Azərbaycanın bank sektoru: 2010-cu ilin yekunları

Azərbaycan, Bakı, 21 dekabr /Trend/

Trend agentliyinin direktor müavini İlahə Məmmədli

Respublikada bank sektorunun inkişaf səviyyəsi ümumilikdə Azərbaycan iqtisadiyyatının inkişaf səviyyəsini müəyyən edən indikatorlardan biridir. Bank sektoru qarşısında çətin tapşırıq durur - gələcəkdə o, iqtisadiyyatın əsas kreditləşmə mənbəyi və Azərbaycanın qeyri-neft sektorunun inkişafı prosesinin sürətlənməsi üçün katalizator olmalıdır. Ümumilikdə bank sektorunda artımın respublikadakı əsas makroiqtisadi göstəriciləri qabaqlamasına baxmayaraq, onun hazırkı potensialı hələ də ölkə iqtisadiyyatının tələbatından çox geri qalır.

2010-cu maliyyə ilinin yekunları bir daha təsdiq etdi ki, Azərbaycanın bank sektoru böhrana yaxşı hazırlanmış şəkildə daxil oldu. Bu, ölkənin Mərkəzi Bankının (AMB) qəbul etdiyi xəbərdaredici yönəldici tədbirlər nəticəsində mümkün oldu və onlar həddindən artıq xarici borcun qarşısını almağa xidmət etdi. Bankların bazarda daha ehtiyatlı davranışının əsaslandırılması, eləcə də risklərin idarə olunmasının və korporativ idarəetmənin əsaslı təkmilləşdirilməsi məqsədilə aktivlərin keyfiyyətinə və kreditlərin girovla təmin olunmasına tələblər vaxtında sərtləşdirildi.

Lakin Mərkəzi Bankın bu tələbləri təkcə sərtləşdirməyə yönəlməmişdi. Bank sektoruna AMB-nin pul siyasətinin yumşaldılması və uçot dərəcələrinin bir neçə dəfə azaldılması, daxili mənbələrin cəlb edilməsi üzrə rezevləşdirmə normalarının azaldılması, banklar tərəfindən xüsusi kreditlərin verilməsi, dövlət əmanətlərinin sığortgalanması məbləğinin beş dəfə artırılması vasitəsilə fəal kömək göstərildi. Bütün bu tədbirlər ümumilikdə vəziyyətin sabitləşməsində rol oynadı.

Bu tədbirlər hesabına Azərbaycanın bank sektoru böhran dövründə müflisləşmə və ya bankların bağlanması hallarından qaça bildi. Lakin bu il AMB bank sisteminin birləşdirilməsi və optimallaşdırılması üzrə strategiyanın həyata keçirilməsinə başladı.

İkiillik fasilədən sonra 2010-cu ilin sonlarına doğru bankların sıraları yenidən seyrəlməyə başladı.

Dekabrın 1-nə Mərkəzi Bank iki bankın - "Debutbank" (1994-cü ildən fəaliyyət göstərir) və "Kövsərbank"ın (1992-ci il) lisenziyasının ləğv edilməsi haqqında qərarını elan etdi. Bu qərar minimum məcmu kapitalın tələblərinin yerinə yetirilməməsi, bank qanunvericiliyi tələblərinin pozulması, eləcə də idarəetmənin və cari fəaliyyətin etibarlı və prudensial qaydada yerinə yetirilməməsi ilə izah edilir. Bu banklar sistematik olaraq AMB-nin göstərişlərini yerinə yetirməyiblər.

Bazarda son ixtisarlar 2008-ci ildə artıq çoxdan fəaliyyət göstərməyən "Poçtbank"ın və kapitallaşma ilə bağlı tələblərə əməl etməyən "Atlantbank"ın lisenziyaları alınan zaman baş verdi. Lakin o zaman bankların sayı "Naxçıvanbank" ASC-yə və "Azfinans Bank"a (indiki AFB Bank) bank fəaliyyəti göstərməklə bağlı icazə verilməklə elə bir o qədər də artmışdı. Lakin bu il Mərkəzi Bank tərəfindən Azərbaycan kapitallı BTB Banka (martın sonlarında) lisenziya verilib. Hazırda ölkənin bank sektorunda 45 bank fəaliyyət göstərir.

Gələcəkdə AMB-nin bankların böyüməsi və bank sistemində kapitallaşmanın artması ilə bağlı strateji məqsədləri nəzərə alınarsa, onların sayının azalması qaçılmazdır. Baxmayaraq ki, son bir neçə il ərzində bankların kapitallaşmasının minimum tələbləri (10 milyon manat) dəyişməz saxlanılıb, bu prosesin stimullaşdırılması üçün hökumət kapitalın artırılmasına yönələn mənfəətin bir hissəsini vergidən üç illiyə azad edib.

İqtisadiyyatı dinamik inkişaf edən ölkənin bu gün bankların daha fəal iştirakına ehtiyacı olduğunu, maliyyə resurslarına yüksək tələbatın və maliyyə axınlarının respublika iqtisadiyyatı daxilində paylanmasına yüksək tələbatın olduğunu nəzərə alaraq Azərbaycana iri və orta banklar lazımdır. Bunun üçün bankların əhəmiyyətli artım potensialı mövcuddur.

Yeri gəlmişkən, hazırda risklərin artması səbəbindən banklar bazarı bir daha qiymətləndirməlidirlər, bu isə müəyyən vaxt tələb edir. Banklar kreditləşmə üçün kifayət qədər həcmdə vəsaitə malikdirlər, lakin onlar vəsaitin vaxtında qayıdacağına əmin olmalıdırlar.

Dünya praktikasında problemli kreditlərin payının 10 faizi ötməsi riskli səviyyə hesab edilir. AMB-nin məlumatına görə, ötən ilin martından ölkə banklarının ümumi kredit portfelində vaxtı ötmüş kreditlərin payı cəmi 3,8 faiz təşkil edir, lakin 2010-cu ilin əvvəlindən onların xüsusi çəkisi artmağa başlayıb və noyabrın 1-nə olan vəziyyətə görə 5,01 faizə çatıb.

Vaxtı ötmüş kreditlərin həcminin artması Azərbaycan banklarında böyük miqdarda borcluların olmasından xəbər vermir, çünki problemli risklərin həcmində artım iri borclarla bağlıdır. Müəssisələr onları qaytararkən dünya iqtisadiyyatındakı böhranlı vəziyyətlə əlaqədar biznes həcminin azalması ilə bağlı problemlərlə üzləşiblər.

Ola bilsin ki, məhz bu, bank biznesinin istiqamətinin kütləvi xidmətə doğru yönəlməsinə kömək edib ki, bu da cari ildə xüsusilə müşahidə olunub. Xüsusilə də bazarın zəif olduğu, əhalinin ödəniş potensialının artdığı paytaxtdan kənarda, regionlarda əhaliyə pərakəndə bank xidmətlərinin göstərilməsi bankların fəaliyyətində perspektivli sahəyə çevrilib. Pərakəndə bank xidmətləri banklar üçün nisbətən daha sərfəli biznes növüdür. Pərakəndə xidmətlərin cəlbediciliyi onunla izah olunur ki, korporativ müştərilər artıq bank xidmətləri ilə əhatə olunublar. Həm də bazarın bu seqmentində rəqabət kifayət qədər sərtdir. Əhali ilə depozit əməliyyatları resursların daimi axınına kömək edir, onun kreditləşməsi isə bankı kifayət qədər yüksək gəlirlə, müddətlər və müştərilər üzrə kredit xidmətlərinin diferensiallaşdırılması hesabına kredit risklərinin şaxələndirilməsini təmin edir.

Bu tendensiyanı proqnozlaşdıran banklar öz inkişaf strategiyalarını bazarın digər seqmentlərinin - fiziki şəxslərə, orta və kiçik biznes müəssisələrinin kreditləşdirilməsinə yönəldirlər. Artıq əhalinin kreditlərinin payına bank sektorunun bütün aktivlərinin 21,3 faizi düşür.

Ölkənin bank bazarında müsbət tendednsiyalardan biri faiz dərəcələrinin xeyli aşağı salınması, əhalinin əmanətləri kimi göstəricinin dinamik artımıdır. İl ərzində fiziki şəxslərin depozitləri 35,8 faiz artaraq 2,9 milyard manat təşkil edib. İyunun 1-dən əmanətlər üzrə faiz dərəcələrinin maksimal həddə, 12 faizədək azaldılması depozitlər üzrə faiz dərəcələrinin ucuzlaşmasına gətirib çıxartdı. Banklar tərəfindən bu dərəcədən artıq cəlb edilən əmanətlər ADIF tərəfindən sığortalanmır və onlara görə kompensasiyaların ödənilməsi nəzərdə tutulmur. İl ərzində manatla əmanətlər üzrə orta faiz dərəcələri demək olar ki, iki faiz azaldılıb.

Mənfəətli bankların sayının azalmasına baxmayaraq [əvvəlki 36 banka nisbətdə 31 bankadək], ümumilikdə hazırda ölkənin bank sektoru kifayət qədər sabitdir, banklar böyük problemlərlə üzləşmirlər. Ölkə bankları 30 faizlik mövcud norma ilə 60-70 faizlik maliyyə likvidliyinə malikdirlər və xarici borclarını vaxtında ödəyirlər.

Artıq görülən tədbirlər nəticəsində ölkə iqtisadiyyatında bankların iştirak payı 27,9 faiz (ÜDM-də kredit qoyuluşlarına nisbətdə) təşkil edir ki, əvvəllər bu göstərici 20 faizi ötmürdü. Bank sisteminin balans aktivləri aylıq tarixi yüksək həddə çatır və noyabrın 1-nə onlar 10 ay ərzində 9,5 faiz artaraq 12,768 milyard manata çatıblar.

Belə artım templərini nəzərə almaqla ölkənin bank sektorunda nəzarətin effektivliyinin yüksəldilməsi məqsədilə AMB-nin vəzifələri sırasına böhranlı inkişafdan sonra bütün bank sektoru üçün risk mənbəyi ola biləcək sistem yaradan bankların nizamlanmasına sistemli, daha da sərt yanaşma daxildir. AMB həmçinin üç istiqamətdə - kapitalın adekvatlığının nizamlanması, likvidliyin idarə olunması və maliyyə rezervləşdirilməsi - yeni tənzimləyici çərçivə tətbiq etməyə hazırlaşır.

Son illər müsbət tendensiyalar aparılan islahatların effektivliyini sübut edir, eləcə də aparıcı banklar arasında rəqabət ciddi şəkildə sərtləşir. Və bu amil 2009-cu ilin bir çox maliyyə təşkilatları üçün yaşamaq üçün sınaq ili olması, 2010-cu ilin isə dünyanın bütün ölkələrində çox çətin keçən böhrandan sonrakı dövrə daxilolma ili olması fonunda müşahidə olunur.

“AccessBank” taksi xidmətləri üzrə tender elan edir
“AccessBank” taksi xidmətləri üzrə tender elan edir
DSMF konsaltinq xidmətləri üçün 300 min manat ayıracaq
DSMF konsaltinq xidmətləri üçün 300 min manat ayıracaq
"Aztelekom" avadanlığın texniki dəstəyi üçün 1,4 milyon manatdan çox vəsait ayıracaq
"Aztelekom" avadanlığın texniki dəstəyi üçün 1,4 milyon manatdan çox vəsait ayıracaq
Loading Bars
Xəbər lenti
Trump yeni administrasiyanın gəlişini etiraf etdi
Pompeo Çinin uyğurlara qarşı siyasətini "soyqırım" adlandırıb
Azərbaycanda 20 Yanvar faciəsinin 31-ci ildönümü qeyd olunur
ABŞ Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin direktoru vəzifəsindən istefa verib
İstədim ona deyim ki, mən də səni, qaqa. Amma gözlərim artıq bağlandı... Şəhidlərinin xatirəsinə həsr olunmuş "Olmayan Bir Müsahibə ..."
Lənkəranda üçmərtəbəli binada yanğın olub
Şagirdlərin yarım illik nəticələri belə qiymətləndiriləcək - Qaydalar təsdiqləndi
Sorosun oyuncağı Paşinyan Ermənistanı bataqlıqdan çıxara bilmir - İqtisadiyyat çökür, etirazlar isə bitmir
2020-ci ildə qlobal sərnişin daşımaları kəskin azalıb
Prezident İlham Əliyevin rəsmi "Facebook" səhifəsində 20 Yanvar faciəsinin ildönümü ilə bağlı paylaşım edilib (FOTO)
Türkiyədə son sutkada koronavirusdan 7 218 nəfər sağalıb
Mingəçevir Dövlət Universitetində 20 Yanvar faciəsinin otuz birinci ildönümünə həsr olunmuş seminar keçirilib
Sumqayıtda fərdi evdə yanğın baş verib
Nazirlik Azərbaycanda internet rabitəsinin genişləndirilməsi işləri barədə
Ermənistanın yalanları dünyanı 20 Yanvar faciəsinin əsl mahiyyətindən yayındırmağa yönəlib - Politoloq
Qarabağda Rusiya və Azərbaycan xilasedicilərinin birgə fəaliyyəti ilə 210 ədəd mina zərərsizləşdirilib (FOTO)
Beynəlxalq Bankın xalis mənfəəti dəfələrlə azalıb
Dübəndi terminalında neft nəqli kəskin şəkildə artıb
Bu rayonlara qar yağıb - FAKTİKİ HAVA
Pambıqçılığın inkişafı ilə bağlı ötən ilin yekunları və qarşıda duran vəzifələrlə bağlı müşavirə keçirilib (FOTO)
İşğaldan azad edilmiş torpaqların inkişaf modeli nümunəvi xarakter daşıyacaq - Könül Nurullayeva
BNA-da Vətən müharibəsinin iştirakçısı olan əməkdaşlarla görüş keçirilib
Bakıda yol qəzası tıxaca səbəb olub
“YAŞAT" Fondu tərəfindən daha 3 nəfərin əməliyyatı təmin edilib (FOTO)
İran Qarabağın bərpasında aktiv iştirak etmək niyyətindədir - Nümayəndələr Azərbaycana səfər edəcək
Sovet rəhbərliyi 20 yanvar faciəsini törətməklə Azərbaycan xalqının qürurunu sındırmaq istəyirdi - Arzu Nağıyev (VİDEO)
QMİ sədrinin Dağlıq Qarabağla bağlı müraciətinə Vatikan cavab verib
Cəbrayıl-Füzuli istiqamətində gedən döyüşlərdə şəhid olan DİN çavuşu (FOTO)
Kəlbəcər rayonunun Çopurlu kəndi (FOTO/VİDEO)
20 Yanvar hadisələri ilə əlaqədar əlilliyi olanlar sosial müdafiə tədbirləri ilə əhatə olunublar
YAP Zəngilan rayon təşkilatında 20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsi yad edilib
ADU-da 20 Yanvar faciəsinin ildönümünə həsr olunmuş seminar keçirilib
Azərbaycana gələn Türkiyə vətəndaşları üçün etibarlı sərhədkeçmə sənədlərinin siyahısı müəyyənləşib
İşğaldan azad olunan əraziləri minalardan təmizləmək üçün Rusiyadan yeni avadanlıqlar gətirildi (FOTO/VİDEO)
Yanvarın 21-nə USD/AZN rəsmi məzənnəsi
Ermənistan vətəndaşları Qarabağdakı zənginlər uğrunda ölməməlidir - Erməni jurnalist
Türkdilli dövlətlər arasında əməkdaşıq perspektivləri müzakirə edilib
Özəlləşdirmə və icarədən dövlət büdcəsinə 71,8 milyon manat daxil olub
Xaçmazda Şəhidlər Xiyabanı yenidən qurulub (FOTO)
Kanada mediasında 20 Yanvar faciəsinə həsr olunmuş məqalə dərc olunub
Azərbaycan - Türkiyə media platforması birgə əməkdaşlığa yeni çalarlar qatacaq - Naqif Həmzəyev
Sabirabadda “Mercedes” yanıb
Aida Mahmudovanın ABŞ-da açılmış sərgisi beynəlxalq media tərəfindən geniş işıqlandırılıb (FOTO)
Azərbaycan, Əfqanıstan və Türkmənistan arasında Yol Xəritəsi imzalanıb
Ötən ilin ən çox istifadə olunan hava limanı məlum oldu
İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə nar bağları salınacaq
15 mikrondan çox olan polietilen torbaların pulla satılması təklif edilir
Səhiyyə Nazirliyinin əməkdaşları peyvənd olundu
YAP 2020-ci ilə dair gəlir və xərclərini açıqlayıb
Koronavirusla bağlı nəqliyyat vasitələrində yol verilən nöqsanlar açıqlanıb
Təlim hərbi hissələrində gənc əsgərlərin qəbulu davam edir (FOTO/VİDEO)
Bağdad Amreyev: Azərbaycan torpaqlarının azad edilməsi bütün türk dünyasının böyük zəfəridir
Nurlan İbrahimov Qarabağ klubundakı vəzifəsindən ayrıldı
2022-ci ildə Şuşanın türk dünyasının mədəni paytaxtı elan olunmasını təklif edirik - Bağdad Amreyev
YAP 2020-ci ildəki fəaliyyəti ilə bağlı hesabat verdi
Xəzərə tullantı sularının axıdılması halları xeyli azalıb - Nazirlik rəsmisi
Azərbaycanda köhnə avtomobillərin utilizasiyası proqramı hazırlanıb
Prezident İlham Əliyev: Bu çətin vaxtda mənəvi-siyasi dəstək bizim xalqımız üçün olduqca vacibdir
Tullantıların idarəolunması üçün 8 regional poliqon yaradılacaq - Nazirlik
Azərbaycanın avtomobil parkı kifayət qədər köhnədir - Ekspert
Prezident İlham Əliyev: Şuşa hələ çox beynəlxalq tədbirlər görəcək
Azərbaycan Prezidenti: Zənnimcə, lap yaxın vaxtlarda biz hamımız dirçəldilmiş şəhərləri görəcəyik
Azərbaycan Prezidenti: Türk Şurası müharibə dövründə bizi hamıdan çox dəstəkləyən təşkilatdır
BNA sürücü və sərnişinlərə xəbərdarlıq etdi
“Gömrük orqanlarında xidmət haqqında Əsasnamə”də dəyişiklik edilib
Prezident İlham Əliyev: Gələcək nəsillər yadda saxlasınlar ki, yalnız öz gücümüzə güvənməliyik
Prezident İlham Əliyev: XX əsrdə belə barbarlıq, şəhərlərin və kəndlərin qəsdən məhv edilməsi görünməyib
Prezident İlham Əliyev: Xarici jurnalistlər Ağdamı “Qafqazın Xirosiması” adlandırıblar
MM Komitəsi azad edilmiş ərazilərdə aqrar sahənin inkişafını qiymətləndirəcək
Dövlət qulluğu üzrə müsabiqənin test imtahanında iştirak etmək üçün qeydiyyat elan edilib
Şəhid ailələrinə və əlillərə birdəfəlik yardım göstərilib
Ombudsman 20 Yanvar faciəsinin 31-ci ildönümü ilə əlaqədar bəyanat yayıb
İstedadlı şagirdlər eksternat qaydasında imtahan verib
20 Yanvar hadisələri ilə əlaqədar əlilliyi olanların ictimai birliklərinin rəhbərləri ilə işçi görüş olub (FOTO)
“Azərsu” vətəndaşlara müraciət edib (FOTO)
Azərbaycanda 949 nəfər COVID-19-dan sağalıb, 305 nəfər yoluxub, 10 nəfər vəfat edib
Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanında yükaşırmanın həcmi artıb
MİDA və YAP Nəsimi Rayon Təşkilatının 20 Yanvar faciəsinin 31-ci ildönümünə həsr olunmuş birgə sosial aksiyası keçirilib (FOTO)
Azərbaycan koronavirusa qalib gələn ilk ölkələr sırasında olacaq - Deputat
İğdır şəhərində 20 Yanvar şəhidləri anılıb (FOTO)
Azərbaycanda iqtisadi artımın yüksək trayektoriyaya keçmək imkanları var - Vüsal Qasımlı
Beynəlxalq Multikulturalizm jurnalı Ali Attestasiya Şurasında qeydiyyata alınıb
Bakı Ali Neft Məktəbində “Qarabağın Təbii Sərvətləri” mövzusunda vebinar keçiriləcək
“Akkord STİK” ASC və “Qazax Sement Zavodu” MMC “Qarabağ Dirçəliş Fondu”na 400 min manat ianə köçürüb
Torpaq sahələrində aqrokimyəvi analizlərin həyata keçirilməsində yeniliklər olacaq
Ötən il özəlləşdirmə və icarədən büdcəyə 72 milyon manat daxil olub
İranda bir gündə 6 minə yaxın şəxs koronavirusa yoluxub, 87 nəfər ölüb
Bakı Slavyan Universitetində 20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsi yad edilib (FOTO)
Dövlət Vergi Xidməti əməkdaşlarının məqaləsi beynəlxalq nəşriyyatda çap olunub
Aİİ-də 20 Yanvar Ümumxalq Hüzn Gününə həsr olunmuş tədbir keçirilib (FOTO)
“Zəfər yolu” sentyabr ayınadək asfaltlanaraq istifadəyə veriləcək (FOTO)
Şəhidlər Xiyabanına vətəndaşların ziyarəti əvvəlki illərdən fərqli təşkil ediləcək - DİN
Hirkan Milli Parkındakı yanğın nəticəsində dəyən zərər hesablanır - Xidmət rəisi
Ombudsman 20 Yanvar abidə kompleksini ziyarət edib (FOTO)
Məktəblərin açılması xəbərlərinə Təhsil nazirliyindən cavab
Ötən il Mətbuat Şurasına göndərilən şikayətlərin sayı açıqlanıb
Azad edilmiş ərazilərdə Prezidentin xüsusi nümayəndəlikləri təsis edilir - Fərman
Prezident İlham Əliyev Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurasının Baş katibini videoformatda qəbul edib (FOTO/VİDEO) (YENİLƏNİB)
Aİ ölkələrində yeni avtomobil satışı rekord həddə azalıb
Ermənilərin meşə fonduna, təbii sərvətlərə vurduğu ziyan hesablanır - Nazir müavini (FOTO/VİDEO)
Bütün xəbərlər