana yardım üçün 131 milyon dollar alıb
Türkiyədə son sutkada koronavirusdan 25 160 nəfər sağalıb
ABŞ Dövlət Departamentinin mətbuat katibi koronavirusa yoluxub
Kanadada onlarla fəhlə mədəndə köməksiz vəziyyətdə qalıb
Azərbaycanın qələbəsində həlledici rolu Prezident İlham Əliyevin hazırladığı və reallaşdırdığı düzgün strategiya və taktika oynayıb - Tatyana Poloskova
Ankaranın Atakule qülləsi Azərbaycan bayrağının rənglərinə boyanıb
Anım Günündə Azərbaycanın 76 şəhər və rayonunda ümumilikdə 58 min 109 ağac əkilib
Səlçuk Bayraktar Anım Günü ilə bağlı paylaşım edib
Pakistan Abidəsi Azərbaycan bayrağı ilə işıqlandırılıb
Dəniz səviyyəsindən Şuşa hündürlüyündə - REAL İNTERVYU (VIDEO)
Qətərdəki soydaşlarımız Anım Günü ilə bağlı bəyanat yayıblar (FOTO)
Ombudsmanın regional mərkəzləri Vətən müharibəsi şəhidlərinin xatirəsini yad edib
Ağdamda həqiqətən nə vaxtsa bir şəhərin olduğuna inanmaq çətin idi - AŞPA məruzəçisi
AŞPA ikinci Qarabağ müharibəsinin humanitar nəticələrinə dair hesabat qəbul edib
Neftçalada pambıq zavodunda yanğın olub
Vətən müharibəsi şəhidlərinin əziz xatirəsi Londonda anılıb (FOTO)
Mingəçevir Dövlət Universitetində Anım Günü qeyd olunub (FOTO)
Vətən Müharibəsi Memorial Kompleksi ərazisində səmaya işıq fənərləri buraxılıb, Zəfər tağı simvolizə edilib (FOTO)
Vətən müharibəsində iştirak edən daha 44 qaziyə avtomobillər təqdim edildi (FOTO)
Avropada təbii qazın qiyməti 930 dollara çatıb
2020-ci il sentyabrın 27-si Azərbaycan tarixində dönüş nöqtəsidir - Deputat
Yeni Azərbaycan Partiyası Anım Günü ilə əlaqədar bəyanat yayıb
Əlahiddə Ümumqoşun Orduda şəhid ailələrinə müxtəlif orden və medallar təqdim edilib (FOTO/VİDEO)
Azərbaycanla Türkiyə arasında hərbi-texniki təminat məsələləri müzakirə edilib
Aİ-nin Azərbaycandakı nümayəndəliyinin rəhbəri İkinci Qarabağ müharibəsi şəhidlərinin xatirəsini yad edib
Azərbaycan və Türkiyə "Şahdəniz-1" yatağı ilə bağlı sazişin müddətini uzadıb
ƏƏSMN kollektivi İkinci Şəhidlər Xiyabanını ziyarət edib (FOTO)
Heydər Əliyev Mərkəzi üzərində Azərbaycan bayrağı proyeksiya olunub (FOTO)
Ankarada Vətən müharibəsi şəhidləri yad edilib (FOTO)
Vətən müharibəsi son 200 il ərzində xalqımıza qarşı yönəlmiş işğalçılıq siyasətinə son qoydu
Xüsüsi Təyinatlı Qüvvələrin komandanı veteranlarla görüşüb (FOTO/VİDEO)
Gənclərin iştirakı ilə “Vətən mənə oğul desə” anım tədbiri keçirilib (FOTO)
“Google Chrome” veb-brauzerində boşluq aşkarlanıb
27 sentyabrın Anım Günü kimi qeyd edilməsi şəhidlərimizin müqəddəs ruhuna ehtiramın bariz nümunəsidir
Qarabağı Azərbaycana qovuşduran igid qardaşlarımıza salam olsun - Mövlud Çavuşoğlu (FOTO)
Nigeriyada kəndlərə hücum edilib, 30 ölü var
Bakıda evdən qadın meyiti tapılıb
Ermənistan bütün mina xəritələrini Azərbaycana təhvil verməlidir - AŞ PA məruzəçisi
Azərbaycan Ordusunun Baş Qərargah rəisi Türkiyənin Milli müdafiə nazirinin müavini ilə görüşüb (FOTO)
Müharibədən sonra ermənilərin gündəlik həyat şəraiti kəskin pisləşib - Fransa qəzeti
Ata Abdullayevin məhkəməsi başlayır
Anım Günündə bütün şəhidlərimizi rəhmətlə yad edirəm - Ərdoğan (FOTO)
AzMİU-da Vətən müharibəsi şəhidlərinin xatirəsi yad edilib (FOTO)
Gəncə Dövlət Universitetində Anım Günü ilə bağlı videokonfrans keçirilib (FOTO)
Prezident İlham Əliyev BMT-dəki çıxışında Azərbaycanın dünya üçün əhəmiyyətli ölkə olduğunu göstərdi - Səttar Möhbalıyev
“Kiçik Ürəklərdə Böyük Xatirələr” yaddaşlarda həkk olunacaq (VİDEO)
ADNSU-da 27 sentyabr - Anım Gününə həsr olunmuş tədbir keçirilib (FOTO)
Yeni tariximizin qəhrəmanlıq salnaməsini yazan igid əsgər və zabitlərimizlə qürur duyuruq - Şahin Bayramov
“InvestAZ”-dan dünya maliyyə bazarları ilə bağlı həftəlik analiz
XİN-də Anım Günü qeyd edilib (FOTO/VİDEO)
"Apple" və "Tesla" şirkətlərinin bəzi tədarükçüləri Çində istehsalatı dayandırıb
Azərbaycan ilə Türkiyə arasında hərbi əməkdaşlığın inkişaf perspektivləri müzakirə olunub (FOTO)
Rəcəb Tayyib Ərdoğan Anım Günü ilə əlaqədar Prezident İlham Əliyevə telefonla zəng edib
MN və Daxili Qoşunların şəxsi heyəti Şuşada təntənəli yürüş keçirib (FOTO)
Rasim Quliyevin növbəti məhkəmə prosesi oktyabrın 4-nə təyin edilib
“Tarixi ədalətin bərpası” - “Əsas məsələ”də MÜZAKİRƏ (FOTO)
DİN nümayəndələri Fəxri xiyabanı ziyarət ediblər (VİDEO)
Ötən həftə 185 hektar ərazi minadan təmizlənib - ANAMA
Prezident İlham Əliyevin yürüşdə həyat yoldaşımın fotosunu daşıdığını görəndə çox təsirləndim - Şəhidin həyat yoldaşı
“Azərenerji” və “Azərişıq” hər şəhidin adına bir ağac əkib (FOTO/VİDEO)
İndoneziyada ən hündür binada Azərbaycan bayrağı nümayiş olunub (VİDEO)
Makrona yumurta atılıb (VİDEO)
Qaradağda “Vətən Müharibəsi Şəhidlərinin Anım Günü”nə həsr olunmuş tədbir keçirilib (FOTO)
Azərbaycanda COVID-19 əleyhinə peyvənd olunanların sayı açıqlanıb
Azərbaycanda 558 nəfər COVID-19-a yoluxub, 19 nəfər vəfat edib
Abşeronda 27 sentyabr - Anım Günü qeyd edilib (FOTO)
“Yelo Bank” açıq tender elan edir
Qarabağ zəfəri dünyada döyüş strategiyalarını əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdi - Türkiyəli ekspert
Postmüharibə dövründə 30 minədək şəxs sosial dəstəklə əhatə olunub
Vətən müharibəsində şəhidlik zirvəsinə ucalan gömrükçünün xatirəsi yad edilib
York Universitetinin City College Avropa Kampusu tərəfindən açıq seminar keçirilib (FOTO)
Müdafiə Sənayesi Nazirliyində Şəhidlər Memorial Abidə Kompleksinin açılışı olub (FOTO)
DYP sürücülərə müraciət etdi
Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Fəxri xiyabanda ulu öndər Heydər Əliyevin məzarını ziyarət ediblər (FOTO)
İranda daha 289 nəfər koronavirusdan ölüb
Gimnastika ailəsi şəhidlərin xatirəsini yad edib (FOTO)
Dövlət Sərhəd Xidmətində Anım Günü qeyd edilib (FOTO)
Baş nazir Əli Əsədov Türkiyənin Vitse-prezidentinə məktub ünvanlayıb
Başqırdıstanda 280-ə yaxın məktəbdə karantin tətbiq olunub
Prezident İlham Əliyev və Birinci xanım Mehriban Əliyevanın şəkillərini tutduğu şəhidlər kimlərdir? (FOTO)
Xaçmazda şəhidlərin xatirəsi yad edilib (FOTO/VİDEO)
Türkiyə müdafiə nazirinin müavini Azərbaycanda səfərdədir (FOTO)
Anım günündə UNEC-də Memorial-Xatirə Kompleksinin açılışı olub (FOTO)
Sabahdan hava pisləşəcək - Dağlıq ərazilərdə qar yağacaq
Pedaqoji Universitetdə Vətən müharibəsi şəhidləri anılıb (FOTO)
Azərbaycan Dillər Universitetində Anım Günü ilə əlaqədar tədbir keçirilib (FOTO)
27 Sentyabr 30 illik kədəri böyük sevincə çevirən prosesin başlandığı gündür - Fəxrəddin Altun
Obyekt sahibindən hədə-qorxu ilə pul tələb edən saxta jurnalist saxlanılıb (FOTO/VİDEO)
Bütün xəbərlər