Ekspertlərin referendumdan sonra Türkiyənin gələcəyi ilə bağlı fikirləri fərqlidir

Ekspertlərin referendumdan sonra Türkiyənin gələcəyi ilə bağlı fikirləri fərqlidir

Azərbaycan, Bakı, 24 sentyabr /Trend, müxbir Ü.Sadıxova/

İki həftə əvvəl Türkiyədə Konstitusiyaya edilən dəyişikliklər üzrə referendum ölkənin gələcək siyasi kursunun müəyyən edilməsində həlledici rol oynayır. Ekspertlərin əksəriyyəti referendumu müsbət addım kimi qiymətləndirsələr də, bəziləri burada Türkiyənin dini dövlətə çevrilməsi təhlükəsini görürlər.

"Hər halda, referendum 2011-ci il parlament seçkilərindən əvvəl baş repetisiya idi: o, Ərdoğana [Rəcəb Tayyib] öz hakimiyyətini möhkəmləndirməkdə impuls verəcək, eyni zamanda, Türkiyəni Atatürkün dünyəviləşdirmə ideyalarından və modernləşdirmədən ayıracaq", - "Heritage Foundation"in Rusiya, Avrasiya və beynəlxalq enerji təhlükəsizliyi məsələləri üzrə aparıcı eksperti Ariel Koen öz məqaləsində yazır.

Trend-in Ekspert Şurasının üzvü olan Koen türk müxalifətçilərindən birinin referendumu "üzəri şokoladla örtülmüş zəhərli həb" adlandıran sözlərini misal gətirir və məhkəmə sistemində zərərsiz düzəlişlər altında təhlükəli dəyişikliyin gizləndiyinə üstüörtülü şəkildə işarə edir.

Lakin Yaxın Şərqdə təhlükəsizlik üzrə analitik Teodor Karasik başqa fikirdədir.

"Məsələ daxili siyasi vəziyyətə toxunduqda, hakimiyyət faydalı hesab etdiyi istiqamətə doğru inadla irəliləyir və məhz buna görə də AKP [Ədalət və İnkişaf Partiyası] güc toplayır", - Yaxın Şərq və Fars körfəzi Hərbi-Analitik İnstitutunun (INEGMA) tədqiqat və inkişaf şöbəsinin direktoru Karasik Trend-ə bildirib.

May ayında Türkiyə parlamenti tərəfindən qəbul olunmuş Konstitusiyaya düzəlişlər paketinə 1980-ci ildə hərbi çevrilişdən sonra qəbul edilmiş mövcud konstitusiyaya 26 dəyişiklik daxildir. Onlar hüquq məhkəməsi, xüsusilə də Konstitusiya Məhkəməsi, məhkəmə və prokurorların Ali Məhkəmə sisteminin islah edilməsi, hərbi vətəndaş məhkəmə instansiyaları ilə bağlı cinayət işlərinin qaldırılmasını nəzərdə tutur, Apelyasiya Məhkəməsindən parlamentə siyasi partiyaların buraxılması haqqında işlərin aparılmasına səlahiyyət verir. Bundan başqa, Konstitusiya islahatı Ombudsman İnstitutunun yaradılmasını nəzərdə tutur.

Koen hesab edir ki, belə addımlar ölkədə ordunun zəifləməsinə və müasir Türkiyənin banisi Mustafa Kamal Atatürkün dünyəviləşmə ideyalarının məhv edilməsinə xidmət edir.

Referendumun keçirilməsinə qədər Türkiyə ordusu hazırkı Konstitusiyanın təsdiqləndiyi 1980-ci il çevrilişi zamanı olduğu kimi, əgər Mustafa Kamalın dünyəviləşmə ideyalarının təhlükə altında olduğunu hesab etsəydi, ölkə hökumətini devirmək hüququna malik idi.

"Qəbul olunan düzəlişlərdən dördü Ali Məhkəmədə hakimlərin sayının artırılmasını nəzərdə tutur, onların seçimi hazırda parlament çoxluğunu təşkil edən AKP tərəfindən həyata keçiriləcək. Digər bənddə hakim və prokurorların sayı 12-dən 22-dək artırılır. Bu zaman onların təyin olunmasında baş nazirə və prezidentə böyük rol ayrılır, - Koen yazır. - Nəticədə baş nazir özünün çoxdankı düşməni olan məhkəmə hakimiyyətini partiyanın siyasi nəzarəti altına qoyur".

Məhkəmə instansiyaları dəfələrlə Ərdoğanın Ədalət və İnkişaf Partiyasını radikal dini ideyalarda "təqsirli bilərək" hakimiyyətdən uzaqlaşdırmağa çalışıblar, 2008-ci ildə isə Türkiyənin Konstitusiya Məhkəməsi səkkiz ildir hökumətə başçılıq edən Ədalət və İnkişaf Partiyasını az qala qadağan etmişdi. "Partiya liderləri - Baş nazir Ərdoğan və Prezident Abdullah Gülün qüvvələrini əlində cəmləşdirən Ədalət və İnkişaf Partiyası Türkiyə demokratiyasının təbii balansını dağıdıb. Hazırda Türkiyə təkpartiyalı islam dövlətinin qurulması trayektoriyasında yerləşir", - Koen yazır.

Müxalif Milliyyətçi Hərəkat Partiyasından olan Türkiyə Böyük Millət Məclisinin deputatı Şenol Bal belə hesab edir ki, referendum dini dövlətə çevrilməkdən də pis nəticələr verə bilər.

"Referendum diktaturaya bir addımdır. 2011-ci ildə seçkilərdən sonra Konstitusiyanı dəyişmək üçün hakim partiya bu referenduma əl atıb. Konstitusiyaya düzəlişlər paketi yalançı təbliğat və uzunmüddətli siyasi oyunlarla bəyənilib", - bu barədə Trend-ə telefonla Bal deyib.

Onun sözlərinə görə, bu referendumun arxasında onun nəticələrini alqışlayan ABŞ dayanır, çünki Türkiyədə Konstitusiyaya dəyişikliklər zamanı istənilən hadisə baş verə bilər.

"Hakimiyyət əvvəlki dəyərləri məhv edir. Referendum yolu ilə onlar Baş Qərargah və Konstitusiya Məhkəməsinə nəzarəti öz əllərinə alıblar",- deputat deyib.

Lakin Trend-in Ekspert Şurasının üzvü Karasik belə hesab edir ki, referendumdan sonra hökumət ordunun hərbi gücünü lazımi istiqamətə yönləndirmək niyyətindədir. "Referendum yolu ilə gələcəkdə hərbi çevriliş üçün istənilən imkan məhv edilib, çünki bundan əvvəlkilərin tarixi hamıya məlumdur. Hökumət hərbi qüvvələri terrorizmə qarşı mübarizə kimi strateji məqsədlərdə istifadə etmək istəyir", - Karasik deyib.

Onun fikrincə, Türkiyəni dini ideoloji dövlətə çevrilməkdə günahlandırmaq yanlışdır, belə ki, islam ölkənin tarixi irsinin bir hissəsidir. "İdeya - daha fəal formada mühüm addımlar atmaq üçün keçmiş səhvləri nəzərə alaraq əvvəlki əzəməti geri qaytarmaqdan ibarətdir", - analitik deyib.

Türkiyənin hakim Ədalət və İnkişaf Partiyasının deputatı Əbdürrəhman Kurt belə hesab edir ki, Türkiyənin mümkün islamlaşdırılması haqqında ideyalar əsasən referendumdan sonra müsəlman ölkələrinin güclənməsindən qorxan, islamdan çəkinən şəxslər tərəfindən yayılıb. "Ədalət və İnkişaf Partiyasının hakimiyyətə gəlişindən sonra ölkədə dindarların sayı artıb, buna görə də bir çoxları hesab edirdilər ki, Türkiyə dini dövlətə çevriləcək. Lakin əksinə, Türkiyə Avropa və onun demokratik dəyərlərinə daha çox yaxınlaşıb", - bu barədə Trend-ə telefonla Kurt deyib.

"Konstitusiyaya dəyişikliklər prosesi Avropa İttifaqına daxil olmaq üçün Türkiyəyə qoyulan tələbdir", - deputat deyib. - Əgər cəmiyyət dindardırsa, bu o anlama gəlmir ki, ölkə demokratik deyil. Konstitusiya referendumu Türkiyənin Aİ-yə qoşulması üçün demokratikləşmə yolunda mühüm addımdır".

Türkiyədə referendumdan sonra gələcək ordudan danışan Kurt qeyd edib ki, türk hökuməti ordunun Avropa ölkələri və ABŞ-da olduğu kimi, onun üzərinə düşən işlə məşğul olmasını istəyir.

"Avropa Türkiyədən demokratiyada böyük tərəqqi gözləyir ki, onun da formalaşma prosesi hələ ki davam edir. Biz Aİ və ABŞ-ı yamsılamırıq, lakin söz azadlığının inkişafı və azlıqların hüquqları üçün daha yaxşı nümunələr götürürük", - deputat əlavə edib.

Bu gün “Vikipediya” internet şəbəkəsinin yaradılmasının 20 ili tamam olur
Bu gün “Vikipediya” internet şəbəkəsinin yaradılmasının 20 ili tamam olur
Cəbrayıl uğrunda döyüşən şəhid - Elvin Məmmədov (FOTO)
Cəbrayıl uğrunda döyüşən şəhid - Elvin Məmmədov (FOTO)
Aİİ-nin rektoru Aqil Şirinov “Azərbaycanda dini plüralizmin tarixi” mövzusunda onlayn tədbirdə iştirak edib
Aİİ-nin rektoru Aqil Şirinov “Azərbaycanda dini plüralizmin tarixi” mövzusunda onlayn tədbirdə iştirak edib
Loading Bars
Xəbər lenti
ABŞ Kubanın Daxili İşlər Nazirliyinə qarşı sanksiya tətbiq edib
Britaniyada bir gündə koronavirusdan 1 280 nəfər ölüb
İsraildə 2 milyondan artıq insan koronavirusa qarşı vaksinasiya olunub
Dünyada koronavirusdan ölənlərin sayı 2 milyon nəfəri ötdü
Bu gün “Vikipediya” internet şəbəkəsinin yaradılmasının 20 ili tamam olur
Ölkə Prezidentinin tapşırıqlarının icrası ədliyyə orqanlarının diqqət mərkəzindədir
Ermənistan beynəlxalq məhkəmələr qarşısında cavab verməlidir - Leyla Abdullayeva
Cəbrayıl uğrunda döyüşən şəhid - Elvin Məmmədov (FOTO)
Azərbaycanda pandemiya dövründə bu sahədə gəlirlər artıb
Aİİ-nin rektoru Aqil Şirinov “Azərbaycanda dini plüralizmin tarixi” mövzusunda onlayn tədbirdə iştirak edib
Kainatın ən qədim planeti aşkar edilib
İqtisadi Şuranın 2021-ci ildə ilk iclası keçirilib
Ermənilər üçün ən optimal yol reallığı qəbul etməkdir - Politoloq
Şuşalılar: Prezidentimizi Şuşada görmək çox qürurvericidir - Trend TV-nin Ağdamdan reportajı
Nazir müavini Hidayət Abdullayev şəhid ailələri ilə görüşdü (FOTO)
Mühasirədə qaldıq, bir yolumuz var idi... – qazi Vüsal Qasımov (FOTO/VİDEO)
Beynəlxalq Cüdo Federasiyasının Prezidenti Azərbaycan dövlət başçısını təbrik edib
"DOSTTALKS - Vətən Müharibəsi" tədbiri keçirilib (FOTO)
Coca-Cola və ASAN Könüllüləri “Bir sifariş – Bir sevinc” layihəsi çərçivəsində 1500 ailəyə dəstək oldu! Aksiya davam edir (FOTO)
“YAŞAT” Fondu ciddi fiziki travma alan qazilərimizi uğurla əməliyyat etdirib (FOTO)
Astarada meşə zolağında yanğın olub (FOTO)
Sevil Mikayılova: İslam dini abidələrinə qarşı erməni vəhşiliyi dünya birliyi tərəfindən pislənməlidir
Azərbaycan Prezidenti: Cıdır düzündə armudu stəkanda çay, paxlava ilə, dostlarımız sevinsin, düşmənlərin gözü kor olsun! (FOTO/VİDEO)
Prezident İlham Əliyev: Bu gecə cəmi beş saat yatmışam, çünki Şuşaya qayıtmaq təkrarolunmaz bir hissdir
Prezident İlham Əliyev: Otuz il ərzində birinci dəfə Ali Baş Komandan Şuşaya gəlib, sözün düzü, Şuşadan getmək istəmir
ATƏT-in Cənubi Qafqaz üzrə yeni xüsusi nümayəndəsi təyin olunub
Azərbaycanın bu Dövlət Komissiyası ləğv edildi
Azərbaycan Minatəmizləmə Agentliyi yaradılıb
“ASAN xidmət”də şəhid və qazi ailələri üçün xüsusi xidmət təşkil edildi
"Tez qərar qəbul etmə xüsusiyyəti PAŞA Bankın güclü tərəfidir"
Monitorinq mərkəzində 60 Rusiya və 60 Türkiyə hərbçisi xidmət edəcək - Çavuşoğlu
Ceyhun Bayramov və Sergey Lavrov arasında telefon danışığı olub
“Amnesty International” Ermənistanın beynəlxalq hüquq çərçivəsində cəzalandırılmasını gündəmə gətirməlidir - Vüqar Rəhimzadə
Ceyhun Bayramov finlandiyalı həmkarı ilə telefonla danışıb
Pandemiyadan sonra dünya əvvəlki vəziyyətinə qayıtmayacaq - BMT nümayəndəsi
Bölgələrdə 20 şəhid ailəsinə və əlilliyi olan şəxslərə yeni evlər verildi (FOTO)
UNEC-də konfrans: "Qarabağ iqtisadiyyatının dirçəlişində moda industriyası: real imkanlar və perspektivlər" (FOTO)
Güllələnmiş büstlərin Şuşaya qayıdışı möhkəm siyasi iradənin, mədəni irsimizə dərin ehtiramın təzahürüdür – Deputat
Polşa mediasında Qarabağ münaqişəsinin tarixi aspektlərindən yazılıb
Heç bir abonentə sərfiyyatdan artıq borc yazılmır - “Azəriqaz”
Vaksinasiyadan əvvəl sahə həkiminin yoxlanışından keçmək mütləqdir - İşçi qrupun üzvü
Ata yurduma ayaqyalın qayıtmağa hazıram - Böyük qayıdışı gözləyən məcburi köçkün (VİDEO)
Fizika İnstitutunun vəzifəsindən azad edilən direktoru açıqlama verdi
Niderland hökuməti istefa verir
Ağdam rayonunun Qasımlı kəndi (FOTO/VİDEO)
Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva: Doğma, sevimli, əvəzolunmaz Şuşa! Tezliklə görüşənədək! (FOTO)
PAŞA Bank Visa kartınızla tibbi xidmətlərə endirim əldə edin!
Azərbaycanda 494 nəfər COVID-19-dan sağalıb, 349 nəfər yoluxub, 12 nəfər vəfat edib
Azercell-in dəstəklədiyi məktəblilərdən 2021-ci ildə ilk uğur
Şuşa səfəri qalibiyyətimizin və milli qürurumuzun növbəti təntənəsidir - Naqif Həmzəyev
“ASK Ayaqqabı Fabriki” MMC 2020-ci il üçün fəaliyyətinin nəticələrini açıqlayıb
Əfqanıstan Azərbaycana haqq işində həmişə dəstək verib - Səfir
Azərbaycanla Əfqanıstan arasında əlaqələrin perspektivləri müzakirə edilib
Bakı limanı Avropanın aparıcı limanı ilə əməkdaşlığa başlayıb
Bakıda bacısını güllələyib öldürən məmur övladının məhkəməsi başlayır
Azərbaycan və Belarus qarşıdakı ikitərəfli səfərlərin qrafikini müzakirə ediblər
Xızıda dayısını güllələyən şəxsin işi məhkəməyə göndərildi
Faktiki hava şəraiti açıqlanıb
Putin Təhlükəsizlik Şurasının iclasında Moskva görüşünü müzakirə edib
İmtahan sessiyası ilə bağlı monitorinqlərin nəticələri təhlil ediləcək - Nazirlik
Pedaqoji təcrübələr necə təşkil olunacaq?
“İnnovasiyalar Mərkəzi” 2020-ci ilin yekunları ilə bağlı hesabat verdi (FOTO)
2021-ci ilin “Nizami Gəncəvi İli” elan olunması Azərbaycan mədəni irsinə göstərilən yüksək diqqətin təcəssümüdür - Deputat
Universitetlər tərəfindən onlayn kitabxanaların yaradılması vacibdir - Ekspert
Beynəlxalq maliyyə qurumları ilə koordinasiya görüşü keçirilib (FOTO)
İndoneziyada təbii fəlakətlərlə əlaqədar 15 min nəfər təxliyə edilib
RİİB-in Qarabağ regional bölməsi bundan sonra Şuşa şəhərində fəaliyyət göstərəcək
Distant dərslərdə sui-istifadə hallarına yol verən müəllimlərin qeydiyyatı aparılır
Binəqədidə qanunsuz fəaliyyət göstərən süd və süd məhsullarının istehsalı müəssisəsi aşkarlanıb (FOTO)
Tələbə köçürmələri zamanı bu tələbələrin bəzi imtahan nəticələri nəzərə alınmaya bilər
Prezident İlham Əliyev: Son 17 ildə yetişən gənclər bu torpaqları azad etdilər
Prezident İlham Əliyevdən beynəlxalq təşkilatlara müraciət: Hesabatı burada hazırlayın, öz kabinetlərinizdə yox
Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Şuşa RİH binası, Natəvan bulağı, Bülbülün ev muzeyi ilə də tanış olublar
Prezident İlham Əliyev: Bütün şəhid ailələrinə dövlət tərəfindən mənzillər, evlər veriləcək
İmtahanların təşkilində güzəştlərin olması ilə bağlı TƏKLİFLƏR var
Prezident İlham Əliyev: Bu gün Şuşaya gələrkən Xurşidbanu Natəvanın, Üzeyir Hacıbəylinin və Bülbülün büstlərini gətirmişəm
Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan xalqı Şuşada bundan sonra əbədi yaşayacaq
Prezident İlham Əliyev: 1992-ci ilin mayında AXC-Müsavat cütlüyünün xəyanəti nəticəsində Şuşa işğal altına düşdü
Nyu-Yorkda tanınmış rəssam Aida Mahmudovanın PASTPRESENTFUTURE adlı sərgisi açılıb (FOTO)
Azərbaycanda gələn həftədən Çin istehsalı olan peyvənddən istifadə olunacaq - İbrahim Məmmədov
Prezident İlham Əliyev: Şuşanı Cıdır düzüsüz, Azərbaycanı isə Şuşasız təsəvvür etmək mümkün deyil
Prezident İlham Əliyev: Molla Pənah Vaqifin məqbərəsinin düz 39 il bundan əvvəl açılışı olmuşdur, bu yerdə mən də durmuşdum
Azərbaycan Prezidenti: Dahi şəxsiyyətlərimizin büstlərini əridib satmaq, pul əldə etmək üçün Ermənistana aparmışdılar
Prezident İlham Əliyev: Məscidləri dağıdanla müsəlman ölkələrinin liderləri necə dost ola bilərlər?
Azərbaycan Prezidenti: Dedim ki, büstləri biz ancaq Şuşanı azad edəndən sonra gətirib öz yerlərində qoyacağıq və öz yerlərində də qoyduq
İranda 83 nəfər koronavirusdan ölüb
Qazaxıstanın yeni baş nazirinin adı açıqlanıb
AİB-in Mərkəzi və Qərbi Asiya regional departamentinə yeni baş direktor təyin olunub
Premium Visa kart sahiblərinə ödənişsiz COVID-19 testi
Prezident İlham Əliyev Şuşa şəhərindəki Saatlı məscidinə “Qurani-Şərif” hədiyyə edib
Azərbaycan Prezidenti: Yaxın zamanlarda biz Şuşanın bərpasını planlı şəkildə təmin edəcəyik
Prezident İlham Əliyev: Bütün təzyiqlərə, bütün telefon zənglərinə, baxmayaraq, dedim ki, sona qədər gedəcəyik
Azərbaycan Prezidenti: Mən Şuşaya Qələbə yolu ilə gəlmişəm
ADU-nun rektoru Rusiya İnformasiya və Mədəniyyət Mərkəzinin rəhbəri ilə görüşüb (FOTO)
Prezident İlham Əliyev: Böyük qayıdış başlayır, bütün işlərə start verildi
Ermənistan rəhbərliyi yaranmış reallığı adekvat qiymətləndirə bilmir
Bakı-Sumqayıt qatarı iki gün işləməyəcək
Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva: Azad olunmuş qədim Şuşa şəhərimizdə olmağımdan çox xoşbəxtəm! (FOTO/VİDEO)
Azərbaycan, Türkiyə və Pakistan xüsusi təyinatlıları birgə təlimlər keçirəcək
Azərbaycanda qızıl və gümüş bahalaşıb
Bütün xəbərlər