Əmlak, qızıl, bank əmanəti, yoxsa qiymətli kağızlar? – HANSI SƏRFƏLİDİR?

Əmlak, qızıl, bank əmanəti, yoxsa qiymətli kağızlar? – HANSI SƏRFƏLİDİR?

Bakı. Trend:

Pulu qoruyub saxlamaq və artırmaq, bəzən onu qazanmaqdan çətin olur.

İnvestorların, yəni əlində sərbəst vəsaiti olanların əsas qayğısı onları sərfəli şəkildə yatırmaqdır. Çünki düzgün yatırım etməyəndə nəinki gəlirdən məhrum olmaq, hətta yatırımın özünü də asanlıqla itirmək olar. Ona görə də etibarlı yatırım variantı tapmaq, pulu olanların baş sındırdığı əsas məsələdir.

İndiyədək azərbaycanlılar pulu ən çox bankda, əmlakda və qızılda saxlayırdılar. Əksəriyyət belə də davam edir. Amma son vaxtlar digər variantlar da ortaya çıxmağa başlayıb. İndi birjada qiymətli kağızlara - səhm və istiqrazlara da yatırım etmək olar. Xüsusilə istiqrazlar çox məşhurlaşıb, indiyədək qiymətli kağızlar bazarından xəbərsiz olanlar belə, indi istiqraza yatırım edir və alıb-satırlar.

Trend-in məlumatına görə, hazırda bazarda ən çox alınıb satılan qiymətli kağızlar dövlətə məxsus olanlardır. Bunlar Maliyyə Nazirliyinin manatla buraxdığı Dövlət Qısamüddətli İstiqrazları (DQİ) və dollarla buraxılmış SOCAR istiqrazlarıdır. Amma istiqrazı alıb-satmaq bir, bunlardan qazanmaq isə başqa məsələdir. İstiqrazlarla pul qazanmaq mümkündürmü? Ümumiyyətlə, yatırım məsələsində dövlətlə şəriklik sərfəlidirmi? Bunu bilmək üçün dövlət istiqrazlarının müsbət və mənfi cəhətlərinə baxmaq lazımdır.

1. Hansı variant daha gəlirlidir?

İstənilən yatırımı etməzdən əvvəl onun gəlirliliyinə baxmaq lazımdır. Məsələn, əmlak alıb icarəyə verən şəxs ildə təxminən 2-5%, banklara manatla əmanət qoyan şəxs isə manatla təxminən 8-9%, dollarla 1-2% gəlir əldə edir. Bunların fonunda istiqrazlar daha gəlirli görünür.

Belə ki, Maliyyə Nazirliyinin buraxdığı Dövlət Qısamüddətli İstiqrazları (DQİ) bir qədər əvvələ kimi ildə 14-17% gəlir gətirirdi. Son vaxtlar bu göstərici 8-10%-ə ensə də, yenə də sərfəlidir.

Yeri gəlmişkən, bu istiqrazların nə qədər gəlir gətirəcəyi onların satışı üçün keçirilən hərracda məlum olur. İstiqrazlara tələb-təklifdən asılı olaraq onların gəlirliyi də dəyişir.

SOCAR istiqrazlarında isə gəlir səviyyəsi sabitdir – illik 5%. Pulunu dollarda saxlayanlar onları ya illik 1-2%-lə banklara, ya da illik 5%-lə SOCAR İstiqrazlarına yatıra bilərlər.

2. Cəmi yarım saata nağd pul

Yatırımın qazanc gətirməsi hələ işin bir tərəfidir. Əsas məsələ, likvidlik – yəni həmin qazancı və, əgər lazım olsa, yatırımın özünü itki olmadan dərhal pula çevirə bilməkdir. Ayrı-ayrı yatırımları pula çevirmək üçün fərqli müddət tələb olunur. Məsələn, əmlakı satmaq üçün azı bir neçə həftə və ya aylarla gözləməlisən, daha tez satmaq üçün qiyməti endirmək tələb olunur. Qiymətli kağızları pula çevirmək daha asandır. Lakin bazardakı bəzi kağızlar üçün alıcı tapmaq qəlizdir. Alıcı tapılsa belə, onun təklif etdiyi qiymət kağızın əsl dəyərindən aşağı ola bilər. Buna əmin olmaq üçün qiymətli kağızlar bazarındakı qiymətlərlə maraqlanmaq kifayətdir.

SOCAR istiqrazlarında məsələ bir qədər fərqlidir. SOCAR bu kağızlara “geri alma” zəmanəti verib və istiqrazı istənilən vaxt, ən aşağısı nominal qiymətdən – 1000 dollardan geri satmaq olur. Satış prosesi də surətlidir. İstiqraz sahibi istiqrazı satmaq üçün müraciət etdikdən cəmi 20-30 dəqiqə sonra pul onun bank hesabına köçürülür.

3. Xaricilər bizim istiqrazlara inanırmı?

Yatırımın digər mühüm cəhəti etibarlılıqdır. Azərbaycanlılar daha çox qızıl və əmlak yatırımlarına etibar edir. Bəs dövlətin istiqrazlarına etibar etmək olarmı?

Maliyyə Nazirliyinin buraxdığı Dövlət Qısamüddətli İstiqrazları (DQİ) nəinki qiymətli kağızlar arasında, ümumiyyətlə bütün iqtisadiyyatda ən etibarlı yatırım aləti sayılır – çünki bu kağızların arxasında bütün resursları ilə Azərbaycan dövləti dayanır. Maliyyə Nazirliyinin xaricdə emissiya etdiyi avrobondlara da maraq ənənəvi olaraq yüksəkdir və bu kağızlar nominaldan yüksək qiymətə dövr edilir.

SOCAR istiqrazları isə ölkənin ən böyük şirkəti və biznes strukturu, yenə də dövlətə məxsus olan SOCAR tərəfindən buraxılıb. Hərçənd tam arxayınlıq üçün bu da kifayət etmir. Hər hansı şirkətin qiymətli kağızlarının nə qədər etibarlı olduğunu bilmək üçün həmin şirkətin əvvəllər buraxdığı, xüsusilə də xaricilər üçün nəzərdə tutulan qiymətli kağızlarına baxmaq daha düzgündür. Hazırda London Birjasında SOCAR-ın 1,75 milyard dollarlıq avrobondu (bu da istiqrazın bir növüdür) dövriyyədədir və onlara xarici investorlar tərəfindən böyük tələbat var. Xarici investorların yatırım edərkən qarşı tərəfi necə araşdırdığını yada salmaq kifayətdir ki, onların SOCAR kağızlarına inanıb-inanmadığı məlum olsun.

4. Pulu neçə illiyə yatırmaq lazımdır?

Ayrı-ayrı yatırım növləri üzrə investisiya müddəti fərqlidir. Əmlak və qızılda vaxt məhdudiyyəti yoxdur, bunlara pulu 100 illiyə də yatırmaq olar. Bank əmanətlərinin müddətini bank, istiqrazların müddətini isə emitent (onu buraxan şirkət) müəyyən edir.

İstiqrazların əsas mənfi cəhəti onların qısa müddətə buraxılmasıdır. Məsələn, Maliyyə Nazirliyinin isiqrazları bir qayda olaraq 1-3 il müddətinə, SOCAR istiqrazları isə 5 illiyə buraxılır. Bu müddət qazanc üçün əlverişli olsa da, uzunmüddətli maliyyə planlaşdırılması üçün o qədər də münasib deyil. Yəni bu istiqrazlarla məsələn 10 illik plan qurmaq mümkün deyil. 5 il bitən kim pulu götürüb başqa alətlərə, ya da yeni istiqraza yatırmaq lazım gələcək.

5. Pul həm hesabınızda, həm də cibinizdədir

Təsəvvür edin ki, sizə təcili pul lazımdır. Amma vəsaitlərinizin hamısını yatırım etmisiniz. Bu zaman nə edirik? Qızılı və ya əmlakı girov qoyub lombarddan pul götürürük. Ya da, banka 2-3 illiyə yatırdığımız əmanəti dərhal geri çəkirik, qazanacağımız faizlər də itir. Pulları iri obyektdə olanlar isə onu dəyər-dəyməzinə satmağa çalışırlar.

Qiymətli kağızlarda isə bu məsələ asanlıqla həll olunur. REPO əməliyyatı ilə qiymətli kağız girov qoyulur və aşağı faizlə kredit götürürülür. Proses cəmi 1-2 saat çəkir. Özü də bu zaman yatırımın şərtləri qüvvədə qalır, yəni kağızlar yenə də öz sahibinə qazanc gətirməkdə davam edir.

Daha sadə desək, pulunuz həm yatırımdadır, həm də istənilən vaxt onu götürüb, təcili istifadə etmək olar. İstiqraz sahiblərinin əksəriyyəti bu imkandan yenicə xəbər tutublar. Baxmayaraq ki, qiymətli kağızlar bazarında REPO imkanı çoxdan mövcud idi.

Maliyyə Nazirliyi ilə SOCAR İstiqrazlarının REPO şərtləri bir qədər fərqlidir. DQİ-lərin sahibi malik olduğu istiqrazların 100%-i qədər kredit götürə bilər. Məsələn, 10 min manatlıq DQİ olan şəxs, REPO əməliyyatı ilə elə 10 min manat kredit götürür. İllik faiz dərəcəsi isə pulun hansı müddətə götürülməsindən və məbləğindən asılı olaraq 6-13% arasında dəyişir.

SOCAR İstiqrazının sahibi isə REPO vasitəsilə, malik olduğu istiqrazların dəyərinin 95%-i qədər kredit götürə bilər. Faiz dərəcəsi illik 3,5-4% arasında dəyişir.

Məsələn, 10 istiqrazı olan şəxs 9500 dollar kredit götürür. Bu halda 3 aylıq faiz ödənişi cəmi 100 dollar olur. Müqayisə üçün: 10 min dollar krediti banklardan 12%-lə aldıqda, 3 aylıq faiz xərci 300 dollardır. Adi kreditlərdəki girov qiymətləndirməsi və rəsmiləşdirmə xərclərini də əlavə edəndə fərq daha böyük olur. Görünür elə buna görə, getdikcə daha çox istiqraz sahibi pula olan ehtiyacını REPO əməliyatı ilə ödəyir.

İnvestorların zəif nöqtəsi - "Bir hissəsini götürə bilərəm?"

İnvestorların əsas başağrısı buradadır - investisiyanı və ya yatırılan pulun bir hissəsini pula çevirmək. Bəzi yatırımlarda bu məsələ doğrudan da problemdir. Məsələn, hər hansı obyektin və ya avtomobilin bir hissəsini satmaq və pula çevirmək mümkün deyil. Hətta bank əmanətinin də bir hissəsni vaxtından əvvəl götürdükdə indiyədək imzalanan müqavilə qüvvədən düşür və faiz itkisi baş verir.

İstiqrazlar bu baxımdan daha çevik variantdır. İstənilən vaxt həm Maliyyə Nazirliyinin, həm də SOCAR-ın istiqrazının bir hissəsini satıb pula çevirmək mümkündür, qalan hissə isə yerində qalır və sahibinə gəlir gətirməkdə davam edir.

6. İstiqrazları almaq asandırmı?

İstiqrazları almaq o qədər də çətin deyil. Maliyyə Nazirliyinin İstiqrazlarının satışı ilə bağlı demək olar ki, hər ay Bakı Fond Birjasında hərrac keçirilir. Burada istiqrazlar üzrə sifarişlər toplanır və sonra satılacaq istiqrazlar bu sifarişlər əsasında investorlar arasında bölünür. Amma istiqrazlara tələbat böyük olduğundan heç də bütün investorlar bu kağızları ala bilmirlər. Axır vaxtlar keçirilən hərraclarda DQİ-yə tələbat bazara çıxarılan istiqrazların həcmini br neçə dəfə üstələyir.

SOCAR İstiqrazlarında məsələ daha sadədir. ASAN 1 və ASAN 5 xidmət mərkəzlərinə və ya istiqrazların marketmeykeri «PSG Kapital» şirkətinə müraciət etməklə onları qısa müddətdə həm almaq, həm də geri satmaq olar.

7. Pulu biznesə yatıraq, yoxsa istiqraza?

Təbii ki, pulları aktiv biznesə yatıraraq qat-qat artıq gəlir götürmək olar. İstənilən ticarətçi və ya xidmət sektorunda çalışanlar bunu sizə təsdiqləyərlər. Amma aktiv biznesin öz reallıqları və riskləri var. Bizneslə birbaşa məşğul olmaq istəyənlər vaxtlarını və resurslarını bütünlüklə ona sərf etməlidirlər. Qiymətli kağızlar isə bu pulu heç bir əmək və vaxt sərf etmədən qazanmağa imkan verir.

Əvəzində bazarda Maliyə Nazirliyinin və SOCAR-ın istiqrazlarının olması iş adamlarına başqa bir məsələdə kömək edib. Artıq hər hansı biznes layihəsini müzakirə edərkən müqayisə aparmaq üçün standart yaranıb: biznesin gəlirliyi manatla 8-9%-dən, dollarda isə 5%-dən yüksək olmalıdır. Əks halda pulu ya Maliyyə Nazirliyinin, ya da SOCAR-ın istiqrazlarına yatırıb əziyyətsiz-risksiz qazanmaq mümkündür. Başqa sözlə, dövlət istiqrazları biznes sektorunda müqayisə alətinə çevrilib.

İstixana sahiblərinə güzəşt olunacaq - "Azəriqaz"
İstixana sahiblərinə güzəşt olunacaq - "Azəriqaz"
Ötən il Azərbaycanda avtomobil benzinin istehsalı artıb
Ötən il Azərbaycanda avtomobil benzinin istehsalı artıb
Peyvəndləmənin effektivliyi neftin 60 dollara qədər bahalaşmasına imkan verəcək - Proqnoz
Peyvəndləmənin effektivliyi neftin 60 dollara qədər bahalaşmasına imkan verəcək - Proqnoz
Loading Bars
Xəbər lenti
"Quşçu" palçıq vulkanındakı püskürmə zamanı xaric olunmuş vulkan məhsulunun sahəsi 3 hektar ərazini əhatə edir - Dövlət Qoruğunun direktoru (VİDEO)
Qubada karantin postunda saxlanılan şəxsin nəqliyyat vasitəsindən nərə balıqları aşkarlandı
DİN Şəmkir polisi haqqında yayılan iddialara aydınlıq gətirdi
Gəncədə azyaşlı bağlı qapı arxasında qalıb
Türkiyəyə məxsus gəmidə öldürülən azərbaycanlının nəşinin yanvarın 26-da ölkəmizə yola salınması planlaşdırılır - XİN
İranda koronavirusdan daha 89 nəfər ölüb
Azərbaycanda son sutkada 568 nəfər COVID-19-dan sağalıb, 287 nəfər yoluxub, 10 nəfər vəfat edib
Portuqaliyada prezident seçkilərində sesvərmə başlayıb
Kəlbəcər rayonunun Comərd kəndi (FOTO/VİDEO)
Mövlud Çavuşoğlu: “MV Mozart” gəmisi limana daxil olan kimi azərbaycanlı mühəndisin cənazəsi Vətəninə göndəriləcək
Qazi və ailəsi sosial dəstəklə təmin olunur
Vətən müharibəsi memorial kompleksi və Zəfər muzeyi konsepsiya layihəsinin təqdimatı keçirilib (FOTO/VİDEO)
Mingəçevirdə karantin qaydalarını pozan tədris mərkəzi aşkar edilib
Təhsil naziri Emin Əmrullayev Beynəlxalq Təhsil Günü ilə bağlı paylaşım edib (FOTO)
Sabahın hava proqnozu açıqlanıb
İstixana sahiblərinə güzəşt olunacaq - "Azəriqaz"
Qobustan Qoruğu ziyarətçilər üçün açılır
Ötən il Azərbaycanda avtomobil benzinin istehsalı artıb
Füzuli rayonunun Aşağı Veysəlli kəndi (FOTO/VİDEO)
Yeni Zelandiya sahillərində 5,8 bal gücündə zəlzələ baş verib
Porye "UFC 257" turnirinin əsas döyüşündə Makqreroru məğlub edib
Gömrük Akademiyasının yaranmasının 9 ili tamam olur
Meksikada naməlum şəxslər 19 nəfəri öldürərək yandırıblar
Peyvəndləmənin effektivliyi neftin 60 dollara qədər bahalaşmasına imkan verəcək - Proqnoz
İsraildə koronavirusa yoluxanların sayı 600 min nəfərə çatır
Fransada ötən sutka koronavirusa 23 mindən çox yoluxma qeydə alınıb
Misirdə koronavirusa qarşı kütləvi vaksinasiya başlayır
Pentaqonun yeni rəhbəri britaniyalı həmrakı ilə Rusiya və Çini müzakirə edib
İtaliyada koronavirusdan ölənlərin sayı 85 min nəfəri ötüb
Portuqaliyada prezident seçkiləri keçiriləcək
Britaniyada bir sutkada koronavirusdan 1 348 nəfər ölüb
Çili sahillərində 7 bal gücündə zəlzələ olub
Kolumbiyada koronavirusa yoluxanların sayı 2 milyon nəfəri ötüb
Türkiyədə koronavirusdan sağalanların sayı 2,3 milyon nəfəri ötüb
Bakıda çoxmərtəbəli yaşayış binasında yanğın olub
Ceyhun Bayramov və Mevlüt Çavuşoğlu dəniz quldurlarının Türkiyəyə məxsus gəmiyə hücumunu müzakirə ediblər
Fransada 1 milyon nəfər koronavirusa qarşı peyvənd olunub
Dəniz quldurları Türkiyəyə məxsus gəmini ələ keçiriblər, bir azərbaycanlı öldürülüb
Lənkəranda 14 yaşlı oğlan itkin düşüb, FHN axtarışlara başlayıb
Prezident İlham Əliyevin iqtisadi strategiyasının növbəti uğuru: "Dostluq" anlaşması - Həftənin Hadisəsi
Xızıda qarlı yolda köməksiz vəziyyətdə qalan şəxslər xilas edilib
ÜST: Dünyada koronavirusa yoluxanların sayı 600 mindən çox artıb
Nizami küçəsinin daimi "sakinləri": Karantin rejimi bir onlara təsir etməyib (VİDEO)
Nigeriyada qaz daşıyan avtomobil partlayıb, 30 nəfər ölüb
Prezident İlham Əliyev xalq artisti Eldar Quliyevi 80 illik yubleyi münasibətilə təbrik edib
Prezident İlham Əliyev Eldar Quliyevi “İstiqlal” ordeni ilə təltif edib
İspaniyada zəlzələ nəticəsində 1 nəfər xəsarət alıb
İran Fars körfəzində təhlükəsizlik və neft mövzularında ABŞ ilə əməkdaşlıq edə bilər - Zərif
Amerikalı telejurnalist Larri Kinq vəfat edib
Qətərdə koronavirusa yoluxanların sayı 150 min nəfərə çatır
Əlahiddə Ümumqoşun Orduda bir qrup hərbi qulluqçuya vaxtından əvvəl və növbəti hərbi rütbələr təqdim edilib (FOTO/VİDEO)
Şuşaya qalib kimi gəlmişik - Fərhad Bədəlbəyli və Polad Bülbüloğlu Şuşada (ÖZƏL)
Şahbuz rayonunda zəlzələ olub
Kamal Abdullanın “Yarımçıq əlyazma” romanı Almaniyada çap olunub (FOTO)
Məişətdə yanğın baş verməməsi üçün nə edilməlidir? - FHN
Kəlbəcər rayonunun Qamışlı kəndi (FOTO/VİDEO)
Azərbaycanda 705 nəfər COVID-19-dan sağalıb, 162 nəfər yoluxub, 8 nəfər vəfat edib
Heydər Əliyev Fondunun dəstəyi və “Bravo” supermarketlər şəbəkəsinin təşkilatçılığı ilə Qubadlı və Xocavənddə hərbiçilərimizə zəruri ərzaq məhsulları göndərilib (VİDEO)
Prezident İlham Əliyev Volodimir Zelenskiyə başsağlığı verib
Səfərbərlikdən tərxis edilmiş şəxslərlə bağlı komissiyaya 5 298 vətəndaş müraciət edib
“Vikipediya”nın alman dili bölməsində Azərbaycanla bağlı məqalələr yaradılır
Dövlət Neft Şirkətinin Müşahidə Şurasının tərkibi təsdiqləndi
Qlobal səviyyədə Komiks və Karikatura Yarışmasına start verilir
Qaradağ rayonunda böyük iməcilik keçirildi (FOTO)
Dövlət Neft Şirkətinin idarə edilməsi təkmilləşdirilir: Müşahidə Şurası yaradıldı - FƏRMAN
Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyası “Qarabağ Dirçəliş Fondu”na 100 min manat vəsait köçürüb
Tərtərdə karantin rejimini pozan çayxana aşkarlanıb
İsmayıl Hacıyev “Şöhrət” ordeni ilə təltif edildi
Evlərdən pul və qızıl-zinət əşyaları oğurlayan şəxs tutulub
ABŞ sakini lotereyada 1 milyard dollar udub
2 783 şəhidin 7 127 ailə üzvünə sosial ödənişlər təyin olunub
İranda 6 mindən çox şəxs koronavirusa yoluxub
Bakı aeroportunda qızıl qaçaqmalçısı tutuldu (FOTO) (VİDEO)
Vəzifəli şəxsin qanunsuz hərəkətləri ilə bağlı cinayət işi başlandı
Daha bir qanun layihəsi Milli Məclisin plenar iclasına tövsiyə olundu (FOTO)
Azərbaycanda yeni qanun layihəsi hazırlanır
Cəbrayıl rayonunun Aşağı Maralyan kəndi (FOTO)
Paytaxtda təmizliklə bağlı iməclik keçirilib (FOTO)
Erməni vandalizminin son həddi: Talan olan Zəngilan - Trend TV-nin REPORTAJI
Türkiyədə Rusiya vaksini istehsal ediləcək
"Dostluq" yatağının birgə işlənməsi kommersiya və texniki baxımdan cəlbedici olacaq - "Wood Mackenzie"
Gürcüstan XİN rəhbərinin müavini 20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsini Azərbaycan Səfirliyində yad edib
Aztəminatlı tələbələrə təhsil kreditlərinin faizsiz verilməsi nəzərdə tutulur - Nazir
Azərbaycanın strateji valyuta ehtiyatları 50 milyard dollara çatır
Fikrim ictimaiyyətə fərqli formada təqdim edilib - Emin Əmrullayev
22 kiloqramdan artıq narkotik vasitə qanunsuz dövriyyədən çıxarılıb (FOTO/VİDEO)
"Standard & Poor's" agentliyi Azərbaycanın kredit reytinqi üzrə proqnozu yüksəldib
Şagirdlərin milli qiymətləndirilməsinin aparılması nəzərdə tutulur
"Torqovı"nun bağlı qalan obyektləri açılış gününü gözləyir (FOTO)
Azərbaycan nefti ucuzlaşır
Rusiyada koronavirusa 30 minə yaxın yeni yoluxma olub, 559 nəfər ölüb
Pandemiyada ölüm hallarının qarşısının alınması ilə bağlı layihənin ilk koordinasiya görüşü keçirilib
DİN sosial şəbəkə istifadəçilərinə dələduzlarla bağlı müraciət edib
Məmurlar dürüst, xalqına, dövlətinə sadiq və peşəkar xüsusiyyətlərə malik olmalıdır - Hikmət Hacıyev
Müharibə zamanı dağıdılan məktəblərlə bağlı qərarlar üzərində işlənilir - Nazir
“Yüksəliş” müsabiqəsi Hikmət Hacıyevin təqdimatında vebinar təşkil edib (FOTO)
Bazar günü hava yağmursuz keçəcək, 8 dərəcə isti olacaq
Rus hərbçisi Ermənistanda qəzaya düşüb öldü
Cəlilabadda qadın əri tərəfindən öldürüldü
Qarabağın iqlim və relyefi müxtəlif turizm məhsullarının inkişafına imkan yaradır - Turizm Bürosu
Bütün xəbərlər