Raket əleyhinə müdafiə sistemində Azərbaycanın rolu üçün şans varmı? - The Heritage Foundation-nın analitiki Ariel Koen

The Heritage Foundation-nın (ABŞ) baş elmi işçisi, politoloq Ariel Koen xüsusi olaraq Trend üçün

Azərbaycan Polşa-Amerika münasibətlərindəki böhrandan fayda qazana bilər. ABŞ-ın Polşada raket əleyhinə ballistik raketlərin yerləşdirilməsi qərarı, Atlantikanın hər iki tərəfinin müxtəlif planları səbəbindən müvəffəqiyyətsizliyə uğramağa doğru gedir və Azərbaycanın oyuna qoşula bilmək imkanı var.

İranın keçirdiyi son raket sınaqları raket əleyhinə sistemlərin təxirəsalınmaz işlənib hazırlanmasını və əməli tətbiqini  zəruri edir və Polşa ilə danışıqların müvəffəqiyyətsizliyə uğraması Vaşinqtonu bütün raket əlehyinə müdafiə arxitekturasına yenidən baxmağa məcbur edə bilər.

İndi yalnız Varşava və Vaşinqtondakı uğur və böyük diplomatik istedad müqaviləni və münasibətləri xilas edə bilər. Bir ölkənin uduzması, oyuna ikinci ölkənin qoşulmasına gətirib çıxara bilər.              

Rusiya hökuməti dəfələrlə Qəbələ Radiolokasiya Stansiyasının ümumi raket əleyhinə müdafiə sisteminin komponenti qismində istifadə edilməsinə dair təkliflər irəli sürüb. Azərbaycan hökuməti bu ideyanı dəstəkləyir. Lakin Vaşinqton buna soyuq yanaşır. Bütün bunlara baxmayaraq, hər şey dəyişə bilər.

Buşun ikinci hakimiyyəti dövründə ABŞ Avropada təhlükəsizlik üzrə münasibətləri qlobal raket əleyhinə müdafiə sistemini yerləşdirmək yolu ilə möhkəmləndirməyə cəhd edir, Polşa isə öz növbəsində, NATO-da Vaşinqton üçün ən üstün tərəfdaş olmaq istəyir. Varşava ordusunu modernizə etməyə və öz ənənəvi düşməni Rusiyaya qarşı münasibətdə ABŞ və NATO arasında təməl daşı olmağa hazır idi.

Kaçinski qardaşlarının və Pentaqonda özündə raket əleyhinə müdafiə sistemini də birləşdirən ABŞ-ın hərbi transformasiya siyasətini idarə edən Don Ramsfeldin hökuməti zamanı bu baş verə bilərdi. Lakin indi ABŞ və Polşadakı xarici siyasət üzrə fikir ayrılıqları "ağılların" görüşünü çətinləşdirir.

Buş-Çeyni tandemi vəzifədə son mərhələsini yaşayır və bu bir qayda olaraq, xarici siyasət üzrə fikir ayrılıqları üçün əlverişli zaman deyil. Buxarestdə NATO sammitində ABŞ-ın Avropa müttəfiqləri Ukrayna və Gürcüstana MAP-ın verilməsinə əks çıxmaqla, Corc Buşu çox məyus ediblər. İsrail və Fələstindəki Əbu-Mazen hökuməti arasında Yaxın Şərq üzrə arzulanan sülhə indi nail olmaq, həmişəkindən daha çətindir. Pakistan getdikcə tikanlı müttəfiqə çevrilir. İndi isə Varşava Buşa daha bir "diplomatik qançır" verdi.

"Foggy Bottom"u və Pentaqonda Robert Geytsi idarə edən Ağ Ev və Kondaliza Rays, öz prioritetlərini digər yerlərdə, İraq, Əfqanstan, İran, Şimali Koreya və ərəb-israil münaqişəsində cəmləşdiriblər. Raket əleyhinə müdafiə arxa plana keçirilib.

Baxmayaraq  çoxları hesab edirlər ki,  raket tutanların yerləşdirilməməsi Polşanın tələb etdiyi məbləğ səbəbindən baş tutmayıb, reallıqda isə vəziyyət başqa cürdür. Baş nazir Donald Tusk haqlıdır: məsələ nə pulda, nə "Patriot"da, nə də ki, THAAD zenit raketlərindədir.

İndiki Polşa hökuməti Avropa ilə münasibətlərinin sönən Buş hökumətindən daha əhəmiyyətli olduğu qərarına gəlib. Avropa İttifaqı ABŞ-ın, o cümlədən  qlobal raket əleyhinə müdafiə gücünə şübhə ilə baxdığı bir zamanda, hər il Polşaya avro milyardlar ödəyir. Baş nazir Tusk Kaçinski erasının zəifləməsindən sonra raket planına əks çıxan Berlin və Parislə münasibətlər qurur. Bəzi Polşa liderlərinin karyerada müvəffəqiyyətə nail olmaq naminə etdiyi şəxsi cəhdləri, ola bilsin ki, Tusk hökumətinin müqaviləyə münasibətdə təkidli mövqedə olmasında öz rolunu oynayıb, - Varşavadakı yüksək vəzifəli mənbələr bildirir. Bəs sonra nə olacaq? Buş administrasiyası şirinliyi artıraraq, ən azı Tuskun tələb etdiyi məbləğin bir hissəsini verə bilər. Lakin o, Pakistan və Misirə verdiyi kimi, Polşa xarici işlər naziri Boqdan Kilçin istədiyi milyardlarla dollar məbləği orduya verə bilməz.

Birincisi, Polşanın dünyada adambaşı gəlirin ən aşağı olduğu və savadsızlıq səviyyəsinin ən yüksək olduğu Pakistan və Misirlə müqayisəsi biabırçılıqdır. Polşa ABŞ-ın ən əsas Avropa müttəfiqləri İtaliya və Böyük Britaniya ilə rəqabət aparmaq istərdi.

İkincisi, həm Misir, həm də Pakisatan dünyanın qeyri-stabil regionlarında,  Yaxın Şərqdə və Hind subqitəsində ən aparıcı ölkələrdir. Pakistan öz ərazisində "Əl Qaidə"yə qarşı mübarizə aparır və ABŞ-ın, NATO-nun Əfqanıstanda apardığı müharibə üçün plasdarmı sayılır.

Üçüncüsü, ABŞ bütün dünyada var-yoxdan çıxmış dövlət sayılır. Xarici borc $7 trilyon; ipoteka və özəl sektorun krediti daxil olmaqla daxili borc $35 trilyon təşkil edir ki, bu da ümumdaxili məhsul həcminin 300 faizidir. ABŞ Polşaya müasir silah sistemləri satmağa və təlimlər keçirməyə şad olardı. Lakin Birləşmiş Ştatlar nəsə ödəmək fikrində deyil.

Rusiyanın hədə-qorxuları ola bilsin Varşavaya təsir edib. Polşa barışmaz qaldıqda, Litva, Xorvatiya, Gürcüstan, hətta Rumıniya və Bolqarıstana öz ərazilərində raket komplekslərinin yerləşdirilməsi təklif oluna bilər. Zərurət yaransa, Ankaradakı hərbi-hakim hökumət öz ərazisində İran əleyhinə Amerika raket sisteminin yerləşdirilməsi təklifini nəzərdən keçirə bilər.

Bununla belə, çıxış yolu Buş administrasiyasının ixtiyarında qalan bir neçə ay ərzində tapıla bilər. Ya Varşavanın Polşada raket əleyhinə müdafiə sisetmlərinin yerləşdirilməsinə dair mövqeyi ciddidir, ya da ki, Varşava Amerikanın nou-hau müdafiə sistemini istəyir. Vaxt isə bitmək üzrədir.

Bu müqavilənin nəticəsi ABŞ-da noyabrda keçiriləcək seçkilərin nəticələrindən də asılı ola bilər. Obama qalib gəlsə, sistem lazımsız ola bilər. Obamanın xarici siyasət üzrə müşaviri Zbiqnev Bjezinski və milli təhlükəsizlik üzrə müşaviri Cimi Karter bildiriblər ki, təklif olunan raket əleyhinə müdafiə sistemləri mənasız bir şeydir, belə ki, mövcud olmayan təhlükəyə (İran) qarşı yönəlib və öz növbəsində avropalılar da bunu rədd edirlər.

Digət tərəfdən, Makkeynin qələbəsi yəqin ki, qlobal  raket əleyhinə müdafiə sistemlərini fəaliyyətdə saxlayacaq və onun administrasiyası Varşavanın qapısını 2009-cu ildə döyəcək.

Moskvada şampanlar açıldığı, Tehranda isə şükür dualarının edildiyi bir vaxtda, Polşa və ABŞ öz geostrateji yollarında ayrılırlar. Bu taixi hadisədir, onu nə rədd etmək, nə də qiymətləndirməmək olar.

Ölkələrin daimi dostlarının deyil, daimi maraqlarının olması baxımından, adama hərdən elə gəlir ki, ABŞ və Polşa bu qaydadan kənar xoşbəxt istisnalıq təşkil edir. Bununla belə, Varşava yadda saxlamalıdır ki, coğrafiya daimi olaraq qalır və beş yüz illik Polşa-Rusiya münasibətləri bir göz qırpımında itib batmayacaq.

Polşada çoxları sakit şəkildə Polşanın bu yaxınlarda əldə etdiyi özünütəsdiqi qeyd ediblər. Vaşinqtonda həmrəylik və soyuq müharibəni xatırlayanlar isə, özlərinə sual verirlər ki, doğurdanmı Polşa dostluğu saxlanıla bilər. Lakin Vaşinqton yeni raket əleyhinə müdafiə arxitekturası üçün digər ölkələrə müraciət edə bilər və burada Azərbaycanın rolu həlledici əhəmiyyətə malik ola bilər.

Soyuq müharibədən sonrakı dünya tarixə qovuşur. İyirmi birinci əsrə xoş gəlmişsiniz.

Bu il Formula 1 Azərbaycan Qran Prisində TV və radio jurnalistləri akkreditasiyadan keçirilməyəcək
Bu il Formula 1 Azərbaycan Qran Prisində TV və radio jurnalistləri akkreditasiyadan keçirilməyəcək
Formula 1 üzrə Azərbaycan Qran Prisi tamaşaçısız keçiriləcək
Formula 1 üzrə Azərbaycan Qran Prisi tamaşaçısız keçiriləcək
Bu il Formula 1 Azərbaycan Qran Prisi yeni qaydalarla keçiriləcək
Bu il Formula 1 Azərbaycan Qran Prisi yeni qaydalarla keçiriləcək
Loading Bars
Xəbər lenti
Sumqayıtda şəhid ailələri və veteranlarla görüş keçirilib (FOTO)
İqlim dəyişikliyi, su ehtiyatlarının azalması səhralaşmanın genişlənməsinə səbəb olub - Direktor
Əfv komissiyasının iclası keçirilir
Ərdoğan Qarabağ zəfəri və Xocalı qətliamı barədə serial çəkilməsini tapşırıb
Azərbaycan süni intellekt üzrə Komitənin 4-cü iclasında təmsil olunub
Binəqədidə ağacları kəsərək bina tikən şirkət rəhbəri məhkəməyə verildi
İranda sutka ərzində 8,5 min nəfər koronavirusa yoluxub, 86 nəfər ölüb
Rəqəmsal texnologiyaların tətbiq olunması TRACECA dəhlizinin cəlbediciliyini artıracaq (MÜSAHİBƏ)
Yeni Zelandiyada Xocalı soyqırımı ilə bağlı məlumatlandırma aksiyası keçirilib (FOTO)
Bakı, Sumqayıt və Abşeron üzrə pensiyaların ödənilmə tarixi açıqlandı
Azərbaycanda koronavirusa yoluxanların sayı 300-ü keçdi
Berlində Xocalı soyqırımı qurbanlarının anım guşəsi yaradılıb (FOTO)
"CoronaVAC" peyvəndi koronavirusa görə ölümdən 100 faiz qoruyur - İnfeksionist
Azərbaycan iqtisadi azadlığa görə Avropa ölkələri arasında birinci olub
Paşinyana dörd cinahdan hücum: Ermənistan vətəndaş müharibəsi ilə üz-üzə...
Bakıda ilk bio-smart avtobus dayanacağı quraşdırılıb (FOTO/VİDEO)
Rusiyada 60-a yaxın şagird zəhərlənib
"Filoloji elmlər innovativ tədqiqatlar kontekstində" adlı beynəlxalq konfransın materialları toplu şəklində çap edilib
Bostonda Xocalı soyqırımı ilə bağlı "səssiz" aksiya keçirilib (FOTO)
Nazirlikdən məktəblərdə dərslərin dayandırılacağı iddiaları ilə bağlı AÇIQLAMA
Ölkədə vaksinasiyadan keçənlərin sayı açıqlanıb
Sabah külək güclənəcək - Xəbərdarlıq
Prezidentin mətbuat konfransı erməni faşizmini göstərmək üçün uğurlu imkan idi - Deputat
Strasburqun Kleber meydanında şamlarla Xocalıya görə şamlar yandırılıb (FOTO)
87 şəhid və qazi ailəsi üzvü təhsil müəssisələrinə işə qəbul olunub
Türkiyə ilə birgə Vətən müharibəsi haqqında film çəkmək niyyətindəyik - Nazir
Bu il Formula 1 Azərbaycan Qran Prisində TV və radio jurnalistləri akkreditasiyadan keçirilməyəcək
Türkiyənin türkdilli ölkələrə ixracı artıb
Nant şəhərindəki "Qarabağ" məktəbində Xocalı soyqırımına aid dərs keçirilib (FOTO)
Formula 1 Azərbaycan Qran Prisi daha 1 il uzadılır
“Mühəndislər üçün biznes təhsili” layihəsinin növbəti kursuna start verilib
Bakıda narkotik alverçisi 3 kiloqram heroinlə yaxalandı (FOTO/VİDEO)
Unibankda yeni təyinat olub
Vaksini ilk növbədə "şəkərim, təzyiqim var" deyənlər vurdurmalıdır - Həkim
Azərbaycan ilkin səhiyyə xidmətinin gücləndirilməsi üçün Türkiyə təcrübəsini öyrənir (FOTO)
Bu il Bakıda Formula 1 zamanı konsert proqramları olmayacaq
Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsinə müraciətlər əsasən bununla bağlı olub
Oralarda işləmək tarix yaratmaq deməkdir - Usta ilə söhbət (FOTO)
Ötən gün ölkədə 33 yanğın olub, 25 nəfər təxliyə edilib
Formula 1 üzrə Azərbaycan Qran Prisi tamaşaçısız keçiriləcək
Belarusda rəssam Nailə Qəndilovanın Xocalı soyqırımına həsr olunmuş rəsm əsəri təqdim edilib
Sabah milli parklara giriş pulsuz olacaq (FOTO)
ABŞ-da Xocalı soyqırımına həsr olunmuş videokonfrans təşkil edilib
Bu il Formula 1 Azərbaycan Qran Prisi yeni qaydalarla keçiriləcək
Yol polisi sürücülərə xəbərdarlıq etdi
Binəqədidə velosiped oğruları saxlanılıb (FOTO/VİDEO)
Mədəniyyət naziri Mövlud Çavuşoğlu ilə görüşüb (ƏLAVƏ OLUNUB)
Çin iyulun sonunadək əhalinin 40 faizini peyvəndləməyi planlaşdırır
Azərbaycanda qızıl və gümüş ucuzlaşıb
İndi güc xanımlarda! - Rabitəbankdan xanım sahibkarlar üçün sürpriz (VİDEO)
Nigar Arpadarainin əvəzinə yeni təyinat oldu
Ötən il prokurorluqda 795 cinayət işinin istintaqı yekunlaşdırılıb
Visa kartları ilə xəyal etdiyiniz alış-veriş Umico Market-də! Bu şərtlərlə hər şeyi əldə etmək istəyəcəksiniz!
Formula 1 üçün jurnalistlərin akreditasiyasına başlayır
Turizm potensialının üzə çıxarılmasında blogerlərin rolu yüksəkdir - Assosiasiya sədri (FOTO)
Azərbaycan nefti ucuzlaşıb
Prezident İlham Əliyev mahir diplomat olduğunu bir daha təsdiq etdi - Deputat
Bir gündə iki marketdən oğurluq edən şəxslər saxlanılıb (FOTO)
Bir ay ərzində “YAŞAT” fondu tərəfindən 23 qazi xaricə müalicəyə göndərilib
Ötən gün borca görə axtarışda olan 11 nəfər saxlanılıb
Təhsil Nazirliyi 8 Marta pul yığımına görə ictimaiyyətə müraciət etdi
“Azərişıq” dronlardan istifadə edəcək (VİDEO)
Tikintidə can qoyan insanların mükafatlandırılmasını istəyirəm – usta ilə söhbət (FOTO)
Xocavənd rayonunun Düdükçü kəndi (FOTO/VİDEO)
Gədəbəydə yağan qar yollarda çətinlik yaradıb (FOTO/VİDEO)
Prezidentin mətbuat konfransı informasiya müharibəsində Azərbaycanın daha bir uğurudur
Qarabağda mədəni irslə bağlı mövcud vəziyyətin obyektiv qiymətləndirilməsi zəruridir – Fransalı deputatın Parisin "lagazetteaz.fr" qəzetinə müsahibəsi
Ölkənin ikinci böyük su elektrik stansiyasında təmir aparılır (FOTO/VİDEO)
Samuxda 30 yaşlı kişi küçədə qətlə yetirildi
Kiyevdə Xocalı soyqırımı qurbanları yad edilib (FOTO)
Azərbaycanda pul bazası il ərzində artıb
Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatları artıb
53 yaşlı kişi küçədə tanımadığı şəxs tərəfindən ölümcül bıçaqlandı
Sulutəpə dairəsində inşa olunan körpüdə son tamamlama işləri gedir
Şəmkirdə avtomobildən oğurluq edən şəxs saxlanılıb (FOTO)
Seçicilərin 15 il əvvəlki tələbləri ilə indiki tələbləri tamamilə fərqlidir - Cavanşir Paşazadə (MÜSAHİBƏ)
Ağstafada 4 otaqlı ev yanıb
Ermənistandakı qədim Azərbaycan abidəsinin görkəmində və təqdimatında ciddi pozuntulara yol verilir (FOTO)
Ərdoğan Azərbaycanla Türkiyə arasında preferensial sazişi təsdiqləyib
İran və Azərbaycan arasında yeni körpünün təməli qoyulacaq - Səfir
Bu gün xarici valyutaların manata qarşı məzənnələri
Bu gün Əfv Komissiyası yeni müraciətlərə baxacaq
İran Qarabağın tezliklə dirçəlişində maraqlıdır - Səfir (MÜSAHİBƏ) (FOTO)
Vaksinasiya xaricə gedənlərin sayına necə təsir edib?
Yaponiyanın qərbində koronavirusun "Britaniya" ştammı yayılıb
Nikol Paşinyan konstitusiyaya dəyişiklik təşəbbüsü irəli sürəcəyini bildirib
Bu gün Azərbaycanda Od çərşənbəsi qeyd edilir
"Brent" markalı neftin qiyməti fevralın 22-dən ilk dəfə 63 dollardan aşağı düşüb
Afrikada koronavirusa yoluxma səbəbindən ölənlərin sayı 103 mini keçdi
Bakıda yaşayış binasında yanğın olub, 25 nəfər təxliyə olunub
"Bitcoin"in qiyməti 10 faiz bahalaşıb
Ağdaşda ev yanıb
Konqo Demokratik Respublikasında 15 nəfər naməlum xəstəlikdən ölüb
Türkiyədə son sutkada koronavirusdan 5 947 nəfər sağalıb
Bakıda mansarda tipli evdə yanğın olub, 4 nəfər xilas edilib
Gürcüstan mətbuatı Azərbaycan Prezidentinin yerli və xarici KİV nümayəndələri üçün keçirdiyi mətbuat konfransından yazır
Abşeron rayonunda 3 otaqlı ev yanıb
Ukrayna mətbuatı Prezident İlham Əliyevin mətbuat konfransını geniş işıqlandırıb (FOTO)
Türkiyənin bəzi vilayətlərində komendant saatı ləğv olunub
Çin KİV-ləri Azərbaycan Prezidentinin vaksin məsələsi barədə fikirlərindən yazıb
Bütün xəbərlər