Türkmənistan: Mərkəzi Asiyanın geoiqtisadi və geosiyasi nəhəngi – Trend-in icmalçısı

Türkmənistan: Mərkəzi Asiyanın geoiqtisadi və geosiyasi nəhəngi – Trend-in icmalçısı

Trend-in Avropa redaksiyasının rəhbəri Aynur Qasımova

Türkmənistan əlverişli geosiyasi baxımdan Mərkəzi Asiyada əsas rol oynayır. Lakin geosiyasi aspekt ölkənin dünya ictimaiyyəti tərəfindən cəlb edilməsi üçün yeganə səbəb deyil. İndi Türkmənistan əksər ölkələrin enerji planlarında mərkəzi yer tutur. 2009-cu ilin aprelində Türkmənistandan Rusiyaya "mavi yanacağ"ın tədarük edildiyi "Dövlətabad-Dəryalıq" qaz kəmərində partlayışdan sonra Aşqabad anladı ki, Rusiya ilə uzunmüddətli münasibətləri qurmaq risklidir. 2010-cu ilədək Türkmənistan Rusiyaya bir kubmetr qaz belə ixrac edə bilməyib və indi ölkə öz qazının satılması üçün qaz tərəfdaşlarının diversifikasiyası və bir neçə xarici şirkətlərlə enerji layihələrinin inkişaf etdirilməsi hesabına alternativ yolların axtarışı ilə məşğuldur.

Türkmənistan hazırda öz qazını Çinə (dünyada ən böyük qaz kəməri bu iki ölkəni birləşdirir, onun uzunluğu 7000 km, qaz kəmərinin layihə gücü ildə 40 milyard kubmetrdir), Rusiyaya (ildə ilkin 30 milyarddan ildə 10 milyard kubmetr), İrana (ildə 14 milyard kubmetr) satır.

Çərşənbə axşamı Türkmənistan və Əfqanıstan Türkmənistan-Əfqanıstan-Pakistan-Hindistan (TAPI) qaz boru kəmərinin tikintisi üzrə hökumətlərarası çərçivə sazişi imzalayıblar. Layihəyə əsasən, qaz Türkmənistandan Pakistana, sonradan Hindistana daxil olacaq. Uzunluğu 1680 km olan TAPI qaz kəməri ildə 30 milyard kubmetr qazın nəqli üçün nəzərdə tutulub. Əfqanıstan qaz kəməri sayəsində daxili tələbatı üçün beş milyard kubmetr qaz alacaq və tranzitdən 300 milyon dollar əldə edəcək.

Trend-ə Türkmənistanın rəsmi dairələrindən verilən məlumata görə, 2010-cu ilin sonunadək türkmən qazının ixracı 100 milyard kubmetrə çatdırılacaq.

Bütün bu sadalananlara əlavə olaraq, Türkmənistan öz enerjidaşıyıcılarını "Nabukko" kimi iri beynəlxalq layihələr hesabına dünya bazarlarına çıxaracaq.

BP-nin məlumatlarına görə, Türkmənistanın 2009-cu il üçün sübut edilən qaz ehtiyatları minimum 8,1 trilyon kubmetr təşkil edib. Beləliklə, Türkmənistan hazırda qaz ehtiyatlarına görə Rusiya, İran və Qətərdən sonra dördüncü yeri tutur.

Türkmənistan enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsindən başqa tərksilah problemlərinin həlli və Əfqanıstandakı vəziyyətin sülh yolu ilə nizamlanması ilə bağlı beynəlxalq təşəbbüs irəli sürüb.

Türkmənistan Prezidenti Qurbanqulu Berdiməhəmmədovun BMT-nin 64-cü sesiyasında çıxışı zamanı tərkisilah məsələləri üzrə Mərkəzi Asiya və Xəzəryanı dövlətlərin Aşqabadda beynəlxalq konfransının keçirilməsi ilə bağlı irəli sürdüyü təşəbbüs iyunun 24-də həyata keçirildi. Bu, ölkənin xarici siyasətdə geniş beynəlxalq əməkdaşlığın aparılmasında nə dərəcədə ardıcıl kursunun olmasını nümyiş etdirdi.

Konfransda çıxış edən ölkə prezidenti bildirib ki, Mərkəzi Asiya və Xəzəryanı regionlar zonası dünya əhəmiyyətli tükənməz karbohidrogen xammalı dəryası olan Avrasiya qitəsinin nəqliyyat dəhlizlərinin və enerji körpülərinin uzandığı yolayrıcıdır ki, bu da qitənin və xeyli dərəcədə bütün dünyanın təhlükəsizliyinin taleyinin məhz burada həll olunduğunu iddia etməyə əsas verir.

Türkmənistanın qlobal təhlükəsizliyin dəstəklənməsində xüsusi çəkisinin əyani nümunəsi Aşqabadda BMT-nin Mərkəzi Asiya üzrə preventiv diplomatiya üzrə Regional Mərkəzinin mənzil-qərargahının açılması oldu.

Prezidentin fəaliyyəti və ölkənin hazırkı rolu Türkmənistanın xarici siyasətinin müsbət istiqamətini nümayiş etdirdi və dünya birliyinin geniş dəstəyini və etimadını qazandı. BMT katibliyinin iqtisadi və sosial məsələlər üzrə departamentinin müşaviri Aleksey Tixomirovun sözlərinə görə, BMT Türkmənistan rəhbərliyinin irəli sürdüyü beynəlxalq təşəbbüslərin "aktuallığını" etiraf edir.

Türkmənistan Əfqanıstan probleminin həllində də böyük rol oynayır.

Əfqanıstan Müdafiə Nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi, general-polkovnik Zahir Əzimi çərşənbə günü Trend-ə bildirib ki, Türkmənistan artıq beynəlxaql birliyin səylərini dəstəkləməyə və taliblərlə barışığın əldə olunmasında vasitəçi olmağa hazır olduğunu ifadə edib. Əziminin sözlərinə görə, Əfqanıstanın Türkmənistanla sərhədlərinin uzunluğu nəzərə alınarsa, sonuncu taliblərlə hakimiyyət arasında danışıqlarda vasitəçilik üçün böyük potensialdır.

Əfqanıstan Prezidentinin mətbuat katibi Həmid Elminin sözlərinə görə, Əfqanıstan Türkmənistanın vasitəçilik səylərini dəstəkləyir.

"Biz real nəticələri görmək üçün danışıqların başlanmasını gözləyirik", - çərşənbə günü Elmi Trend-ə bildirib.

Türkmənistanın vasitəçilik danışıqlarının aparılması üçün artıq təcrübəsi var. 1999-cu ildə Türkmənistan Əfqanıstanda sülhün bərpa olunması üçün taliblərlə Şimal Alyans arasında danışıqların keçirilməsi məqsədilə Aşqabadda forum təşkil etmişdi. Ona görə də Türkmənistanın bu təşəbbüsünün uğurla başa çatması ehtimalı var. Bundan əlavə, Aşqabad Əfqanıstanda yerli əhalinin güzəranının yaxşılaşdırılması üçün hər cür səy göstərir. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, TAPI qaz kəməri əfqanlar üçün yeni iş yerləri yaradacaq. Bu ölkənin 29 milyonluq əhalisi arasında 11 milyon insan işsizdir. Üstəgəl Əfqanıstan tranzit üçün 300 milyon dollar alacaq. Bundan başqa, müqəddəs Ramazan ayı münasibətilə Türkmənistan hökuməti Əfqanıstana 1000 ton un bağışlayır. Bütün bunların hamısı Türkmənistanın özünün bütün qonşuları ilə yaxşı münasibətləri inkişaf etdirməklə bağlı səmimi arzusunu nümayiş etdirir.

Türkmənistan bu günədək 129 ölkə ilə diplomatik münasibətlər qurub və 109 beynəlxalq konvensiyanın üzvüdür.

Təkcə 2010-cu ildə Türkmənistan 10 beynəlxalq konvensiyaya imza atıb. Prezident Berdiməhəmmədov il ərzində 15-dən çox xarici səfər həyata keçirib və iqtisadiyyat sahəsində onlarla müqavilə imzalayıb. Bütün bunların hamısı ölkənin, demək olar, bir il ərzində nail olduğu irəliləyişin, eləcə də Türkmənistanın təkcə Mərkəzi Asiyada deyil, onun hüdudlarından kənarda da liderlik mövqeyinin sübutudur.

DSMF konsaltinq xidmətləri üçün 300 min manat ayıracaq
DSMF konsaltinq xidmətləri üçün 300 min manat ayıracaq
"Aztelekom" avadanlığın texniki dəstəyi üçün 1,4 milyon manatdan çox vəsait ayıracaq
"Aztelekom" avadanlığın texniki dəstəyi üçün 1,4 milyon manatdan çox vəsait ayıracaq
Məcburi Köçkünlərin Sosial İnkişaf Fondu yol şəbəkəsinin tikintisinə 2 milyon manata yaxın vəsait ayıracaq
Məcburi Köçkünlərin Sosial İnkişaf Fondu yol şəbəkəsinin tikintisinə 2 milyon manata yaxın vəsait ayıracaq
Loading Bars
Xəbər lenti
Bu gündən koronavirusa qarşı vaksinasiya başlayır
Bütün qapalı və açıq məkanlarda maska məcburidir - RƏSMİ
SMS icazə ləğv olundu - RƏSMİ
Azərbaycanda sərt karantin rejimi yumşaldıldı
Bakıda ikimərtəbəli evdə yanğın olub
Trampın reytinqi antirekordu yeniləyib
İndoneziyada zəlzələ nəticəsində ölənlərin sayı 78 nəfərə çatıb
Türkiyə Super Liqası: "Beşiktaş" "Qalatasaray"ı məğlub etdi
Yunan-Roma güləşçilərimiz "Qran-pri"də 8 medal qazandı
Türkiyədə son sutkada koronavirusdan 8 812 nəfər sağalıb
ABŞ-ın yeni vitse-prezidenti yanvarın 18-də əvvəlki vəzifəsini tərk edəcək
Şəhid ailələrinə və müharibə əlillərinə qayğı bundan sonra da artacaq - Deputat
Amsterdamda polis nümayişi dağıtmaq üçün su şırnaqlarından istifadə edir
Hirkan Milli Parkında yanğın davam edir
Avstriya sərt karantin müddətini 7 fevrala qədər uzadır
Qara dənizdə batan Rusiya gəmisinin heyətindən 6 nəfər Türkıyə tərəfindən xilas edilib, daha dörd nəfər həlak olub
Şuşa fatehlərindən olan şəhid çavuş
TDƏŞ, TÜRKSOY və Türk Mədəniyyət və İrsi Fondunun nümayəndə heyəti Füzulidə (FOTO)
Azərbaycanda 845 nəfər COVID-19-dan sağalıb, 322 nəfər yoluxub, 11 nəfər vəfat edib
Əhməd İsmayılov Elçin Şıxlının "Pressinq" verilişinin qonağı olub (VİDEO)
Azərbaycan və Türkiyə ordularının birgə təlimi keçiriləcək (FOTO/VİDEO)
Daha bir qazi yüksək texnologiyalı protezlə təmin edilir (FOTO)
Murov dağı istiqamətində Ömər aşırımında yenidən azan səsləndirilir (VİDEO)
Səfərbərlikdən tərxis edilmiş şəxslərin müraciətlərinə baxılması üzrə komissiya bölgələrdə də fəaliyyətə başlayır
MN səfərbərlikdən tərxis edilmiş şəxslərin müraciətləri ilə bağlı məlumat yayıb (VİDEO)
Türkiyədə zəlzələ baş verib
Ünvanlı sosial yardım necə təyin edilir? (VİDEO)
Sumqayıtda arvadını boğaraq qətlə yetirən şəxs saxlanıldı
Rusiyada koronavirusa yoluxanların sayı 3,56 milyonu keçib
Daha iki qazimizə sosial dəstək işləri başlanılıb (FOTO)
Azərbaycanda qarşıdakı dövrdə tədrisin təşkili qaydaları gələn həftə açıqlanacaq
Bütün türk xalqları azad edilmiş ərazilərin dirçəlməsini təmin edəcəklər - TÜRKSOY-un baş katibi
MN-də yaradılmış komissiyalarda “veteran adı”nın verilməsi səlahiyyəti yoxdur - Anar Eyvazov
Təxris olunanların müraciətinə baxılması üçün daha 2 komissiya yaradılacaq - MN
Azərbaycan qələbəsi bütün türk ölkələri üçün çox böyük bir qələbədir - TDƏŞ Baş katibi
MN-də yaradılan komissiyada Bakı şəhəri üzrə 1751 müraciətə baxılıb - Anar Eyvazov
Sabahın hava proqnozu açıqlanıb
Dələduzlar kart məlumatlarınızı oğurlaya bilərlər - XƏBƏRDARLIQ
Ermənistan Ağdamda tarixi, dini abidələr talan edib, buna biganə qala bilmərik - Türk Mədəniyyət və İrsi Fondunun prezidenti
TDƏŞ, TÜRKSOY və Türk Mədəniyyət və İrsi Fondunun nümayəndə heyəti Ağdama səfər edib (FOTO)
Dünyada sutka ərzində koronavirusdan 13 minə yaxın insan ölüb
Marginallar bu tarixi imtahanda da xalqımızın yanında ola bilmədilər - Deputat
Naxçıvan koridorunun regionda yaratdığı perspekivlər - Postblokada dövründə yeni inkişaf mərhələsi
SOCAR istiqrazları sahiblərinə növbəti dəfə $1.25 milyon dollarlıq gəlir gətirəcək
Əfqanıstanda güclü zəlzələ baş verib
Henri Deqlan Qran-Pri turnirində güləşçilərimiz 5 medal qazanıblar
Qubada ikimərtəbəli ev yanıb
NASA mütəxəssisləri Aya uçuş üçün raket mühərriklərinin atəş sınaqlarını keçiriblər
İndoneziyada baş verən bir sıra zəlzələ nəticəsində ölənlərin sayı 56-ya çatıb
2021-ci ilin martına qədər koronavirus qurbanlarının sayı 5 milyonu keçə bilər - Alimlər xəbərdarlıq edib
Avstriya sərt karantin müddətini 24 yanvardan 7 fevral tarixinə qədər uzadacaq
Argentinada koronavirusun "Britaniya" ştammına ilk yoluxma hali aşkar edilib
Danimarkada "Cənubi Afrika" ştammına ilk yoluxma faktı qeydə alınıb
ÜST: Dünyada koronavirusa yoluxanların sayı 688 mindən çox artıb
Türkiyədə son sutkada koronavirusdan 8 005 nəfər sağalıb
Suraxanıda tikili yanıb
Fransada etiraz aksiyasında 12 polis xəsarət alıb (ƏLAVƏ OLUNUB)
Filippin Hava Qüvvələrinə məxsus helikopter qəzaya uğrayıb
Azərbaycanın ictimai həyatında gənclərin iştirakı
Hirkan Milli Parkında baş verən yanğın lokallaşdırıldı
Azərbaycanda COVID-19 əleyhinə 2021-2022-ci illər üçün Vaksinasiya Strategiyası təsdiq edilib
Britaniyada son sutkada koronavirusdan 1295 nəfər ölüb
Zabratda qamışlıq ərazidə baş verən yanğın söndürülüb
Türkiyənin vitse-prezidenti COVID-19-a qarşı peyvənd olunub
Dövlət Yol Polisi: Müvafiq icazəsi olmayan şəxslər keçid postlarından buraxılmayacaqlar
Heydər Əliyev məktəbinin, İlham Əliyev idarəçiliyinin yetişdirdiyi gənclər bizə Zəfər yaşatdı - Deputat
Gimnastlarımız “Fəxri idman ustası” adına layiq görüldü
Prezidentin köməkçisi Hikmət Hacıyev Respublika Veteranlar Təşkilatının Rəyasət Heyətinin iclasında iştirak edib (FOTO)
Prezident İlham Əliyev Rəcəb Tayyib Ərdoğana telefonla zəng edib
Göyçay rayonunda ev yanıb
Şamaxı rayonunda yaşıllıqların sahəsi daha da genişləndirilir (FOTO)
Hirkan Milli Parkında baş vermiş yanğının bir istiqamətdə söndürülməsi təmin edilib (VİDEO)
Ötən il Azərbaycanın neft məhsulları ixracı artıb
Bu gün Bakıda 554 küçə dezinfeksiya edilib (FOTO)
Mingəçevirdən Bakıya sərnişin daşıyan sürücü həbs edilib (FOTO)
Ağdam rayonunun Şelli kəndi (FOTO/VİDEO)
Azərbaycanın Ermənistana qarşı dövlətlərarası ərizəsi İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsinə göndərilib
“Azərlotereya” Türkiyənin “YMT Sans B.V.” şirkətinə müqavilə əsasında idarəetməyə verilib - SƏRƏNCAM
BŞİH və “Regional İnkişaf” İctimai Birliyinin birgə təşkilatçılığı ilə ağacəkmə aksiyası keçirilib (FOTO)
Kəlbəcər qəbiristanlığında 27 ildən sonra azan səslənib (VİDEO)
Çində 5 gün ərzində xəstəxana tikilib
Postlardan keçməyə cəhd göstərən 1751 nəqliyyat vasitəsi geri qaytarılıb - STATİSTİKA
İranda 96 nəfər koronavirusdan ölüb
İsmayıllı sakinlərindən 4 ədəd odlu silah götürülüb (FOTO)
Prezident İlham Əliyev dünyaya mesaj verdi ki, Azərbaycan həmişə bəşəri dəyərlərə qiymət verən humanist bir dövlətdir - Tamam Cəfərova
Bu il aktiv məşğulluq və sosial müdafiə proqramları daha da genişlənəcək
Bakının hansı rayonunda koronavirus daha çox yayılıb?
Prezidentin tarixi zəfəri: Bir zamanlar düşmənlərin “Yallı” getdiyi Cıdır düzünə artıq öz sahibləri qayıdıb
Azərbaycanda koronavirusa yoluxmanın ən çox qeydə alındığı bölgələr
Köçkünlərin azad edilən ərazilərimizə qayıdışı 3 mərhələdə ola bilər - İqtisadçı
Azercell-in Mobil Göz və Mobil Diş Klinikaları 2020-ci il ərzində yüzlərlə insana təmənnasız tibbi xidmət göstərib! (FOTO)
Gürcüstanda hakim partiyanın yeni sədri seçilib
Moskva hava limanlarında onlarla reys təxirə salınıb
Yol polisindən qeyri-sabit hava şəraiti ilə bağlı sürücülərə XƏBƏRDARLIQ
Şuşa şəhəri elektrik enerjisi ilə təchiz edilib (VİDEO)
Səfərbərlikdən tərxis edilmiş şəxslərin müraciətlərinə baxılması üzrə komissiya 1700-dən artıq müraciətə baxıb (FOTO)
Biləsuvarda su kanalında qadın batıb
Şuşa əməliyyatı aparıcı beynəlxalq hərbi məktəblərin dərsliklərinə salınacaq - Vüqar Rəhimzadə
Ermənilər Qarabağda Azərbaycan mədəniyyətinin izlərini silməyə çalışırdılar - Deputat
Bu yollarda karantin postları fəaliyyətini davam etdirəcək - DYP
Bütün xəbərlər