"Film tərcüməçilərinə verilən qonorar dilənçi payıdır"-Vaqif Əlixanlı

Azərbaycan, Bakı, 11 iyun /TrendLife müx. Günel Əhmədova/

Sirr deyil ki, dublyaj işinin keyfiyyətli alınması üçün səriştəli tərcüməçilər ordusu, istedadlı aktyorlar və Azərbaycan dilinin incəliklərini bilən redaktorlara ehtiyac duyulur. "Bunların hamısı üçün ən əsası maliyyə vəsaiti lazımdır",- deyən "Space" telekompaniyasının dublyaj redaksiyasının rəhbəri Vaqif Əlixanlı bu və bir sıra məqamlara TrendLife-da aydınlıq gətirdi:

"Dublyaj uzaqdan çox adi, o qədərdə istedad və zəhmət istəməyən bir iş təsiri bağışlayır. Halbuki, belə bir təsəvvür ancaq həmin işdən baş çıxarmayan kəslərin nəzər nöqtəsidir. Dublyajın keyfiyyəti ancaq yüksək səviyyədə olmalıdır. Film orta səviyyədə çəkilə bilər, teatr tamaşası yaxud televiziya-radio verlişi, lap elə qəzet məqaləsi də yüksək sənət və ya qələm meyarına uyğun gəlməyə bilər. Dublyajın başlıca keyfiyyəti bu çevirmənin ustalığında, orjinalın ruhunu saxlamaqla, çevrilən dilin zənginliyini, dadını-duzunu çatdırmaq, konkret desək, anamız azərbaycan türkcəsini nə qədər təəcüblə görünsə də özümüzə sevdirməkdir.

- Kinonun "səssiz" dövründə yəqin ki, dublyaja ehtiyac olmayıb...

- Bəli, kinonun "səssiz" dövründə filmləri istər canlı, istərsə ekrandan musiqi müşayiət edirdi. Musiqi ekrandakı ovqatı, qəhrəmanların hal-əhvalını lazımınca, qədərincə "dublyaj" eləyirdi. Bir də axı, Qriffitin ekran əsərini, Çarli Çaplinin məzə dolu, kiçik faciələrini başqa dillərə "çevirməyin" nə mənası vardı ki?! İndinin özündə də Çaplinin filmlərində hər hansı altyazısı, subtitr artıq görünür. Çünki, Çaplinin eləcə də Maks Linderin, Bester Kitonun kino dilini dünyanın dörd bir həndəvərində, balacadan-böyüyə kimi hamı başa düşür. Bəlkə də ona görədi, Çarli Çaplin dünya kinosunun "Everesti" olaraq qalmaqdadır.

- Və sonra kino-sənətində səs-söz meydana gəldi...

- Kinoda sözün "hökmü" artdıqca, bu sözləri başqa dillərə anlatmaq ehtiyacı da ortaya çıxdı. Bu ehtiyac müvafiq texniki vasitələri də yaratmış oldu. Kino, sizin dediyiniz o inteqrasiya mərhələsində ən tez qavranılan, bu səbəbdən çox vacib elementlərdən sayılır. Tutaq ki, biz bu gün müasir italiyan mədəniyyəti ilə yaxından tanış olmaq istəyiriksə, təbii ki, onun kino sənətinə göz yuma bilmərik. Əgər italiyan dilini bilmiriksə bu tanışlıqda dublyajsız keçinmək demək olar ki, mümkün deyil. Hələ onun qeyri məziyyətlərini demirəm.

- Ancaq o məziyyətləri desəydiniz daha yaxşı olardı.

- Sovetlər çökəndən sonrasını deyirəm. Amma əvvəlcə çökməmişdən əvvəli deyim. Sovetlər əyyamında da imperiya daxilində çəkilən filmlər respublikalarda yerli dilə dublyaj olunurdu. Rus filmlərinə, təbii ki, Moskvanın hökmüylə daha üstünlük verilirdi. Ancaq, bununlabelə artıq hər respublikada dublyaj studiyası "özünü tutmuşdu". Hətta ən məşhur aktyorların ustalığı sayəsində bəzən dublyaj şedevrləri də yaranmaq üzrəydi. O vaxt A.Həbubinin rejissorluğu ilə Səməndər Rzayevin "Kral Lir" də J.Jarveti səsləndirməyini Azərbaycan dublyajının ən yaxşı nümunələrindən hesab etmək olar. Ümumiyyətlə, o vaxtkı dublyajda ən müqtədir aktyorlar iştirak edirdi. Həmin adət-ənənə

rus kinosunda indinin özünəcən bir məktəb halında yaşamaqdadı. Fikir versəniz adicə rus çizgi filmlərinin səslənişində rus aktyor sənətinin J.Leonov, A. Kalyahin, V. Tixonov, A.Papanov, J.Jakovlev və başqa bu kimi ustaların bütün heyvan rollarında səslərini eşidirsiniz. Nə isə mövzudan uzaq düşməyək.

- Müasir dublyajın başqa məziyyəti deyəndə daha nəyi nəzərdə tutursunuz?

- Bayaqki sözümün üstünə qayıdıram. Sovetlər çökəndən sonrasına...Mənim fikrimcə, dublyaj postsovet məkanında ana dillərinimöhnətdən qurtulub dirçəlməyində az qala yeganə tutarqa rolunu oynamaq üzrədir. Bəla burasındadır ki, biz "dəmir qapının" arxasında bəzən məcburən, bəzən zorən "dilimizin altında" gizlətdiyimiz ana dilimizi salıb, itirməyə başladıq. Qeyri dillərin qatışığı ilə qarışdırmağa böyük həvəslə razılaşdıq. Ziyanın yarısından qayıtmasaq, mənim gözümə işlər fəna görünər.

- Bu ildən telekanallarımızda əcnəbi dillərdə filmlərin, verlişlərin yasaq olmasına necə baxırsınız?

-Mənim nəzərimdə bu son dərəcə dəyərli bir addımdır. Ola bilər gerçəkliyə mənim baxdığım pəncərə və o pəncərədən gördüyüm mənzərə sizə qəribə görünsün. Məsələn, belə hesab edirəm ki, bu günkü Azərbaycan iqtisadiyyatı öz yerində. Azərbaycan mənliyi Muğama söykənib ayağa qalxır. Mənliyimizin bir sütunu da ana dilimizdir. Düzdür, bir neçə il bundan əvvəl çoxsaylı bir dil komissiyası da yaradılmışdı. O komissiya anadan ölü doğulmuşdu, eləcə kağız üstündə də qaldı. Şəxsən Azərbaycan Milli Televiziya və Radio Şurasının dublyaj barədə bu qərarını son illərdə dilimizin qorunması və inkişafı naminə ən xeyirli, son dərəcə gərəkli bir tədbir sayıram.

- Açığı, bəziləri bu qərara dodaq büzür, nəyə lazım deyirlər...

- Mən də açıq deyəcəyəm. Bu qərara, dediyiniz kimi dodaq büzənlərin, qıyğacı baxanların, yumşaq desək, milli təəsübkeşliyinə, lap dəqiq desək, milli mənliyinə şübhəm var. Dilin qədrini bilməyən, nə yurd yerlərini, nə dədə-baba qəbrlərinin, nə də dost-doğma torpağın qədrini bilməyəcək. Bunun özgə izahı yoxdur.

- Vaqif müəllim, dublyaja qayıdaq. Çox vaxt Azərbaycan telekanallarında göstərilən filmlərin dublyaj keyfiyyəti istənilən səviyyədə olmur.

- Söhbət dublyajın səviyyəsindən gedir. Bəzən çox nadir hallarda mükəmməl dublyaj səviyyəsinə rast gəlirsən. Qalanı isə orta, ortadan da aşağı. Fikrimcə, dublyaj yüksək səviyyəli olmalıdır. İstər tərcümə, istər aktyor oyunu, istərsə texniki baxımdan. Biri yerində olmayanda keyfiyyət aşağı düşür. Orta səviyyəli dublyaja isə baxmaq mümkün deyil. Yorur, bezdirir, hətta iyrəndirir də! O ola ki, bizim neçə illərdi qulağımız rus dilinə öyrəşib, çox filmləri o dildə təsəvvürə gətiririk. Qulağımızı ana dilimizdəki dublyaja alışdırmaq üçün dublyajda hər element yüksək, hətta ali keyfiyyətdə yerinə yetirilməlidir. Tərcümə, redaktə, aktyorlar, səsləniş ən cüzi xırdalıqları belə. Bir çoxunun dediyim kimi, qulağından ana dilimizin avazı sovurulub gedib. O doğma ahəngi qaytarmaqda telekanallarımız, göstərilən dublyaj filmləri müstəsna rol oynamalıdır.

- Baxırsan film bir səslə oxunur, hətta qadın səslərini də kişi oxuyur. Ən yaxşı halda filmdə 2-3 səsdən artığı eşidilmir. Belə etinasızlığın səbəbi başdansovduluq deyilsə, bəs nədir?

- İndi gəlib çıxdıq lap əsas məsələnini üstünə. Dublyaj aralıdan çox asan görünür. Bu proses dediyim kimi ayrı-ayrı məqamlardan ibarətdir. "Dublyaj hökmü" özlüyündə əlbəttə ki, gözəldir. Amma, gəlin görək özəl telekanalların buna nə dərəcədə imkanı çatır? Axı, dublyaj maddi imkan istəyir. Özəllər məlumdur ki, reklam hesabına nəfəs alır. Ölkəmizdə iqtisadiyyat yüksəlişdədir. Müvafiq reklam bazarı isə həddən artıq kassaddır. Bunun telekanallara, KİV-lərə münasibətdə mexanizmi işlənməyib. Bu günkü tələbat baxımından dublyaj üçün texniki avadanlıq almağa külli miqdarda pul lazımdır. Şübhəsiz ki, işin sürəti üçün peşəkar tərcüməçilər, redaktorlar, aktyorların olmağı vacibdir. Bu gün ölkəmizdə Azərbaycan dilininin icəliklərindən baş çıxaran film tərcüməçilərinə verilən qonorar Avropa bir yana qalsın, MDB ölkələri ilə müqayisədə dilənçi payıdır. Aktyorlara da həmçinin. Bu səbəbdən, siz deyən kimi 6-7 rolu bir nəfər səsləndirməyə məcburdur. Belə olduqdaəlbəttə ki, dublyajın yarıtmazlığı çox vaxt televiziyaların günahı deyil. Məsələ gəlib "maliyyə divarına" dirənir. "Bəlkə də qaytardılar" gümanı ilə yanaşanlar da var. Birdəfəlik başa düşülməlidir ki, o güman ağacı batdı və bir də göyərməyəcək...

- Vaqif müəllim, bəs vəziyyətdən çıxış yolu necə olardı?

- O olardı ki, əvvəlcədən dövlətə müraciət olunaydı, məsələnin ciddiliyini bir daha nəzərə çatdırılardı. Onsuzda dövlət mədəniyyət sahəsində görülən işlərə çox həvəslə vəsait ayırır. Həmin vəsait "özəllər" arasında məhz dublyajın qurulmasına, tərcüməyə, aktyor oyununa sərf olunsaydı,yəni biz bu işə artıq tam hazır vəziyyətdə yetişərdik. Əlimyandıda subtitrin bir səslə oxumağın ümidinə qalmazdıq.

Bakıda çoxmərtəbəli yaşayış binasında yanğın baş verib
Bakıda çoxmərtəbəli yaşayış binasında yanğın baş verib
Qubada karantin postunda saxlanılan şəxsin nəqliyyat vasitəsindən nərə balıqları aşkarlandı
Qubada karantin postunda saxlanılan şəxsin nəqliyyat vasitəsindən nərə balıqları aşkarlandı
Gəncədə azyaşlı bağlı qapı arxasında qalıb
Gəncədə azyaşlı bağlı qapı arxasında qalıb
Loading Bars
Xəbər lenti
Braziliyada futbolçuların olduğu təyyarə qəzaya uğrayıb
Niderland polisi dünyada ən çox axtarılan narkobarnlardan birini həbs edib
Bakıda çoxmərtəbəli yaşayış binasında yanğın baş verib
Ermənistandakı xaos artıq kifayət qədər dərinləşib - ŞƏRH
Antarktida sahillərində 5,5 bal gücündə zəlzələ baş verib
Çində qəza baş vermiş qızıl mədənindən 11 nəfər çıxarılıb
Füzuli rayonunun Aşağı Aybasanlı kəndi (FOTO/VİDEO)
"MOZART" konteyner gəmisi Qabon sahillərinə çatıb
"Quşçu" palçıq vulkanındakı püskürmə zamanı xaric olunmuş vulkan məhsulunun sahəsi 3 hektar ərazini əhatə edir - Dövlət Qoruğunun direktoru (VİDEO)
Qubada karantin postunda saxlanılan şəxsin nəqliyyat vasitəsindən nərə balıqları aşkarlandı
DİN Şəmkir polisi haqqında yayılan iddialara aydınlıq gətirdi
Gəncədə azyaşlı bağlı qapı arxasında qalıb
Türkiyəyə məxsus gəmidə öldürülən azərbaycanlının nəşinin yanvarın 26-da ölkəmizə yola salınması planlaşdırılır - XİN
İranda koronavirusdan daha 89 nəfər ölüb
Azərbaycanda son sutkada 568 nəfər COVID-19-dan sağalıb, 287 nəfər yoluxub, 10 nəfər vəfat edib
Portuqaliyada prezident seçkilərində sesvərmə başlayıb
Kəlbəcər rayonunun Comərd kəndi (FOTO/VİDEO)
Mövlud Çavuşoğlu: “MV Mozart” gəmisi limana daxil olan kimi azərbaycanlı mühəndisin cənazəsi Vətəninə göndəriləcək
Qazi və ailəsi sosial dəstəklə təmin olunur
Vətən müharibəsi memorial kompleksi və Zəfər muzeyi konsepsiya layihəsinin təqdimatı keçirilib (FOTO/VİDEO)
Mingəçevirdə karantin qaydalarını pozan tədris mərkəzi aşkar edilib
Təhsil naziri Emin Əmrullayev Beynəlxalq Təhsil Günü ilə bağlı paylaşım edib (FOTO)
Sabahın hava proqnozu açıqlanıb
İstixana sahiblərinə güzəşt olunacaq - "Azəriqaz"
Qobustan Qoruğu ziyarətçilər üçün açılır
Ötən il Azərbaycanda avtomobil benzinin istehsalı artıb
Füzuli rayonunun Aşağı Veysəlli kəndi (FOTO/VİDEO)
Yeni Zelandiya sahillərində 5,8 bal gücündə zəlzələ baş verib
Porye "UFC 257" turnirinin əsas döyüşündə Makqreroru məğlub edib
Gömrük Akademiyasının yaranmasının 9 ili tamam olur
Meksikada naməlum şəxslər 19 nəfəri öldürərək yandırıblar
Peyvəndləmənin effektivliyi neftin 60 dollara qədər bahalaşmasına imkan verəcək - Proqnoz
İsraildə koronavirusa yoluxanların sayı 600 min nəfərə çatır
Fransada ötən sutka koronavirusa 23 mindən çox yoluxma qeydə alınıb
Misirdə koronavirusa qarşı kütləvi vaksinasiya başlayır
Pentaqonun yeni rəhbəri britaniyalı həmrakı ilə Rusiya və Çini müzakirə edib
İtaliyada koronavirusdan ölənlərin sayı 85 min nəfəri ötüb
Portuqaliyada prezident seçkiləri keçiriləcək
Britaniyada bir sutkada koronavirusdan 1 348 nəfər ölüb
Çili sahillərində 7 bal gücündə zəlzələ olub
Kolumbiyada koronavirusa yoluxanların sayı 2 milyon nəfəri ötüb
Türkiyədə koronavirusdan sağalanların sayı 2,3 milyon nəfəri ötüb
Bakıda çoxmərtəbəli yaşayış binasında yanğın olub
Ceyhun Bayramov və Mevlüt Çavuşoğlu dəniz quldurlarının Türkiyəyə məxsus gəmiyə hücumunu müzakirə ediblər
Fransada 1 milyon nəfər koronavirusa qarşı peyvənd olunub
Dəniz quldurları Türkiyəyə məxsus gəmini ələ keçiriblər, bir azərbaycanlı öldürülüb
Lənkəranda 14 yaşlı oğlan itkin düşüb, FHN axtarışlara başlayıb
Prezident İlham Əliyevin iqtisadi strategiyasının növbəti uğuru: "Dostluq" anlaşması - Həftənin Hadisəsi
Xızıda qarlı yolda köməksiz vəziyyətdə qalan şəxslər xilas edilib
ÜST: Dünyada koronavirusa yoluxanların sayı 600 mindən çox artıb
Nizami küçəsinin daimi "sakinləri": Karantin rejimi bir onlara təsir etməyib (VİDEO)
Nigeriyada qaz daşıyan avtomobil partlayıb, 30 nəfər ölüb
Prezident İlham Əliyev xalq artisti Eldar Quliyevi 80 illik yubleyi münasibətilə təbrik edib
Prezident İlham Əliyev Eldar Quliyevi “İstiqlal” ordeni ilə təltif edib
İspaniyada zəlzələ nəticəsində 1 nəfər xəsarət alıb
İran Fars körfəzində təhlükəsizlik və neft mövzularında ABŞ ilə əməkdaşlıq edə bilər - Zərif
Amerikalı telejurnalist Larri Kinq vəfat edib
Qətərdə koronavirusa yoluxanların sayı 150 min nəfərə çatır
Əlahiddə Ümumqoşun Orduda bir qrup hərbi qulluqçuya vaxtından əvvəl və növbəti hərbi rütbələr təqdim edilib (FOTO/VİDEO)
Şuşaya qalib kimi gəlmişik - Fərhad Bədəlbəyli və Polad Bülbüloğlu Şuşada (ÖZƏL)
Şahbuz rayonunda zəlzələ olub
Kamal Abdullanın “Yarımçıq əlyazma” romanı Almaniyada çap olunub (FOTO)
Məişətdə yanğın baş verməməsi üçün nə edilməlidir? - FHN
Kəlbəcər rayonunun Qamışlı kəndi (FOTO/VİDEO)
Azərbaycanda 705 nəfər COVID-19-dan sağalıb, 162 nəfər yoluxub, 8 nəfər vəfat edib
Heydər Əliyev Fondunun dəstəyi və “Bravo” supermarketlər şəbəkəsinin təşkilatçılığı ilə Qubadlı və Xocavənddə hərbiçilərimizə zəruri ərzaq məhsulları göndərilib (VİDEO)
Prezident İlham Əliyev Volodimir Zelenskiyə başsağlığı verib
Səfərbərlikdən tərxis edilmiş şəxslərlə bağlı komissiyaya 5 298 vətəndaş müraciət edib
“Vikipediya”nın alman dili bölməsində Azərbaycanla bağlı məqalələr yaradılır
Dövlət Neft Şirkətinin Müşahidə Şurasının tərkibi təsdiqləndi
Qlobal səviyyədə Komiks və Karikatura Yarışmasına start verilir
Qaradağ rayonunda böyük iməcilik keçirildi (FOTO)
Dövlət Neft Şirkətinin idarə edilməsi təkmilləşdirilir: Müşahidə Şurası yaradıldı - FƏRMAN
Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyası “Qarabağ Dirçəliş Fondu”na 100 min manat vəsait köçürüb
Tərtərdə karantin rejimini pozan çayxana aşkarlanıb
İsmayıl Hacıyev “Şöhrət” ordeni ilə təltif edildi
Evlərdən pul və qızıl-zinət əşyaları oğurlayan şəxs tutulub
ABŞ sakini lotereyada 1 milyard dollar udub
2 783 şəhidin 7 127 ailə üzvünə sosial ödənişlər təyin olunub
İranda 6 mindən çox şəxs koronavirusa yoluxub
Bakı aeroportunda qızıl qaçaqmalçısı tutuldu (FOTO) (VİDEO)
Vəzifəli şəxsin qanunsuz hərəkətləri ilə bağlı cinayət işi başlandı
Daha bir qanun layihəsi Milli Məclisin plenar iclasına tövsiyə olundu (FOTO)
Azərbaycanda yeni qanun layihəsi hazırlanır
Cəbrayıl rayonunun Aşağı Maralyan kəndi (FOTO)
Paytaxtda təmizliklə bağlı iməclik keçirilib (FOTO)
Erməni vandalizminin son həddi: Talan olan Zəngilan - Trend TV-nin REPORTAJI
Türkiyədə Rusiya vaksini istehsal ediləcək
"Dostluq" yatağının birgə işlənməsi kommersiya və texniki baxımdan cəlbedici olacaq - "Wood Mackenzie"
Gürcüstan XİN rəhbərinin müavini 20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsini Azərbaycan Səfirliyində yad edib
Aztəminatlı tələbələrə təhsil kreditlərinin faizsiz verilməsi nəzərdə tutulur - Nazir
Azərbaycanın strateji valyuta ehtiyatları 50 milyard dollara çatır
Fikrim ictimaiyyətə fərqli formada təqdim edilib - Emin Əmrullayev
22 kiloqramdan artıq narkotik vasitə qanunsuz dövriyyədən çıxarılıb (FOTO/VİDEO)
"Standard & Poor's" agentliyi Azərbaycanın kredit reytinqi üzrə proqnozu yüksəldib
Şagirdlərin milli qiymətləndirilməsinin aparılması nəzərdə tutulur
"Torqovı"nun bağlı qalan obyektləri açılış gününü gözləyir (FOTO)
Azərbaycan nefti ucuzlaşır
Rusiyada koronavirusa 30 minə yaxın yeni yoluxma olub, 559 nəfər ölüb
Pandemiyada ölüm hallarının qarşısının alınması ilə bağlı layihənin ilk koordinasiya görüşü keçirilib
Bütün xəbərlər