Bakı. Trend:
Beynəlxalq Valyuta Fondunun proqnozlarına əsasən, inkişaf etməkdə olan və formalaşan iqtisadiyyatlar 2026-cı ildə inkişaf etmiş ölkələrdən daha yüksək iqtisadi artım nümayiş etdirəcək. Fondun qiymətləndirmələrinə görə, inkişaf etməkdə olan və formalaşan iqtisadiyyatlarda artımın təxminən 4%, inkişaf etmiş ölkələrdə isə 1,7–1,8% səviyyəsində olacağı gözlənilir. Bu tendensiya qlobal iqtisadiyyatda uzunmüddətli konvergensiya prosesinin davam etdiyini göstərir.
İqtisadçılar hesab edirlər ki, gəlir səviyyəsi nisbətən aşağı olan ölkələr mövcud texnologiyaların mənimsənilməsi, infrastrukturun genişləndirilməsi və məhsuldarlığın artırılması hesabına daha sürətlə inkişaf edir. İnkişaf etmiş iqtisadiyyatlar isə artıq texnoloji baxımdan yüksək səviyyəyə çatdıqları üçün onların artımı əsasən səmərəliliyin tədricən yüksəlməsindən asılı olur.
Bununla yanaşı, rəqəmsal iqtisadiyyat və məlumat iqtisadiyyatı qlobal inkişafın əsas hərəkətverici qüvvələrindən birinə çevrilir. Süni intellekt, rəqəmsal platformalar və böyük həcmli məlumatların emalı iqtisadi artıma mühüm töhfə verir. Ekspertlərin hesablamalarına görə, rəqəmsal iqtisadiyyat artıq dünya ÜDM-nin 15% çoxunu formalaşdırır və bu göstərici artmaqda davam edir.
Hindistanın 2026-cı ildə də dünyanın ən sürətlə inkişaf edən iri iqtisadiyyatlarından biri olaraq qalacağı gözlənilir. Ölkə iqtisadiyyatının 6–6,5% artacağı proqnozlaşdırılır. Daxili tələbatın güclü olması, infrastruktur layihələrinə investisiyalar və istehsal sənayesinin genişlənməsi iqtisadi artımı dəstəkləyən əsas amillər hesab olunur. Eyni zamanda, qlobal istehsal zəncirlərinin yenidən formalaşması Hindistanın sənaye potensialını daha da gücləndirir.
Cənub-Şərqi Asiyada isə Vyetnam, İndoneziya, Tailand və Malayziya elektronika, avtomobil sənayesi və yaşıl enerji ilə bağlı istehsal sahələrinə böyük həcmdə xarici investisiyalar cəlb etməyə davam edir. Son illərdə ASEAN ölkələrinə yönələn birbaşa xarici investisiyaların həcmi 200 milyard ABŞ dollarını ötüb ki, bu da regionun qlobal istehsal və ixrac mərkəzi kimi əhəmiyyətinin artdığını göstərir.
Afrika da uzunmüddətli perspektivdə yüksək inkişaf potensialını qoruyur. Qitənin əhalisi artıq 1,5 milyard nəfəri keçib və gənc demoqrafik struktur istehlak bazarının genişlənməsi, rəqəmsal maliyyə xidmətlərinin inkişafı və urbanizasiya üçün əlverişli şərait yaradır. Bununla belə, enerji çatışmazlığı, nəqliyyat infrastrukturu və maliyyələşmə problemləri iqtisadi inkişafı məhdudlaşdıran əsas amillər olaraq qalır.
Avropada isə iqtisadi artımın təxminən 1% səviyyəsində olacağı gözlənilir. Demoqrafik dəyişikliklər, əmək bazarındakı struktur problemlər və yaşıl transformasiya ilə bağlı yüksək xərclər regionun inkişaf tempini zəiflədir. Buna baxmayaraq, Avropa yüksək texnologiyalar, maliyyə xidmətləri və sənaye istehsalı sahələrində aparıcı mövqeyini qoruyur.
Eyni zamanda, geosiyasi risklərin artması qlobal ticarət və investisiya axınlarını dəyişir. Şirkətlər istehsal və təchizat zəncirlərinin dayanıqlığını ön plana çəkərək investisiyalarını daha çox regional istehsal mərkəzlərinə yönəldirlər. Bu proses dünya iqtisadiyyatında regional inteqrasiyanın güclənməsinə səbəb olur.
Belə bir şəraitdə rəqəmsal transformasiya və məlumat iqtisadiyyatı kapital və əmək resursları qədər mühüm rəqabət üstünlüyünə çevrilir. Azərbaycan isə enerji ixracatçısı statusunu nəqliyyat-logistika infrastrukturunun inkişafı ilə birləşdirərək Avropa ilə Asiya arasında strateji tranzit mərkəzi kimi mövqeyini möhkəmləndirir. Son illərin nəticələrinə görə, ölkənin ÜDM-də qeyri-neft sektorunun payı artıq 67%-dan çoxdur, bu isə iqtisadiyyatın mərhələli şəkildə şaxələndiyini göstərir.
İqtisadçılar hesab edirlər ki, logistika infrastrukturunun modernləşdirilməsi, rəqəmsal xidmətlərin genişləndirilməsi və yeni enerji layihələrinin həyata keçirilməsi Azərbaycanın regional ticarət marşrutlarında rolunu daha da gücləndirə bilər.
Ümumilikdə beynəlxalq proqnozlar göstərir ki, inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatlar 2026-cı ildə də qlobal iqtisadi artımın təxminən 65–70%-ni təmin edəcək. İnkişaf etmiş ölkələr innovasiya, maliyyə bazarları və yüksək texnologiyalar sahəsində lider mövqelərini qorusalar da, qlobal iqtisadi artımın əsas hissəsinin inkişaf etməkdə olan bazarlar hesabına formalaşacağı gözlənilir. Bu tendensiyanın yaxın illərdə də davam etməsi daha çoxqütblü dünya iqtisadiyyatının formalaşmasını sürətləndirə bilər.
