Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli uzun sürən prosesdir - Crisis Group proqramlarının direktoru

Azərbaycan, Bakı, 29 yanvar/ Trend , müxbir E.Rüstəmov/ Beynəlxalq Böhran Qrupunun (Crisis Group) Avropa proqramlarının direktoru Sabina Freyzer ilə Trend - un müsahibəsi 

- 2009 - cu ildə Ermənitstan - Azərbaycan  Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli mümkündürmü?

-  Münaqişənin nizamlanmasına açar Azərbaycan və Ermənistanın liderləri və xalqıdır. Bu, ilk növbədə, qarşılıqlı münasib güzəştli həll variantları tapmalı olan azərbaycanlılar və ermənilər, o cümlədən Dağlıq Qarabağ əhalisidir. Bu həll, sülh danışıqları yolu ilə, stabil, sabit və ədalətli sülhün təmin edilməsi üçün, münaqişədə bütün maraqlı tərəflərin əsas maraqları və insan haqları nəzərə alınaraq əldə olunmalıdır. 

Xarici oyunçular, istər ATƏT-in Minsk Qrupu, istərsə də ayrı-ayrı dövlətlər, münaqişə dinamikasının formalaşdırılması və sülhün əldə olunmasında tərəflərə yardım məsələsində yalnız ikinci dərəcəli rol oynaya bilər. Biz 2009-cu ildə sülh sazişinin imzalanma ehtimalını tam istisna edə bilmərik. Lakin Ermənistan və Azərbaycan sülh sazişi imzalasa belə, Dağlıq Qarabağ və digər ərazilərdə sülh şəraitində yaşamağa alışmalı olan azərbaycanlılar və ermənilər arasında inamın möhkəmləndirilməsi üçün illər lazımdır. Odur ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli uzun sürən prosesdir.

Biz 2009-cu ildə sülh yolunda əhəmiyyətli tərəqqi ehtimalını istisna edə bilmərik. Həm Ermənistan, həm də Azərbaycan Madrid prinsipləri əsasında ATƏT-in Minsk Qrupunun dəstəyi ilə danışıqları davam etdirir. Gürcüstanda avqust böhranı beynəlxalq ictimaiyyət üçün Cənubi Qafqazda mövcud münaqişələrin tezliklə həlli vacibliyini artırıb. Noyabrda Azərbaycan, Ermənistan və Rusiya prezidentlərinin imzaladıqları Moskva Bəyann aməsi daha çox Gürcüstandakı müharibədən sonra Rusiyanın beynəlxalq imicini yaxşılaşdırmaq cəhdi kimi qəbul olunsa da, o, 1994 - cü ildən bəri Azərbaycan və Ermənistan arasında imzalanan və münaqişənin siyasi yolla nizamlanmasını nəzərdə tutan ilk sənəd oldu.

Türkiyə də Qafqazda öz regional gücünü genişləndirir. Ermənistan -Türkiyə münasibətlərinin normallaşması Dağlıq Qarabağ üzrə sülh prosesinə müsbət təsir göstərir. Bu halda, son nailiyyətləri nəzərə alsaq, ehtiyatlı nikbinliyə bəzi əsəslar var. Lakin, bayaq qeyd etdiyim kimi, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi kimi mürəkkəb problemlərin həlli  - uzun sürən prosesdir və  onun tam həlli on ildən az vaxt aparmayacaq. Bu prosesin başlanması üçün bütün tərəflərin rəhbərlərinin  əhali arasında "Madrid prinsipləri" barədə düzgün anlayış yaratmaları və iki ölkə ictimaiyyəti arasında etibarın möhkəmləndirilməsi tədbirlərini təşviq etmələri olduqca vacibdir.

  -- Sizin  fikrinizcə, hərbi əməliyyatların bərpası mümkündürmü?

-- Münaqişə nizamlanmayıbsa və iki ordu arasında səngərlərdə atışma qeydə alınırsa, müharibə hər an başlaya bilər. Gürcüstandakı avqust müharibəsi regionda status-kvonun nə dərəcədə kövrək olduğunu göstərdi. Lakin müharibənin bərpasının nə qədər fəlakətli nəticələrə gətirb çıxara bilməsi baxımından, onun səmərəsi də oldu. Bu regional və Avropa təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üzrə 2008 - ci ildə Gürcüstanda baş verən müharibədən daha böyük problem kəsb edən Dağlıq Qarabağda analoji ssenarinin təkrarlanmaması üçün, Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin çiyninə xüsusi məsuliyyət qoyur. Azərbaycan və Ermənistan liderləri beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən Cənubi Qafqaza göstərilən gücləndirilmiş diqqətdən  faydalanmalı və sülh yolu ilə nizamlanmaya nail olmaq üçün onların yardımından istifadə etməlidirlər.

  -- Necə düşünürsünüz, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması üzrə çərçivə sazişi layihəsində hansı prinsiplər razılaşdırılmamış qalıb?

-- 2007- ci ilin noyabrında ATƏT-in Madrid sammitində Ermənistan və Azərbaycanın xarici işlər nazirlərinə rəsmi şəkildə təqdim olunmuş Minsk Qrupunun təklifləri bugünkü danışıqların əsasını təşkil edir. "Baza prinsipləri" kimi də tanınan bu təkliflər - Praqada 2004 - cu ildən Azərbaycan və Ermənistanın xarici işlər nazirlərinin "Paris prosesi" adlandırılan bir sıra görüşlərinin nəticəsidir.  Bu təkliflər məlumdur və əvvəllər Böhran Qrupunun "Sülh Planı" (2005) "Riskli müharibə" (2007) müvafiq məruzələrində işlənib.

Bu təkliflər sülh prosesinin son mərhələsində ümumxalq səsverməsi yolu ilə Dağlıq Qarabağın yekun statusunun müəyyən edilməsini, bundan sonra güc tətbiqindən imtina, Ermənistan qüvvələrinin işğal olunmuş ərazilərdən tədricən çıxarılması və məcburi köçkünlərin öz torpaqlarına qayıtması, ticarət və əlaqələrin bərpa olunması da daxil olmaqla, bütün qalan etibar tədbirlərinin həyata keçirilməsini nəzərdə tutur.

Lakin tərəflərin Kəlbəcər və Laçın rayonlarının qaytarılması, Dağlıq Qarabağın yekun statusunu müəyən edəcək səsvermənin formaları və səsvermə keçirilənədək Azərbaycan məcburi köçkünlərinin Dağlıq Qarabağa qaytarılması məsələləri kimi əhəmiyyətli fikir ayrılıqları var. Minsk Qrupu hazırda Azərbaycan və Ermənistan liderləri tərəfindən "Baza prinsipləri"nin imzalanması məqsədilə, münaqişə tərəfləri ilə  qalan fikir ayrılıqlarının aradan qaldırılması məsələsini işləyir.

Beynəlxalq Böhran Qrupu hesab edir ki, Ermənistan - Azərbaycan münaqişəsinin nizamlanması üzrə "Madrid prinsipləri" onun sülh yolu ilə həlli üçün ən yaxşı çərçivədir.

Azərbaycanda bu təkliflərlə bağlı səhv məlumatlar və şablon təfəkkür tipləri yayılıb. Guya bu təkliflər Dağlıq Qarabağın Azərbaycandan ayrılmasının qanuniləşdirilməsi məqsədilə gizli sövdələşmə ifadə edir. Analoji əndişə Ermənistanda da mövcuddur.

Azərbaycan və Ermənistan rəhbərlərinin Minsk Qrupunun təklifləri ilə bağlı ölkələrinin ictimaiyyətinə məlumat verməsi və onlarla məsləhətləşmələr aparması olduqca vacibdir. Sülh prosesində tərəqqiyə nail olmaq üçün vətəndaşların daha çox  məlumatlandırılması  və azərbaycanlı və ermənistanlı həmkarlarla müzakirələrin aparılması olduqca vacibdir.

   -- KİV - də  Ermənistana təqribən 800 milyon dollar məbləğində Rusiya silahlarının verilməsi barədə məlumat yayılmışdı. Necə hesab edirsiniz, belə hərəktlər sülh prosesinin pozulmasına gətirib çıxara bilərmi?

-- Mən bu barədə Azərbaycanın kütləvi informasiya vasitələrində oxumuşam və hazırkı mərhələdə bu problem barədə mühakimə yeritmək mənə çətindir. Rusiya tərəfi bu məlumatı təkzib edir, bizim isə, bu iddialara sübutumuz yoxdur. Lakin doğru olarsa, bu fakt, şübhəsiz ki, Rusiyanın ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədri və Dağlıq Qarabağ münaqişəsində qərəzsiz vasitəçi qismində mövqeyini korlayır. Silah ötürülməsi BMT Təhlükəsizlik Şurasının 853 saylı Qətnaməsinə (1993)  də ziddir. Bu Qətnamə dövlətləri qəti surətdə "münaqişənin eskalasiyası və ya ərazilərin işğalının davam etdirilməsinə gətirib çıxara biləcək istənilən silah və döyüş sursatlarının tədarükündən çəkinməyə" çağırır.

Böhran Qrupu hesab edir ki,  Dağlıq Qarabağ münaqişəsi həll olunmayınca, həm Ermənistana, həm də Azərbaycana istənilən silah tədarükü gələcəkdə hərbiləşdirilməyə gətirib çıxarır,  yalnız sülh prosesinin pozulmasına və onsuz da az olan ehtiyatların əhalinin maraqları üçün istifadə edilməməsinə xidmət edir.

Məqalə müəllifi ilə əlaqə ünvanı -  [email protected]

Multikulturalizm Mərkəzi “Həqiqətin onomastikası” kitabını nəşr edib
Multikulturalizm Mərkəzi “Həqiqətin onomastikası” kitabını nəşr edib
Rusiya prezidenti Azərbaycanın mədəniyyət xadimlərini mükafatlandırıb
Rusiya prezidenti Azərbaycanın mədəniyyət xadimlərini mükafatlandırıb
Bakıda keçiriləcək "JARA 2022" festivalının tarixləri açıqlandı
Bakıda keçiriləcək "JARA 2022" festivalının tarixləri açıqlandı
Loading Bars
Xəbər lenti
Dələduz iş başında yaxalanıb
Regional rəqəmsal hökumət portalının ilkin versiyası hazırlanıb
Azərbaycan neft ixracını azaldıb
Dünyada ən çox satılan avtomobillər hansılardır?
Bakı Baş Gömrük İdarəsində əməliyyat: Vəzifəli şəxslər rüşvət alarkən saxlanıldı
Hikmət Hacıyev Brüsseldə NATO-nun Baş katibinin müavini ilə görüşüb (FOTO)
Qubada qardaşlar çaya düşüb, biri ölüb
“Yüksəliş” müsabiqəsi iştirakçıların məlumat bazasını yaratdı
Teledərslərin mayın 18-nə olan cədvəli
Ölkəmizin uğurlarına qısqanclıqla yanaşanlar dost ölkələrlə münasibətlərimizi pozmağa cəhd göstərirlər - Deputat
Bakıda küçə və prospektlərdə sıxlıq var - BNA (FOTO)
Tovuzda 10 yaşlı qızın qətlində təqsirləndirilən şəxsin məhkəməsi başladı
Gürcüstandakı insident tamamilə məişət zəminində baş verib - Arzu Nağıyev
Bakı-Sumqayıt qatarının hərəkət cədvəli dəyişir (FOTO)
Səhiyyə sisteminin transformasiyası proqramı hazırlanır - TƏBİB
Mayın 18-nə USD/AZN rəsmi məzənnəsi
Gömrük Akademiyası və Baş Prokurorluğun Elm-Tədris Mərkəzi birgə təlimlərə başladı
Naxçıvan Qarnizonu Qoşunlarında növbəti komanda-qərargah təlimi başlayıb (FOTO/VİDEO)
Milli Məclisin nümayəndə heyəti İtaliyaya rəsmi səfərə gedib
Ermənistanın müharibə cinayətləri ilə bağlı beynəlxalq təşkilatlara 400-ə yaxın müraciət ünvanlanıb - Nazir
Təhsil haqqı xərclərinin dövlət tərəfindən ödənilməsi üçün müraciətlər bu tarixdən aktivləşir
AZAL mülki aviasiya sahəsində yüksək beynəlxalq təhlükəsizlik tələblərinə cavab verdiyini bir daha təsdiq etdi
2100-ə yaxın məhkum cəzadan tamamilə azad edilib - Ədliyyə naziri
277 nəfər buraxılış imtahanına gəlməyib - DİM
Dövlət Komitəsi erməni diasporunun Lüksemburqda törətdiyi təxribatla bağlı açıqlama yayıb
Müslüm Maqomayevin tuncdan heykəli bir aya hazır olacaq - Trend TV-nin REPORTAJI
Azərbaycanda COVID-19-a qarşı peyvənd olunanların SAYI açıqlanıb
DİM buraxılış imtahanlarının nəticələrini elan etdi
Azərbaycanda 426 nəfər koronavirusa yoluxub, 13 nəfər vəfat edib
Bakıda ilk dərs günündə məktəblərdə davamiyyət 80 faiz təşkil edib - BŞTİ
Bakıda heroin alverçisi yaxalandı (FOTO/VİDEO)
18 yaşdan yuxarı 300-ə yaxın şəxsə peyvənd vurulub
Azərbaycan ordusunun genişmiqyaslı təlimləri revanşist qüvvələrə mesaj olacaq - Ekspert
Ötən gün yol qəzalarında 4 nəfər ölüb
Ermənistan-Azərbaycan sərhədində vəziyyətin gərginləşməsi üçün heç bir səbəb yoxdur - Lavrov
Müdafiə naziri təlimlərin gedişi barədə məruzələri dinləyib
ÜGT-nin Avropa regionunda “köklü dəyişmə yaradan texnologiyalar” mövzusunda seminarı keçirilir (FOTO)
Multikulturalizm Mərkəzi “Həqiqətin onomastikası” kitabını nəşr edib
AXC-Müsavat cütlüyünün xəyanəti ermənilərin torpaqlarımızı işğal etməsini asanlaşdırdı - Deputat
“Nar” komandası “Breyn Rinq” yarışının yarımfinalına çıxdı
Qəzzadan İsrailə atılan raket yaşayış binasına düşüb - Yaralılar var
Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtında yeni tarix yazıldı
Yığmamız dünya birinciliyinə qatılacaq
Unibank yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyur
DİN Sumqayıtda polis serjantından rüşvət tələb edilməsi iddialarına cavab verdi
Azərbaycanda qızıl və gümüş bahalaşıb
40 yaşlı kişi özünü evində turnikdən asıb öldürdü
Türkiyə-Azərbaycan Parlamentlərarası Dostluq Qrupunun rəhbəri Bakıya gəlib (FOTO)
Maştağada toy yarımçıq dayandırıldı, 40 nəfər cərimələndi (FOTO/VİDEO)
Əkinlərini düzgün bəyan etməyən fermerlər subsidiyadan məhrum olunacaq - Nazirlik
TAC MMC əməkdaşları iş yerlərində vaksinasiya olunub
Bu il Formula 1 zamanı bulvar bağlanmayacaq - Bakı Şəhər Halqası
Şuşada “Xarıbülbül” festivalının keçirilməsi mühüm siyasi və mədəniyyət hadisəsidir - Rauf Əliyev
Avropa bankı Azərbaycan qazının Bolqarıstana nəqlini nəzərdə tutan layihə üçün iki kredit tranşı ayırıb
Azərbaycan əhalisi 4 ayda alış-verişə 12 milyard manat xərcləyib
Putin Qarabağla bağlı üçtərəfli razılaşmaların icrasına alternativ görmür - Peskov
İranda koronavirusdan ölənlərin sayı 77 mini ötüb
Sabahdan Azərbaycanda "Sputnik V” vaksinindən istifadə başlanılacaq
TAP vasitəsilə hidrogen tədarükü üzrə investisiya təklifi təqdim olunub
Lüksemburq rəsmiləri erməni lobbisinin təsiri altındadır - Naqif Həmzəyev
Sabahın hava proqnozu açıqlanıb
“Xarıbülbül” festivalı Azərbaycan mədəniyyətinin zənginliyini dünyaya nümayiş etdirdi
"SOCAR Energy Ukraine" premium yanacağın satışını bərpa edib
Azərbaycanda yüksək maaş verilən sahələr açıqlandı
Azərbaycanda 13 mindən çox müəllim iş yerini dəyişmək istəyir
Sabah güclü külək əsəcək
Təlimlərdə xəritə üzərində tapşırıqlar icra olunur (VİDEO)
Ağdamın Çıraqlı kəndində ermənilərin dağıtdığı elektrik təsərrüfatı yenidən qurulub (VİDEO)
Millət vəkili Könül Nurullayeva növbəti vətəndaş qəbulunu keçirib (FOTO)
“InvestAZ”dan dünya maliyyə bazarları ilə bağlı həftəlik analiz
Ulu öndər Heydər Əliyevin anadan olmasının 98-ci ildönümünə həsr olunmuş Elmi konfransların qalibləri müəyyənləşib (FOTO)
FHN yanğınla bağlı əhaliyə müraciət edib (VİDEO)
SOCAR-ın Kulevi terminalında daha bir çən tikilir
Kaspersky: Azərbaycandakı kompyuterlərin 42%-də hələ də Windows 7 istifadə olunur
Toyların keçirilməsi hansı halda mümkün ola bilər? - Komitə sədri açıqladı
Azərbaycan kəndlərində ilk dəfə GPON texnologiyası əsasında şəbəkə qurulur (FOTO)
Bakıdakı məhşur restoran nöqsanlara görə bağlandı
SOCAR-ın Gürcüstandakı neft terminalından bitum məhsulları yola salınacaq
İrandan Azərbaycana narkotik keçirmək istəyən 5 nəfər saxlanılıb (FOTO)
Son 4 ayda 9 mindən çox piyada cərimələnib
Ali məktəblərdə yaz imtahan sessiyası distant keçiriləcək
"Cənub Qaz Dəhlizi"nin genişlənməsi dayanıqlı bazar tələbindən asılı olacaq - Avropa Komissiyası
Xəzərdə qazma qurğusunun modernləşdirilməsi başa çatıb
3 ayda baş verən yol qəzalarında 125 nəfər ölüb - BDYPİ
Gəncə qatarı Bakı-Sumqayıt xəttinə əlavə edilib
2030-cu ilə qədər piyada zonaları genişləndiriləcək - Yeni layihə hazırlanıb
Bakıda marşrut avtobuslarının 50 faizi yenilənib - Agentlik sədri
ADU-da "Azərbaycan və Çin gəncləri: dünən, bu gün, sabah" adlı seminar keçirilib
Bakıda 240-a yaxın küçə və prospektdə dəyişiklik ediləcək - Vüsal Kərimli
Tərtərdə qadını öldürən şəxsin işi məhkəməyə göndərildi
Qəbələnin Nic qəsəbəsində yeni məktəb binasının tikintisinə 1,5 milyon manat ayrılıb - SƏRƏNCAM
Azərbaycan Prezidenti: Ermənistan tərəfi sərhədin dəqiqləşdirilməsi prosesinə qeyri-adekvat reaksiya nümayiş etdirir
Prezident İlham Əliyev Qəbələdə yol tikintisinə 5 milyon manat ayırıb
Astarada apteki qarət edən şəxs saxlanılıb
Ötən həftə 140 hektara yaxın ərazi minalardan təmizlənib
Azərbaycanda 250 kilometr uzunluğunda velosiped yolu çəkiləcək
Bərpa olunan enerji mənbələrindən istifadədə dövlətin vəzifələri müəyyənləşib
Prezident İlham Əliyev Qazaxıstan Prezidentinə telefonla zəng edib
Bərpa olunan enerji üzrə qiymətlər bu qaydalarla müəyyənləşdiriləcək
Təlimlərə cəlb edilən qoşunlar cəmləşmə rayonlarını tutur (VİDEO)
Bütün xəbərlər