Hikmət Çətin: Azərbaycan, Türkiyə, ABŞ, Rusiya və Aİ bir araya gəlib Qarabağ problemini həll etməlidir (MÜSAHİBƏ)

Hikmət Çətin: Azərbaycan, Türkiyə, ABŞ, Rusiya və Aİ bir araya gəlib Qarabağ problemini həll etməlidir (MÜSAHİBƏ)

Azərbaycan, Bakı, 28 may /Trend, müxbirlər Ü.Heydərova, İ.İzzət/

Türkiyənin keçmiş xarici işlər naziri, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin (TBMM) sabiq sədri, NATO-nun Əfqanıstan üzrə keçmiş baş mülki nümayəndəsi və Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin üzvü. O, Beynəlxalq forumlarda Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı obyektivliyini açıq şəkildə göstərən türk siyasətçilərindəndir. Bu tanınmış şəxslə görüşüb onun münaqişənin həlli yolları haqqında fikirlərini öyrəndik.

Trend Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsi ilə birgə həyata keçirilən layihə əsasında Türkiyənin tanınmış siyasətçisi Hikmət Çətinlə müsahibəni təqdim edir.

"Qloballaşmanın içində olub, ondan faydalanmaq lazımdır"

- Hikmət bəy, dünya qloballaşsa da, hələ də münaqişələr də daxil olmaqla bir çox məsələlər lokal səviyyədə baş verir. Sizcə, dünya bununla qloballaşa bilərmi?

- Dünyanın qloballaşması problemləri həll etmir. Yəni ölkələrin qarşı-qarşıya qoyduğu məsələləri yoluna qoymur. Düzdür, bəzi məsələlər dünyada qlobal hal alıb. Yəni, ölkələrin özəl problemləri olmaqdan çıxıb. Məsələn, insan haqları, hüquq, demokratiya - bunlar artıq ayrı-ayrı ölkələri yox, bütün dünyanı narahat edən qlobal məsələlərə çevrilib. Qeyd edim ki, qloballaşmanın həm zərərli və həm də faydalı tərəfləri var. Amma zərərləri var deyə ondan bezmək, qorxmaq yox, əksinə, ondan faydalanmaq lazımdır.

- Məsələn, necə faydalanmaq olar?

- Yəni, onun parçası olmaq lazımdır. Qloballaşmanın xaricində qala bilmərik. Ona görə də onu tənqid etmək, ondan uzaq dayanmaq əvəzinə onun içində olub, yararlanmaq lazımdır.

"Azərbaycan, Türkiyə, ABŞ, Rusiya, Avropa İttifaqı bir araya gəlib Qarabağ probleminin həllinə dair birgə addım atmalıdırlar"

- Sizin istər bu il II Qlobal Müştərək Cəmiyyətlər Forumunda, istərsə də ötən il "Dəyişən dünyada Cənubi Qafqaz" Forumunda Dağlıq Qarabağ münaqişəsi barədə çıxışlarınız olub. Hətta ötənilki forumda bildirmisiz ki, məsələnin həllinə dair ATƏT-in Minsk qrupuna yeni ideyalar lazımdır. Maraqlıdır, Minsk qrupuna nə kimi ideyalar verərdiniz?

- Minsk qrupunun yaranmasından 22 il ötüb. Onların bu 22 illik fəaliyyəti çərçivəsində təəssüf ki, önəmli hadisələr baş verməyib. Necə başlayıbsa, eləcə də dayanıb. Bircə ona sevinmək olur ki, atəşkəs elan edilməklə qan tökülməyin qarşısı müəyyən qədər alınıb. Amma qanın tökülməməsi hələ məsələləri tam aradan qaldırmır. Odur ki, prosesi yenidən canlandırmaq, bir addım atmaq lazımdır. Bu, Minsk qrupu daxilində də ola bilər, onun xaricində də. Mənim məsləhətim budur ki, Azərbaycan, Türkiyə, ABŞ, Rusiya, Avropa İttifaqı bir araya gəlib Qarabağ probleminin həllinə dair birgə addım atmalıdırlar. Minsk qrupunu bu istiqamətdə canlandırmaq olar.

Məsələnin həll edilməməsi isə Cənubi Qafqazda çox böyük problemlərə səbəb olur. Bundan ən böyük zərəri Ermənistan çəkir. Çünki ölkə iqtisadiyyat, sosial baxımdan geriyə gedir. Buna görə də erməni gənclər ölkələrini tərk edir. Halbuki sülh olsaydı, bir çox şeylər dəyişə bilərdi. Dünya bunu görməlidir. Amma ortada müəyyən həqiqətlər var: birincisi, Qarabağ Azərbaycanın bir parçasıdır; ikincisi, Azərbaycan torpaqlarının 20 faizi işğal altındadır. Dünyada başqa məsələlər də var, amma torpağı işğal altında olan ölkələrin problemləri çox olur. Bu da Azərbaycanın önəmli mövzusudur; üçüncüsü, bir milyon insan doğulub böyüdüyü, yaşadığı evi tərk edib və onlar 20 ildən çoxdur ki, məcburi köçkündürlər. Ona görə də bu həqiqətləri göz önünə alıb, həll yolunu tapmaq lazımdır.

Mən bunun mərhələli şəkildə həyata keçə biləcəyini düşünürəm. Yəni hamısı birdən baş verməyə də bilər. Amma Ermənistan ilk addım olaraq öz əsgərlərini beş rayondan çıxarmalıdır. Yəni işğalı aradan qaldırmalıdır. Kəlbəcər və Laçından daha sonra da əl çəkə bilər. Amma ilkin mərhələdə beş rayonu boşaltmalıdır. İşğalın aradan qalxması ilə önəmli addım atmış ola bilər. Bu, həm Azərbaycan-Ermənistan, həm də Türkiyə-Ermənistan münasibətlərinin də yaxşılığa getməsi yolunu aça bilər.

"Prezident seçkilərində Ərdoğanın namizəd kimi önəmli üstünlüyü var"

- Hikmət bəy, hazırda Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərini necə dəyərləndirirsiz?

- Azərbaycan və Türkiyə özəl münasibətləri olan iki ölkədir. Rəhmətlik Heydər Əliyevin söylədiyi kimi biz bir millət, iki dövlətik. Biz bu ifadəni həmişə söyləyirik, təkrar edirik, çünki həqiqətən də ondan daha yaxşı cümlə yoxdur. Münasibətlər son dərəcə yaxşıdır. Hər sahədə çox mühüm irəliləyişlər var. Məsələn, II Qlobal Müştərək Cəmiyyətlər Forumu kimi toplantılar münasibətləri daha da irəli aparır. Bölgənin çox önəmli iqtisadi, infrastruktur layihələri birlikdə həyata keçirilir. Yadımdadır, Bakı-Tbilisi- Ceyhan boru xətti məsələsində bir çoxları bunun imkansız olduğunu söyləyirdilər. Xarici neft şirkətləri də buna qarşı çıxırdılar. Bu məsələdə Heydər Əliyev çox israr etdi və buna nail oldu. Xatırlayıram, o, məhz bu şəkildə də söylədi: "Ya bu Türkiyənin üzərindən olacaq, ya olmayacaq. Mənə başqa təklif, başqa variant gətirməyin!"

İndi Transanadolu qaz boru kəməri çəkilir. "Şahdəniz II" yatağında 16 milyard kubmetr qaz çıxarılacaq. Bunun 6 milyard kubmetrini Türkiyə istifadə edəcək, 10 milyard kubmetri isə Türkiyədən Avropaya ixrac olunacaq. Bundan başqa, Bakı-Tbilisi-Qars dəmiryolu xətti də artıq bitmək üzrədir. Bu, böyük layihədir. Bu dəmir yolu vasitəsi ilə Londondan Türkiyə və Azərbaycan da daxil olmaqla Çinə qədər getmək imkanı yaranacaq. Həmçinin, Azərbaycanın Türkiyədə neft, turizm və digər sektorlarda çox böyük yatırımları var. İki qardaş ölkəyik. Atatürk deyişkən, Azərbaycanın acısı acımız, sevinci sevincimizdir.

- Qarşıdan Türkiyədə prezident seçkiləri gəlir. Bildiyimiz kimi, iqtidarda olan Ədalət və İnkişaf Partiyası (AKP) bələdiyyə seçkilərində yüksək səs faizi ilə qalib gəldi. Necə hesab edirsiniz, hazırkı Baş nazir Rəcəb Tayyib Ərdoğan avqust ayında keçiriləcək seçkilərdə də qalib gələ biləcəkmi?

- Prezident seçkilərində Ərdoğanın namizəd kimi önəmli üstünlüyü var. Amma bu, o demək deyil ki, o, mütləq qalib gələcək. Nəticələr sandıqlar açılandan sonra bəlli olacaq. Çünki hələ ki, heç namizədlər də bəlli deyil. Əgər müxalifət yalnız bir namizəd üzərində dayansa, vəziyyət dəyişə bilər. Təbii ki, Ərdoğanın üstünlüyü göz önündədir və nəzərə alınmalıdır.

- Siz həm də Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzinin üzvüsünüz. Yeri gəlmişkən, Nizami Gəncəvinin yaradıcılığı ilə tanışsınızmı?

- Əlbəttə, Nizami yalnız Azərbaycanın deyil, dünyanın önəmli şairlərindən biridir. Poeziyasını zövqlə oxuyuram. Mənim dostlarımdan biri Nizami Gəncəvinin bütün əsərlərini mənə hədiyyə edib. Onları təkrar oxumaq fikrim var.

Azərbaycanda avtomobil benzinin istehsalı artıb
Azərbaycanda avtomobil benzinin istehsalı artıb
Qroznı-Bakı neft kəmərinin bir hissəsinin tikintisi başa çatıb
Qroznı-Bakı neft kəmərinin bir hissəsinin tikintisi başa çatıb
SOCAR yeni inkişaf strategiyasının prioritetlərini açıqlayıb
SOCAR yeni inkişaf strategiyasının prioritetlərini açıqlayıb
Loading Bars
Xəbər lenti
Gürcüstan deputatı: Dünya bazarında Azərbaycanın qazının və neftinin çəkisi heç də az deyil
Özbəkistan Baş nazirinin müavini koronavirusdan vəfat edib
Deputat: Paşinyan danışıqlar prosesinin pozulması üçün hər şey edir
Almaniyalı virusoloq koronavirusla bağlı iddialarına cavab verib
Ermənistan yeni müharibəyə hazırlaşır - Bunun nəticəsi nə olacaq? - Rəylər
İbrahim Əhmədov: "Əsrin Müqaviləsi"nin imzalanması nəticəsində Azərbaycana böyük məbləğdə neft gəlirləri daxil olmağa başladı
Bakı şəhəri və Abşeron yarımadasında tozun miqdarı normadan artıqdır
Prezident İlham Əliyevin rəsmi "Facebook" səhifəsində Neftçilər günü ilə bağlı paylaşım edilib (FOTO)
Vüqar Rəhimzadə: Son 26 ildə “Əsrin müqaviləsi”nin Azərbaycana qazandırdığı uğurlar bugünkü reallıqlarımızdır
Azərbaycanda son sutkada 146 nəfər COVID-19-a yoluxub, 154 nəfər sağalıb, 1 nəfər vəfat edib
Azərbaycana qarşı hər hansı bir təcavüz Türkiyəyə qarşı təcavüzdür - Türkiyə PA
Elman Nəsirov: Azərbaycan Avropanın yeni və alternativ enerji mənbəyidir
İranda sutka ərzində koronavirusa yoluxanların sayı 3 min nəfəri keçib
Pərvin Kərimzadə: Erməni vandalizmi bəşər sivilizasiyasına qarşı ciddi təhlükədr
Bakcell neftçiləri təbrik etdi
Vaxtilə ekoloji fəalkət zonası olan ərazilərin indiki halı (FOTO)
Tural Gəncəliyev: Ermənistanın indiki rəhbərliyi məsuliyyət dərk etmir
Ermənistanda 277 yeni yoluxma qeydə alınıb
Sabahın hava proqnozu açıqlanıb
Könül Nurullayeva: Yeni işğal planları quran Ermənistan öz çirkin planlarından əl çəkməsə, nəticələr daha ağır olacaq
"Əsrin müqaviləsi" Azərbaycanın hərtərəfli və sürətli inkişafı üçün zəmin yaratdı - Rauf Əliyev
Bakıda mənzildə köməksiz qalan şəxs xilas edilib
Böyük Britaniyada bıçaqla hücumda 4 nəfər yaralanıb
Ermənistan sutka ərzində atəşkəs rejimini 30 dəfə pozub
Qanada avtobus çaya düşüb, 8 futbolçu həlak olub
Braziliyada koronavirusdan ölənlərin sayı 136 min nəfəri ötüb
Azərbaycanda avtomobil benzinin istehsalı artıb
Bakıda “Mitsubishi” maneəyə çırpılıb
Qazaxıstanda koronavirusa yoluxanların sayı 110 minə yaxınlaşır
Nigeriyada avtobusun çaya düşməsi nəticəsində 14 nəfər ölüb
İtaliyada parlamentarilərin sayına dair referendum keçiriləcək
Fransada rekord sayda yeni yoluxma halı qeydə alınıb
Londonda yeni karantin və peyvəndləməyə qarşı aksiyada 32 nəfər saxlanılıb
Moskvada koronavirusdan ölənlərin sayı 5 058 nəfərə çatıb
Tramp: ABŞ-Kanada sərhədi yaxın zamanda açılacaq
Moskvanın hava limanlarında 33 aviareys ləğv edilib və ya təxirə salınıb
Özbəkistanda koronavirusa yoluxanların sayı 50 min nəfəri ötüb
Nərimanov rayonunda top mərmisi tapılıb (FOTO)
Azərbaycan imitasiya naminə danışıqlarda iştirak etməyəcək – AzTV-nin efirində Qarabağ MÜZAKİRƏSİ
Britaniyada bir gündə koronavirusa 4 422 nəfər yoluxub
Qroznı-Bakı neft kəmərinin bir hissəsinin tikintisi başa çatıb
Beyləqanda PQ-7 raketinin boş motor hissəsi aşkar olunub (FOTO)
Əfqanıstan HHQ-nin aviazərbələri nəticəsində 40 "Taliban" üzvü məhv edilib
BDU professorun universitetə buraxılmaması ilə bağlı məsələyə aydınlıq gətirdi
Türkiyədə koronavirusdan sağalanların sayı 266 min nəfəri ötüb
Tural Gəncəliyev: Təcavüzkar Ermənistan münaqişənin sülh yolu ilə həllində maraqlı deyil
Prezident İlham Əliyev: Bizim başqalarının torpağında gözümüz yoxdur, öz torpağımızı da heç kimə verən deyilik
Prezident İlham Əliyev: Ermənistan regional sabitlik üçün təhdiddir
Prezident İlham Əliyev: Bu gün Ermənistanda söz sahibi Sorosdur
Xəzərdə dalğanın hündürlüyü 2,7 metrə çatıb - FAKTİKİ HAVA
Azərbaycan Prezidenti: Ermənistan o ölkədir ki, islamofobiya onların dövlət siyasətidir
Prezident İlham Əliyev: Əgər ermənilər öz çirkin planlarından əl çəkməsələr, onlar üçün çox ağır nəticələr olacaq
Prezident İlham Əliyev Ermənistanın baş naziri haqqında: Sən kimsən ki, bizimlə şərt dilində danışırsan
Prezident İlham Əliyev: İşğal edilmiş torpaqlara haradansa insan gətirib qanunsuz məskunlaşdırmaq cinayətdir
Prezident İlham Əliyev: Danışıqların hazırkı vəziyyətini mənfi qiymətləndirirəm və hesab edirəm ki, Azərbaycan xalqı mənimlə tam razıdır
Prezident İlham Əliyev neft sənayesi işçilərini təltif edib
Naqif Həmzəyev: “Əsrin müqaviləsi”nin uğurlu icrası Azərbaycanın gücünə güc qatır
Azərbaycanda reanimasiyada olan COVİD-19 xəstələrinin sayı açıqlandı
Dövlətimizin vətəndaş faktoru və xalqın mənafeyi nöqteyi-nəzərindən idarə olunması sabitliyin qarantıdır
"Əsrin müqaviləsi" Azərbaycanın gələcək inkişafına və müstəqilliyin əbədi olmasına töhfə verən ən böyük tarixi sənəddir - Deputat
Cinayət törətməkdə şübhəli bilinən 41 nəfər saxlanılıb
Prezident İlham Əliyev: Azərbaycanın neft potensialına dünyada maraq azalmır, əksinə artır
Azərbaycan Prezidenti: Neft bizim üçün məqsəd deyil, daha yaxşı həyat yaratmaq, daha yaxşı ölkə qurmaq üçün vasitədir
Prezident İlham Əliyev: Bu gün Azərbaycan bütün reytinqlərdə ən qabaqcıl yerlərdədir
Pakistanlı senator: Azərbaycanın bayrağı bizim bayrağımız, şərəfi bizim şərəfimizdir
Azərbaycanda son sutkada 148 nəfər koronavirusa yoluxdu, 177 nəfər sağaldı, 2 nəfər vəfat etdi
"Xəzəri qoruyaq" adlı təmizlik aksiyaları keçirilib (FOTO)
Prezident İlham Əliyev: Sovet İttifaqının son illərində Azərbaycana qarşı böyük ədalətsizliklər edildi
Türkiyədən Azərbaycana elektrik avadanlıqlarının ixracı artıb
Azərbaycan Prezidenti: Əgər biz vaxtilə müstəqil ölkə olsaydıq, Azərbaycan dünyanın ən zəngin ölkəsinə çevrilə bilərdi
Mingəçevir Dövlət Universitetində təqaüdə ayrılan iki qocaman müəllimlə görüş keçirilib (FOTO)
Cəlilabadda fərdi ev yanıb
“İrsimiz məsuliyyətimizdir” adlı layihənin ilk tədbiri keçirilib (FOTO)
Prezident İlham Əliyev: Bu gün ölkə iqtisadiyyatının əsas hissəsi neft-qaz sektoru ilə bağlıdır və uzun illər belə olacaq
HDQ komandanı: Sosial şəbəkədə yayılan məlumatların heç bir əsası yoxdur və spekulyativ xarakter daşıyır
Bakıda avtomobillərin səsboğucu sistemlərini oğurlayan şəxsi polislər saxlayıb (FOTO/VİDEO)
İranda koronavirusdan ölənlərin sayı 24 min nəfəri keçib
Prezident İlham Əliyev: “Abşeron” qaz-kondensat yatağının yeni mərhələsi başlayır
Finlandiyanın Nokia şirkəti Azərbaycanın mobil operatoru haqqında yazıb
Oğuzda heyvanların kütləvi zəhərlənməsinin qarşısı alınıb (FOTO)
Külli miqdarda vergini ödəməkdən yayınan şirkət rəhbərinin istintaqı yekunlaşıb
Ekspert: İşləyən pensiyaçılar üçün yeni pensiya kapitalı formalaşacaq
“Dənizin təmizliyi özümüzdən başlayır” devizi altında təmizlik aksiyası keçirilib (FOTO)
Prezident İlham Əliyev: Neftçilərimizin əməyi Azərbaycan xalqının maraqlarına xidmət edir
Türkiyədə 6 futbol hakimi koronavirusa yoluxub
Azərbaycan neftinin qiymətləri dəyişib
SOCAR yeni inkişaf strategiyasının prioritetlərini açıqlayıb
Paşinyanın arvadı növbəti dəfə qadınlar üçün hərbi təlimlər keçirəcək - Ermənistan ordudakı problemləri "həll" etməyə çalışır
Çay haqqında bilmədiklərimiz
Bağlanan 4 bank üzrə əmanətçilərə ödənilən kompensasiyanın məbləği açıqlanıb
ABŞ-da etiraz aksiyasında atışma - Ölənlər var
Azərbaycanda tikinti materiallarının istehsal həcmi açıqlanıb
Sumqayıt Yüksək Gərginlikli Eletrik Şəbəkəsində fəhləni cəryan vurub öldürdü
Prezident İlham Əliyev “Abşeron” yatağının dəniz əməliyyatlarının təməlqoyma mərasimində iştirak edib (FOTO/VİDEO) (YENİLƏNİB-2)
Rusiyada koronavirusa gündəlik yoluxma sayı 6 mini keçdi
Hansı halda işçiyə əmək kitabçasının dublikatı verilməlidir?
Kürdəmirdə qazlaşdırılma səviyyəsi 100 %-ə çatdırılıb (FOTO)
FHN Bakıdakı yanğınla bağlı məlumat yaydı (VİDEO)(ƏLAVƏ OLUNUB)
Əmisinin evində narkotik yetişdirən şəxs saxlanılıb (FOTO)
Sabah 29 dərəcəyədək isti olacaq
Bütün xəbərlər