Müqavilənin “Ümumiləşdirici” bəndi

Müqavilənin “Ümumiləşdirici” bəndi

Bakı. Trend:

Müqavilə şərtləri razılaşdırılan zaman insanlar bəzən, məsələn əlaqədar şəxsin simasında telefon və ya elektron poçt vasitəsi ilə yazılı müqavilədə nəzərdə tutulmayan, məzmunu belə müqavilədən kənara çıxan öhdəliklər götürürlər.

Belə öhdəliklərin tərəflər arasındakı sövdələşmənin, həqiqətən də, bir hissəsi olub-olmaması ziddiyyət və anlaşılmamazlıqlara gətirib çıxara bilər. Odur ki, hər hansı müqaviləni hazırlayarkən həmin müqavilənin tərəflər arasındakı anlaşmanın bütün maddi şərtlərini əks etdirib-etdirmədiyindən əmin olmaq çox vacibdir. Bu cür ziddiyyətlərin qarşısını almaq, şifahi öhdəliklər ilə bağlı iddialardan qorunmaq üçün tərəflərin müqaviləyə hüquqda "ümumiləşdirici", yaxud da "birləşdirici" bənd adı verilən müddəanı daxil etmələri məqsədəuyğundur. Ümumiləşdirici bənd, müqavilənin onu imzalayan tərəflərin anlaşmasının yekun ifadəsi olduğunu və həmin müqavilə bağlananadək şifahi və ya yazılı qaydada müzakirə olunub-olunmamasından asılı olmayaraq, həmin müqavilədə əksini tapmayan hər hansı digər məsələnin müqavilənin tərkib hissəsini təşkil etmədiyini özündə ehtiva edir. Ümumiləşdirici bəndin effektivliyi ondan ibarətdir ki, o, əvvəlki müzakirələri və danışıqları vahid yekun sənəddə yığcamlaşdırır. Qısa bir ümumiləşdirici bənd nümunəsinə nəzər salaq:

"Bu müqavilə, tərəflərin aidiyyatı məsələ ilə əlaqədar bütün əvvəlki danışıqlarını və razılaşmalarını əvəz edən bütöv razılaşmadır."

Aşağıda göstərilən misal, ümumiləşdirici bəndin nəyə görə müqaviləyə daxil etmək üçün əlverişli şərt olduğunu başa düşməyə kömək edə bilər. Tutaq ki, kənar proqram təminatçısı potensial müştəri ilə iş barədə müzakirə aparır. Onlar sövdələşmənin əsaslarını - işin məzmununu, qiymətlərini, icra müddətini və s. razılaşdırmaq üçün telefon danışığı aparırlar. Danışıq əsnasında müştəri müvafiq proqramın təhvil verilməsindən sonra məhsul ilə bağlı 2 həftə müddətinə dəstəyin (köməyin) təmin edilib-edilməyəcəyini soruşur. Təminatçı isə təxminən buna bənzər bir cavab verir: "Əlbəttə, əgər həmin vaxta həddən çox işim olmasa, bu, problem deyil." Telefon zəngindən sonra təminatçı müştəriyə sövdələşmənin şərtlərini ehtiva edən müqavilə göndərir. Lakin orada məhsul (proqram) üzrə dəstəyin verilməsi ilə bağlı heç nə yazılmayıb. Müştəri də buna diqqət yetirmir və ya əhəmiyyət vermir, beləliklə, heç bir dəyişiklik etmədən müqaviləni imzalayır.

İndi isə proqramın təhvil verilməsindən sonrakı dövrə nəzər salaq. Müştəri təhvil verilən proqramdan razıdır, lakin o, indi təminatçının məhsul (proqram) üzrə dəstək vermək üçün gəlməsini gözləyir. Təminatçı isə, öz növbəsində, müştəriyə çox məşğul olduğu və dəstək göstərə bilməyəcəyi barədə məlumat verir. Müştəri, "Siz bunu edəcəyinizə söz vermişdiniz, bu bizim sövdələşmənin bir hissəsi idi" - deyə etiraz edir. Təminatçı isə bunu başqa formada xatırladır - o demişdi ki, bunu yalnız vaxtı olarsa icra edəcək idi və məlum olur ki, onun vaxtı yoxdur.

Beləliklə, dilemma yaranır - iki tərəf arasında nəyin necə razılaşdırıldığı barədə narazılıq var və müqavilə məhsul dəstəyi məsələsi ilə bağlı "susur", bu, bir insanın sözünün digər insanın sözü ilə qarşıdurmasıdır. Lakin əgər onların müqaviləsində ümumiləşdirici bənd nəzərdə tutulsa idi, həmin bənd, müqavilədən kənar bəyanatların həmin müqavilənin tərkib hissəsi olması imkanını aradan qaldırması səbəbi ilə problem tam həll edilərdi.
Hüquqi nöqteyi-nəzərdən, əgər mübahisə məhkəməyə gedərdisə, ümumiləşdirici bənd, hər hansı tərəfin, müqavilədən kənar sübut gətirməklə, razılaşmaya dair digər hissələrin də olduğunu iddia etməsinin qarşısını alardı. Bu, məhkəməni yalnız yazılı müqaviləyə baxmağa əhəmiyyətli dərəcədə vadar edir. Doğrudur, Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 88-ci maddəsi sübutun heç birinin (həmçinin heç bir növünün) əvvəlcədən müəyyən edilmiş üstünlüyünün olmadığını müəyyən edir. Lakin ümumiləşdirici bəndin mövcudluğu müqavilədə yazılan şərtlərin üstünlüyünü prima facie isbat edir.
Ümumi hüquq (Common law) ölkələrində isə qüvvəyə minmiş yekun müqavilənin şərtlərinin üstünlüyünü birbaşa bəyan edən "parol evidence rule" (şifahi sübut (etmə) qaydası) hüququn əsas prinsiplərindən biri hesab olunur. Bu da, ilk növbədə, ümumi hüququn beşiyi sayılan İngiltərədə hüquqi adətlərin formalaşmasındakı fərqlilikdən, şifahi və yazılı əqdlərin bağlanması zamanı belə əqdlərin hüquqi nəticələrinin, uzaqgörənliklə, əvvəlcədən təhlil edilməsindən, mülki əqdlərin əksər növlərinin bağlanması zamanı yazılı təsdiqetmənin vacibliyinin düzgün dərk edilməsindən irəli gəlir. Məhz bu keyfiyyətlər sonradan dünyanın bir çox ölkələrində müsbət qarşılanaraq, ictimai münasibətlərdə yazılı əqdlərin bağlanması ənənəsinin inkişafına təkan vermişdir.

Ümumiləşdirici bəndin praktiki nəticəsi odur ki, o, hansısa şərtin müqavilənin tərkib hissəsi olmasını arzu etdikləri təqdirdə, bu şərtin müqavilədə yazıldığından əmin olmağın vacibliyini müqavilənin tərəflərinə aydın şəkildə izah edir. Yuxarıdakı misalda göstərilən halda, əgər müştərinin məhsul (proqram) dəstəyi gözləntisi var idisə, o, imzalamazdan əvvəl bunu müqaviləyə daxil etməli idi.

Söhbət ümumiləşdirici bənddən gedirsə, burada bir mühüm məqama diqqət yetirmək zəruridir - "aldatmaqla sövqetmə"nin mümkünlüyünə. Misalımıza geri qayıdarsaq, müştəri proqram təminatçısı ilə bağladığı müqavilənin əsas səbəbi kimi məhsul dəstəyi barədə vədin verilməsini göstərə, daha sonra isə təminatçının, əslində, heç vaxt belə vədi yerinə yetirmək niyyətinin olmadığını iddia edə bilər. Başqa sözlə, müştəri təminatçının onu aldatmaqla müqaviləni imzalamağa sövq etdiyini iddia edə bilər.

Aldatmaqla sövqetmə iddiasının əsaslı hesab edilməsi, zərərçəkmiş tərəfin aldadan olması iddia edilən tərəfin yalan təqdimatına inanması (etibar etməsi) da daxil olmaqla, bir sıra əsasların göstərilməsini tələb edir. Həmçinin, müştəri qeyd edə bilər ki, ümumiləşdirici bəndin müqavilədə olması və onun konkret məzmunu da məhz belə etibarın ifadəsidir. Belə hallarda, müqavilədən kənar bütün bəyanatlara istinad etmə imkanını istisna edən "sadə" ümumiləşdirici bənd, aldatmaqla sövqetmə iddialarından müdafiə olunmaq üçün o qədər də effektiv müdafiəni təmin etməyə bilər. Lakin məzmununda iddiaçı tərəfin yalan (aldadıcı) olmasına istinad edə bilməsini istisna edən "xüsusi" ümumiləşdirici bənd belə iddialardan qorunmaq üçün etibarlı vasitə ola bilər.

Aqil Mirzəyev

"BSC" MMC-nin Müqavilələr üzrə hüquqşünası

http://bsc.az/
https://www.facebook.com/bsc.group.ltd

TRT Qarabağla bağlı sənədli film hazırlayır
TRT Qarabağla bağlı sənədli film hazırlayır
Xalq Şairi Musa Yaqub dəfn edilib (FOTO)
Xalq Şairi Musa Yaqub dəfn edilib (FOTO)
"Baku Book Center"də “Bir ömür belə keçdi” kitabının təqdimatı keçirilib (FOTO)
"Baku Book Center"də “Bir ömür belə keçdi” kitabının təqdimatı keçirilib (FOTO)
Loading Bars
Xəbər lenti
Mayın 11-dən 14-dək ölkə ərazisində yağmursuz və xoş hava şəraiti müşahidə olunacaq
BMT TŞ Şərqi Qüdsdəki vəziyyətlə əlaqədar iclas keçirəcək
Azərbaycan Rusiyadan beynəlxalq pul köçürmələri üzrə I rübdə lider olub
Gəncədə ikimərtəbəli evdə yanğın olub
Britaniyada koronavirusa daha 1 770 nəfər yoluxub
Ermənistan parlamentində yeni baş nazirin seçilməsi üçün ikinci səsvermə keçiriləcək
Ağcabədidə yol qəzası baş verib, xəsarət alan var
Lavrov bu gün Azərbaycana səfər edəcək
Gədəbəy polisi ulu öndər Heydər Əliyevin anadan olmasının 98-ci ildönümü münasibətilə ağacəkmə aksiyası keçirib (FOTO)
Dünyada ötən sutka koronavirusa 786 mindən çox yoluxma qeydə alınıb - ÜST
Azərbaycanın ümummilli lideri Heydər Əliyevin anadan olmasının 98-ci ildönümüdür
Türkiyədə koronavirusdan sağalanların sayı 4,7 milyonu ötüb
Türklərlə düşmənçilik yalnız Ermənistan üçün deyil, bütün bölgə üçün fəlakətdir - Paşinyan
Şimşək çaxıb, arabir yağış yağıb - Faktiki hava
Prezident İlham Əliyevin rəsmi “Facebook” səhifəsində Ulu Öndərin anadan olmasının 98-ci ildönümü ilə bağlı paylaşım edilib (FOTO)
Misir iyunda Çinin "Sinovac" peyvəndinin istehsalına başlayacaq
Hemilton İspaniya Qran Prisinin qalibi olub
Heydər Əliyev bu gün beynəlxalq arenada iri fiqura çevrilmiş Azərbaycanın möhkəm təməlini qoyub - Rob Sobhani
Azərbaycanın dörd para-taekvandoçusu Tokio-2020-yə lisenziya qazandı (ƏLAVƏ OLUNUB)
Suriya sahillərində tanker partlayıb
Bakıda minik avtomobili dəmir maneəyə çırpılıb, ölən var
Yol polisi İsmayıllıda reyd keçirib (FOTO)
Azərbaycanlı jurnalist Fransa portalında minalanmış ərazilərdən yazıb
Milli Gimnastika Arenasında gimnastlar üçün ən yaxşı şərait yaradılıb - Jalə Qaratova
76 il əvvəl faşizm üzərində qələbə çalan babalarımızın davamçıları erməni faşizminin başını əzdi - Könül Nurullayeva
Yarışlardan sonra emosiyalar müsbətdir - Dünya Kubokunda bürünc medal qazanmış Azərbaycan komandası
Qələbənin 76-cı ildönümü münasibətilə Azərbaycan Ordusunda silsilə tədbirlər keçirilib (FOTO)
Ermənistanda Njdenin şəxsiyyətinə pərəstiş nasist Almaniyasında Hitler şəxsiyyətinə pərəstişlə müqayisə oluna bilər - Oleq Kuznetsov
Azərbaycanda COVID-19-a qarşı peyvənd olunanların sayı açıqlanıb
Gazelli Group şirkəti İkinci Dünya Müharibəsi veteranlarını özünəməxsus şəkildə təbrik edib (FOTO)
Azərbaycanda 1539 nəfər COVID-19-dan sağalıb, 660 nəfər yoluxub
Milli Gimnastika Arenasında bədii gimnastika üzrə Dünya Kubokunda mükafatlandırma mərasimi keçirilib (FOTO)
Bolqarıstan 3 halqa və 2 cüt gürzlə hərəkətlərdə Dünya Kubokunun qalibi olub
“Suraxanı” gəmi muzeyi 10 may tarixindən vətəndaşların istifadəsinə veriləcək
Ombudsman beynəlxalq təşkilatlara çağırış edib
Bədii gimnastika üzrə Dünya Kubokunun üçüncü günündə maraqlı anlar (FOTO)
Bolqarıstan gimnastı Dünya Kubokunda lentlə hərəkətlərdə birinci olub
Faşizm üzərində qazanılan Qələbənin 76-cı ildönümü Beyləqanda qeyd edilib (FOTO)
Zəngilanda əkilən palıd toxumları cücərməyə başlayıb - Nazirlik (FOTO)
İsrail gimnastı Linoy Aşram Dünya Kubokunda daha bir qızıl medal qazandı
Milli Gimnastika Arenasında bədii gimnastika üzrə Dünya Kubokunun qalibləri mükafatlandırılıb (FOTO)
Azərbaycan komandası 5 topla hərəkətlərdə Dünya Kubokunun bürünc medalını qazanıb
Müdafiə Nazirliyinin rəhbərliyi Böyük Vətən müharibəsində həlak olanların xatirəsini yad edib (FOTO)
Azərbaycanın Ermənistanla sərhədində daha bir hərbi hissə fəaliyyətə başlayıb (FOTO)
İtaliyalı gimnast Dünya Kubokunda topla hərəkətlərdə qalib gəlib
Şuşa şəhərində Böyük Vətən müharibəsində Qələbənin 76-cı ildönümü qeyd olunub
İsrail gimnastı Linoy Aşram Dünya Kubokunda halqa ilə hərəkətlərdə qızıl medal qazanıb
İsveçrə nəşri Azərbaycan Prezidentinin Şuşanı mədəniyyət paytaxtı elan etməsindən yazır
Sabahın hava proqnozu açıqlanıb
Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Həzi Aslanovun məzarını ziyarət ediblər (FOTO/VİDEO)
Milli Gimnastika Arenasında bədii gimnastika üzrə Dünya Kubokunun üçüncü günü başlayıb (FOTO)
96 yaşlı müharibə veteranı: Ulu öndər Heydər Əliyevdən gördüyümüz diqqət və qayğını indi Prezident İlham Əliyevdən görürük (VİDEO)
Azərbaycan xalqı Heydər Əliyev kimi dühanı yetişdirdiyi üçün xoşbəxtdir - Əflatun Amaşov
Azərbaycan aprel ayında “OPEC plus” üzrə öhdəliyini yerinə yetirib
FHN küləkli hava şəraiti ilə bağlı əhaliyə müraciət edib
Moskvada hərbi parad keçirilir
Mingəçevir Dövlət Universitetində 9 May - Qələbə Gününə həsr olunan konfrans keçirilib
Mingəçevir Dövlət Universitetinin bir qrup əməkdaşı ailələrində ziyarət edilib (FOTO)
Böyük Vətən müharibəsi veteranları ilə görüş keçirilib (FOTO)
Azərbaycan Sənaye Korporasiyası ağacəkmə aksiyası keçirib (FOTO)
Göygöl Milli Parkının ərazisinə balıq körpələri buraxılıb (FOTO)
Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatına avtomobil hədiyyə edilib (FOTO)
Türkiyə səfiri Azərbaycan xalqını təbrik edib
100-dən çox diaspor könüllüsü və gənci “Heydər Əliyev və Azərbaycan diasporu” mövzusunda keçirilən konfransa qatılıb
Azərbaycan XİN 9 May Qələbə Günü ilə bağlı bəyanat yayıb
Əfqanıstanda silahlı qarşıdurmada yeddi polis öldürülüb
Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva rəsmi "İnstagram" hesabında faşizm üzərində Qələbə Günü münasibətilə paylaşım edib (FOTO)
Bu gün sonuncu Qədr gecəsidir
Los-Ancelesdə Azərbaycanın faşizm üzərində qələbəsindəki roluna dair film hazırlanıb (VİDEO)
Papua-Yeni Qvineyada torpaq sürüşməsi nəticəsində 15 nəfər ölüb
Şirvan şəhərində "Opel" yanıb
Malayziyada ölkə daxilində səyahət etmək və əksər sosial tədbirlər qadağan ediləcək
Kolumbiyada etiraz aksiyaları zamanı 550-ya yaxın insan itkin düşdü
Yunan-Roma güləşçimiz Rafiq Hüseynov "Tokio-2020" Yay Olimpiya Oyunlarına lisenziya qazanıb
Nyu-Yorkun Tayms-skver meydanında atışma baş verib
Dünyada ötən sutka koronavirusa 817 mindən çox yoluxma qeydə alınıb - ÜST
Bakıda bədii gimnastika üzrə Dünya Kubokunun iştirakçıları üçün hər cür şərait yaradılıb - amerikalı idmançı
Türkiyədə son sutkada koronavirusdan 28 896 nəfər sağalıb
"Bavariya" ardıcıl 9-cu dəfə futbol üzrə Almaniya çempionu oldu
Daşkəsən polisi şəhid ailələrinə bayram sovqatları paylayıb
Əfqanıstanda məktəbin qarşısında partlayışlar olub, çoxlu sayda ölən var
Mingəçevir Dövlət Universitetində “Dahi Azərbaycanlı” sənədli filmi nümayiş etdirilib (FOTO)
Azərbaycanda 9 May - faşizm üzərində Qələbə Günü qeyd olunur
Azərbaycanda bayram tətili başlayıb
Mayın 16-dək Azərbaycanda ictimai nəqliyyat işləməyəcək
Bakıda bağlı qapı arxasında qalan iki azyaşlı xilas edilib
Milli Gimnastika Arenasının zalı heyrətamiz dərəcədə gözəldir - rusiyalı idmançı
Mingəçevir Dövlət Universitetində “İşğaldan azad olunmuş Azərbaycan ərazilərinin ekoloji vəziyyəti” mövzusunda nəzəri-praktiki seminar keçirilib (FOTO)
Ramazanın 26-cı gününün duası - İmsak və iftar vaxtı
İran yük avtomobilləri Qarabağa yük daşımır - İran səfirliyi
Mingəçevir Dövlət Universitetinin tələbə gəncləri ulu öndər Heydər Əliyevə həsr olunmuş tədbir keçirib (FOTO)
Bakıda bədii gimnastika üzrə Dünya Kubokunun qalib və mükafatçılarının mükafatlandırılma mərasimi keçirilib (FOTO)
Ramazan bayramı ilə əlaqədar may ayı üzrə pensiyaların ödənişi vaxtından əvvəl başa çatdırılıb
Gimnastlarımız üç halqa və iki cüt gürzlərlə hərəkətlərdə Dünya Kubokunun finalına çıxıb (FOTO)
Bu gün Şuşa azaddır və bir daha bizdən ayrılmayacaq - Şuşa sakini danışır
MDU-da ümummilli lider Heydər Əliyevə həsr olunan mühazirələr keçirilib (FOTO)
Mingəçevir Dövlət Universitetinin əməkdaşları şəhid ailələrini ziyarət ediblər
Liderlik zirvəsini fəth edən Dahi
Bakıda əhaliyə göstərilən ödənişli xidmətlərin dəyəri azalıb
Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Albert Aqarunovun xatirəsi yad edilib
Bütün xəbərlər