Nuru paşa - Azərbaycan xalqının qəlbini fəth edən müzəffər komandan

Nuru paşa - Azərbaycan xalqının qəlbini fəth edən müzəffər komandan

Bakı. Trend:

101 il öncə bu gün- sentyabrın 15-də Bakı işğaldan qurtuldu. 1918-ci il sentyabrın 15-də Nuru paşanın rəhbərlik etdiyi Qafqaz İslam Ordusu yenicə qurulmuş Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin milli ordu hissələri ilə birlikdə Bakıya daxil oldu, minlərlə şəhidin qanı bahasına şəhəri erməni-bolşevik işğalçılarından azad etdi, Azərbaycanımızın paytaxtına çevirilməsində misilsiz tarixi rol oynadı. O dövrdə milli müstəqilliyimiz yenicə elan olunmuşdu. Dövlət institutları hələ formalaşmağa macal tapmamış məmləkətimiz və onun sərvətləri uğrunda gedən geopolitik savaşda, qanlı maraqlar toqquşmasında Bakısız qalmış Azərbaycan, Xalq Cümhuriyyətinin qurucuları tərəfindən haqlı olaraq başsız bədənə bənzədilirdi. Azərbaycan fiziki bütövlüyünə- öz başına qan və inanc qardaşları ilə çiyin-çiyinə verərək, Bakıdakı özbaşınalıqlara, hərc-mərcliyə, talan və repressiyalara son qoyaraq qovuşdu. Baş şəhər də daxil olmaqla, ölkəmizin dörd bir yanı zəfər təntənəsinə büründü. Nuru paşanın rəhbərliyi ilə Qafqaz İslam Ordusunun Bakıya daxil olması müqəddəs Qurban bayramı günlərinə təsadüf edirdi. Bu səbəbdən də təkcə Bakıda və bölgələrimizdə deyil, qalibiyyətin sorağını alan bütün türk-islam dünyasında bayram-bayrama qarışmışdı. Bakıda türk ordusunun adına qurbanlar kəsilmiş, şəninə ziyafətlər verilmiş, məşhur milyonçu, öz xeyriyyəçiliyi ilə xalqımızın yaddaşına əbədi həkk olunmuş Hacı Zeynalabdin Tağıyev indiki Dövlət Filarmoniyasının binasında təmtəraqlı süfrə açaraq Nuru paşanı əhali adından salamlamış, ona yüksək ehtiram göstərmişdi.

Nuru paşanın xatirəsi, Qafqaz İslam Ordusunun rəşadəti ötən əsrin sonlarında öz müstəqilliyini yenidən qazanmış Azərbaycanda həm cəmiyyət, həm də dövlət səviyyəsində xüsusi ehtiramla yad edilir. Bu ehtiramın ən bariz təcəssümü Şəhidlər xiyabanında Qafqaz İslam Ordusuna ucaldılan abidədir. Bu abidə böyük Heydər Əliyevin “bir millət, iki dövlət” fəlsəfəsinin həm yaxın tariximizdəki əsaslarını, həm də gələcək hədəflərinin gerçəkləşməsi baxımından son dərəcə ciddi əhəmiyyət daşıyan fədakarlıq tələbini simvolizə edən bir əsərdir. Bu abidənin layihəsi 1918-ci ildə hazırlanmış, ADR parlamentinin 15 sentyabr 1919-cu ildə Bakının azad olunmasının 1 ili münasibəti ilə keçirilən xüsusi iclasından sonra hökumət üzvləri, millət vəkilləri Çəmbərəkənd qəbiristanlığına gedərək türk əsgərinin heykəlinin qoyulması üçün özül inşa etmişdilər. Lakin 28 aprel ilhaqı bu abidənin ucaldılmasına imkan vermədi. Müstəqilliyin bərpasından sonra Azərbaycan və Türkiyə hökumətlərinin razılaşmasına əsasən həmin layihə davam etdirildi. Abidənin yeni təməli 1999-cu ildə qoyuldu, bir il sonra isə Azərbaycan prezidenti Heydər Əliyevin və Türkiyə prezidenti Süleyman Dəmirəlin iştirakı ilə açılış mərasimi keçirildi. Bildiyiniz kimi, ötən il Qafqaz İslam Ordusunun Bakını azad etməsinin 100 illiyi ilə bağlı bir çox rəsmi, elmi və mədəni tədbirlər təşkil olundu. Azərbaycan prezidenti cənab İlham Əliyevin və Türkiyə prezidenti cənab Rəcəb Tayyib Ərdoğanın iştirak və qəbul etdikləri əzəmətli hərbi paradda xalqlarımız və dövlətlərimiz arasındakı bağların qırılmazlığı, zamanın qardaşlıq duyğularımızı daha da gücləndirdiyi, torpaqlarımızın işğaldan azad edilməsi üçün yenə də birgə iradə ortaya qoymağımız bütün dünyaya nümayiş olundu.

Bəli, 1918-ci ilin sentyabr ayının 15-də Bakının azad edilməsi ilə kulminasiya nöqtəsinə çatan Osmanlı ordusunun Qafqaz hərəkatı dünən də, bu gün də, gələcək üçün də tayı-bərabəri olmayan tarixi örnəkdir. Onunla örnəkdir ki, Qafqaz İslam Ordusu qurularkən məqsəd nə Osmanlı dövlətinin torpaqlarını müdafiə etmək, nə də yeni ərazilər zəbt etmək olmuşdu. Bu, sözün əsl mənasında qardaşın qardaşa haraya gəlməsi, heç bir maddi və siyasi mənfəət güdmədən onu zamanın qəddar sərvət ovçularının, uşaqlara, qadınlara, qocalara rəhmi gəlməyən amansız qatillərin caynağından xilas etmək məramı idi. Buna rəğmən, hərəkatın uğurla başa çatacağı və davamlı olacağı halda, həm qocaman, həm də gənc qardaş elə əlverişli mövqe sahibinə çevriləcəkdi ki, 20 əsrin tarixi də, coğrafiyası da yaşadığımızdan tamam fərqli şəkil alacaqdı.

Qafqaz İslam Ordusu Birinci Dünya Müharibəsinin sonlarına doğru qurulmuşdu. Ordunun qurulması prosesinin başlanğıcında 12 maddəlik bir təlimatnamə tərtib edilmiş, birliyə komandan təyin olunan Nuru paşa Killigilə bu sənəd üzrə Osmanlı dövlətinin Qafqazdakı baş təmsilçisi vəzifəsi həvalə olunmuşdu. Osmanlı hakimiyyətinin son dərəcə konspirativ, hətta öz müttəfiqlərindən də gizli şəkildə yaratdığı bu hərbi birləşməyə “islam” adının verilməsi tərkibinin tamamilə müsəlmanlardan ibarət olması ilə bağlı idi. Sıravi əsgərlərindən tutmuş əsas komandirlərinə qədər bütün şəxsi heyətində bircə nəfər də olsun qeyri-müsəlman olmayan ordunun tək vəzifəsi vardı- Qafqaz müsəlmanlarına, Azərbaycan türklərinə hərbi yardım göstərmək, xalqımızın və torpaqlarımızın üzləşdiyi təcavüzləri dəf etmək!

Nuru paşanın başçılıq etdiyi ordu mayın 16- da Naxçıvana, 25- də isə Gəncəyə daxil oldu. Üç gün sonra Tiflisdə Azərbaycanın İstiqlal Bəyannaməsi qəbul edildi və islam aləmindəki ilk demokratik respublikanın paytaxtı Gəncə oldu. ADR hökumətinin üzləşdiyi çox sayda dərin problemlər vardı. İlk növbədə ölkənin ərazi bütövlüyünün təmin olunması labüd idi. Bunun üçün formatını tez-tez dəyişən, mahiyyət olaraq isə erməni daşnak zehniyyətinə xidmət edən inqilabçı dəstələrin hökmranlığına son qoymaq lazım idi. Bu zərurətə əsaslanaraq 4 iyun 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ilə Osmanlı dövləti arasında Batum anlaşması imzalanmışdı. Müqavilənin dördüncü maddəsində nəzərdə tutulurdu ki, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin istəyi ilə daxili asayişin təmin olunması üçün Osmanlı hökuməti ölkəmizə hərbi yardım göstərməyi öz üzərinə götürür. Bu sənəd Qafqaz İslam Ordusunun Bakıya yürüşü üçün hüquqi əsas oldu. Qafqaz İslam Ordusu Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin əsgərləri ilə birlikdə Nuru paşanın başçılığı altında Göyçayda, Salyanda və digər ərazilərimizdə qarşısına çıxan düşmən qüvvələri darmadağın edərək qısa müddətdə Bakıya yaxınlaşdı, 1918-ci ilin avqustun 1-dən etibarən burada hakimiyyəti ələ keçirmiş daşnak və menşeviklər tərəfindən qurulan Sentrokaspi diktaturasına ultimatum verdi. Ultimatum yerinə yetirilmədiyindən 14 sentyabr gecəsi Nuru paşanın əmri ilə hücum təşkil edildi və ertəsi gün saat 15 radələrində qələbə fişəngi atıldı. Beləliklə, Nuru paşa tarixə adını Birinci Dünya Müharibəsində Osmanlının qazandığı üç zəfərdən (Çanaqqala və Kütül Amarə zəfərləri ilə yanaşı) birinin sərkərdəsi, eyni zamanda, xalqımızın qəlbini fəth edən milli məfkurə sahibi kimi yazdırdı.

Əli Həsənov
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İctimai-siyasi məsələlər üzrə köməkçisi

Həsən Ruhani: Tez zamanda koronavirusdan əvvəlki şəraitə qayıtmaq mümkün deyil
Həsən Ruhani: Tez zamanda koronavirusdan əvvəlki şəraitə qayıtmaq mümkün deyil
Ermənistanda koronavirusa yoluxanların sayı 9 minə çatır
Ermənistanda koronavirusa yoluxanların sayı 9 minə çatır
Səudiyyə Ərəbistanında məscidlər açılacaq
Səudiyyə Ərəbistanında məscidlər açılacaq
Loading Bars
Xəbər lenti
Bakıda "07"lərə qənim kəsilən oğru saxlanıldı - FOTO
Elman Nəsirov: Donald Trampın sosial şəbəkələrin məsuliyyətə cəlb edilməsi ilə bağlı qərarı düzgün addımdır
Mayın son günü güclü külək əsəcək
Tədqiqatçı: Ulu öndər Heydər Əliyevin Azərbaycan hakimiyyətinə ikinci dəfə qayıdışı dövlətçilik tariximizin şanlı səhifələrindəndir
Ombudsmanın Quba Regional Mərkəzi videokonfrans formatında tədbir keçirib
Bakıda 6 yeni dayanacaq məntəqəsi təşkil edilib (FOTO)
Maştağada istixanada narkotik tərkibli bitkilər becərən şəxs saxlanılıb (FOTO)
Azərbaycan-Rusiya sərhədindəki sıxlıqla bağlı DGK açıqlama yaydı
Zakir Həsənov: Düşmən və ona dəstək verən bəzi qüvvələr tərəfindən Ordumuza qarşı aparılan kampaniyalar heç bir nəticə vermir (FOTO)
Şokoladın tərkibi, sağlamlığa fayda və zərərləri
“Reabilitasiya” elektron sistemi yaxın zamanda işə başlayacaq
TƏBİB və Bakı Media Mərkəzi "Metodiki Göstərişlər"lə bağlı növbəti videoçarx hazırlayıb (VİDEO)
Tamam Cəfərova: Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi bütün layihələrin əsasını insan faktoru təşkil edir
Sədərək Ticarət Mərkəzinə sahibkar və satıcıların maskasız girişi qadağan edildi
"COVİD 19" pasportu uçuşlar bərpa olunduqdan sonra tətbiq oluna bilər
Politoloq: Hərbi qüdrətimiz, iqtisadi üstünlüyümüz torpaqlarımızın azad olunmasında əsas rol oynayacaq
Həsən Ruhani: Tez zamanda koronavirusdan əvvəlki şəraitə qayıtmaq mümkün deyil
Ermənistanda koronavirusa yoluxanların sayı 9 minə çatır
Azərbaycanda əczaçılıq məhsullarının istehsalı artıb
FAO Azərbaycanda pandemiyanın nəticələrinin aradan qaldırmaq üçün layihələr həyata keçirməyi planlaşdırır
Su hovuzunda və yaşadığı evdə narkotik becərənlər saxlanılıb (FOTO)
Qaradağ sakinləri 1 saylı DOST mərkəzinin xidmətlərindən faydalana biləcək
Vətəndaşların nəzərinə! Kafe və restoranlar bu qaydalar əsasında işləyəcək
Bakıda növbəti gücləndirilmiş dezinfeksiya işləri aparılır (FOTO/VİDEO)
Cəlilabadda narkotacir qohumlar 6 kiloqram narkotiklə saxlanıldılar (FOTO)
Sumqayıtda ağır qəza - Ölənlər var
Atəşkəs 29 dəfə pozulub
Vüqar İskəndərov: İndiki milli satqınlar dediyimiz o cinayətkar ünsür dəstəsi, o vaxtın donos yazanlarından fərqlənmir
Bakı polisi əməliyyat keçirdi, heroin alverçiləri zərərsizləşdirildi
Bəxtiyar Əliyev: Azərbaycanda məcburi köçkünlərlə iş ardıcıl və planlı sürətdə həyata keçirilir
İsveçrədə 28 May - Respublika Günü münasibəti ilə vebinar konfrans keçirilib
Səudiyyə Ərəbistanında məscidlər açılacaq
Azərbaycan Türkiyədən dənli və paxlalı bitki ixracını artırıb
Tunis prezidenti fövqəladə vəziyyət rejimini altı ay uzadıb
Türkiyədə qəza baş verib: ölənlər var
Bakıda taxta bazarı ərazisində yanğın olub
ABŞ-ın Minneapolis şəhərində komendant saatı tətbiq olunub
"Twitter"in işində problem yaranıb
Misirdə sutkada koronavirusdan ən çox ölüm faktı qeydə alınıb
Moskvada koronavirusa yoluxan daha 78 xəstə ölüb
Dünyada sutka ərzində koronavirusa yoluxanların sayı 107 mindən çox artıb
Ucarda 4 otaqlı ev yanıb
"Brent" markalı neftin qiyməti 38 dollardan yuxarı qalxıb
ABŞ-da ən böyük kommersiya elektrik təyyarəsi uğurla sınaqdan keçirilib
Pərvin Kərimzadə: “Qobu Park-3” ardıcıl və məqsədyönlü siyasətin davamıdır
Prezident İlham Əliyevə Respublika Günü münasibətilə təbriklər gəlməkdədir
Azərbaycanda koronavirusla bağlı aparılan testlərin sayı açıqlandı
Hikmət Babaoğlu: Sosial layihələrin məhdudiyyətsiz olaraq həyata keçirilməsi dövlətin vətəndaşın yanında olduğunun göstəricisidir
Türkiyədə son sutkada koronavirusdan 1 594 nəfər sağalıb
Avropa İttifaqından ərazi bütövlüyünə növbəti qəti dəstək
ATƏT Parlament Assambleyasının sədri Prezident İlham Əliyevi təbrik edib
Hava şəraitinin dəyişəcəyi ilə bağlı XƏBƏRDARLIQ
Rəcəb Tayyib Ərdoğan: Türkiyə mövcud imkanlarından istifadə edərək fərqli bir yerə gəlib
Pakistan dövlət başçısı Prezident İlham Əliyevi təbrik edib
Bütün sahələr üzrə karantin qaydalarını pozanlar məsuliyyətə cəlb ediləcək
Vətəndaşlar dövlətimizin başçısına yazırlar: Siz bütün cəbhələrdə qalibsiniz və biz qalib Prezidentimizlə həmişə fəxr edirik
Rusiya və Türkiyədə olan vətəndaşlarımızın ölkəyə gətirilməsi təmin olunacaq
Ramin Bayramlı: Təcridxanalarda koronavirusla bağlı epidemioloji vəziyyət sabitləşib
Rayonlara gediş-gəlişin bərpası ilə bağlı Operativ Qərargahdan AÇIQLAMA
Uşaq bağçalarının yaxın vaxtlarda açılması gözlənilmir
Tural Gəncəliyev: Dağlıq Qarabağın erməni icması üçün yeganə təhlükəsizlik riski işğala əsaslanan hazırkı status-kvodur
TƏBİB: Xəstəxanalarda çarpayı fondu ilə bağlı hələ imkanlar var
Gələn ay işsizlərə birdəfəlik ödəmənin verilməsi Nazirlər Kabinetində müzakirə edilir
Karantin zamanı bank kreditləri necə ödənilməlidir? - Operativ Qərargah açıqlayır
Toy mərasimlərinin bərpası ilə bağlı Operativ Qərargahdan AÇIQLAMA
Ramin Bayramlı: Həftə sonları xüsusi karantin rejimi tətbiq edilə bilər
TƏBİB: Xarici ölkələrdə yoluxmanın qarşısının alınması üçün ciddi cərimələr tətbiq edilir
Yoluxmaların çoxu yas mərasimlərində olur - Ramin Bayramlı
Naxçıvan Qarnizonu Qoşunlarında komanda-qərargah məşqi keçirilib (FOTO/VİDEO)
Vətəndaş qəbulu aparılacaq müəssisələrdə sosial məsafə üçün xüsusi işarələr olmalıdır - TƏBİB
Əksər marketlərdə metodiki tövsiyələrə əməl edilmir - Ramin Bayramlı
Kafe və restoranlarda açıq bufetdən istifadə qadağandır - RƏSMİ
“Sədərək” ticarət mərkəzi ilə bağlı TƏBİB-dən AÇIQLAMA
İyunun 8-dən sonra ölkə daxilində uçuşların bərpası gözlənilir
Ramin Bayramlı: Bəzi obyektlərin açılması epidemioloji vəziyyətin ürəkaçan olması ilə bağlı deyil
Koronavirusa ümumi yoluxmanın 47 faizi Bakının payına düşür - Ramin Bayramlı
Vladimir Zelenski Azərbaycanın Ukraynada yeni təyin olunmuş səfirinin etimadnaməsini qəbul edib (FOTO)
Ölkə daxilində uçuşlara xüsusi nəzarət olunacaq - Operativ Qərargah
Karantin rejimində iqtisadi artım bərpa olunsa da, paralel olaraq özümüzü qorumalıyıq - İbrahim Məmmədov
Ramin Bayramlı: Ölkədə aktiv xəstələrlə yanaşı, ağır vəziyyətdə olanların da sayı artıb
İbrahim Məmmədov: Yoluxmanın artdığı bölgə qapadıla bilər
Azərbaycanda daha 230 nəfər koronavirusa yoluxub, 103 nəfər sağalıb, 2 nəfər ölüb
Nazirlər Kabineti yanında Operativ Qərargah brifinq keçirib (FOTO)
UNEC-in 90 illiyinə həsr olunan beynəlxalq elmi konfrans keçirilib (FOTO)
VII "Virtual əlaçı" bilik yarışmasına start verilir
Bakıda avtobusun vurduğu piyada hadisə yerində öldü
Dövlət qurumlarında işçilərin say həddinin məhdudlaşdırılması ləğv olunur
Gələn aydan açıq havada idman yarışlarının təşkilinə icazə verilir
Restoran, kafe və çay evlərinin iş rejiminə dəyişiklik edilir
MDB Hökumət Başçıları Şurasının videokonfrans formatında iclası keçirilib
İri ticarət mərkəzlərinin və “Mall”arın fəaliyyəti bərpa olunur
Azərbaycanda xüsusi karantin rejiminin müddəti uzadıldı
Naqif Həmzəyev: “Qobu Park-3” dövlət qayğısının daha bir real nümunəsi oldu
İctimai nəqliyyatda və dayanacaqlarda maska taxmaq məcburi oldu
Prezident İlham Əliyev Xorvatiyanın dövlət başçısını təbrik edib
Erməni memarın etirafı: İrəvanda ermənilər yaşamayıb (VİDEO)
Nazirlər Kabineti tibbi maskaların istifadəsi ilə bağlı yeni QƏRAR verdi
İradə İbrahimova: Ağac kəsənlər ictimaiyyət tərəfindən ən ciddi formada qınanmalıdır ki, cəmiyyət qarşısında utansınlar (FOTO)
Yaponiya İmperatoru Prezident İlham Əliyevi təbrik edib
BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreşdən Prezident İlham Əliyevə təbrik məktubu gəlib
Bütün xəbərlər