“Azərbaycanın geosiyasəti”

“Azərbaycanın geosiyasəti”

Azərbaycan, Bakı, 18 sentyabr /Trend/

Yunus Oğuz

"Azərbaycanın geosiyasəti"

Əli Həsənovun kitabından qənaətə gəldiyim düşüncələr

Odur ki, prezidentin bu bəyanatını doğru və düzgün hesab edirəm. Hələ mən yazmıram ki, başqa qüvvələrin dəstəyi ilə Ermənistan-Azərbaycan müharibəsi yenidən alovlansın. Xaos və başıpozuq cəmiyyətdə müharibənin necə aparılmasının və necə məğlub olub torpaqlarımızı itirməyimizin 1992-93-cü illərdə şahidi olduq. Sual olunur: Azərbaycan dövləti regionda bu qədər nüfuz qazandıqdan (heç bir iqtisadi, siyasi, strateji layihə Azərbaycandan yan ötmür, onun fikri, düzəlişləri nəzərə alınır, razılaşdırılır, həyata keçirilir.) sonra dövlətimiz bu məkanda, eyni zamanda bu müddət ərzində qazandığı nüfuzu və reytinqi niyə itirməlidir?

Nəzərə alaq ki, Ermənistanla hər zaman müharibə ərəfəsindəyik və situasiya çox zərif və şüşə kimidir. Bir daş atsan bu şüşənin üstünə, çilik-çilik olacaq. Hər iki tərəfə guya kömək və yardım etmək istəyən qüvvələrə meydan açılacaq, bununla da onlar regionda geosiyasi, geoiqtisadi, geostrateji maraqlarını həyata keçirməyə çalışacaqlar, son nəticədə region, o cümlədən Azərbaycan hansısa qüvvənin maraq dairəsinə çevriləcək. Indiki zamanda isə Azərbaycan iqtisadi, siyasi və strateji sahələrdə özünü etibarlı tərəfdaş kimi və bu yolun düzgünlüyü dövlətimizə böyük reytinq gətirir. Hörmətli professor kitabında qeyd edir: "Mütəxəssislər Azərbaycanın etibarlı bir tərəfdaş kimi göstərir son illər alternativ yollarla Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsindəki rolunu da xüsusi qiymətləndirirlər. Çoxsaylı təzyiqlərə (fikir verin- "çoxsaylı təzyiqlər"- Y. O.) baxmayaraq, Xəzər dənizindən çıxarılan neft və qaz məhsullarının Avropaya çatdırılması ilə bağlı ardıcıl siyasət nümayiş etdirməsi, Avropanın enerji təminatında mühüm rol oynayacaq yeni TAP, TANAP və s. kimi transmilli layihələrin reallaşması istiqamətində ciddi iş aparması və s. Azərbaycanın qərb partnyorları qarşısında öz tərəfdaşlıq siyasətinə sadiq qaldığının xüsusi göstərici hesab olunur. Təbii ki, bi tipli layihələrin icra olunmasında ABŞ kimi böyük dövlətlərin dəstəyinin də xüsusi rolu olub". (Bax, s. 295)

Görürsünüzmü, Azərbaycan dövləti və onun prezidentinin düşünülmüş müstəqil siyasəti hətta bu layihəyə rəqib olan, Rusiya üçün böyük önəm kəsb edən, Türkiyədən Avropaya nəql olunacaq "Türk axını" layihəsini də neytrallaşdırdı, baxmayaraq ki, bu layihə TAP və TANAP-a qarşı alternativ olmaqla yanaşı, həm də rəqib idi. Əli Həsənov "çoxsaylı təzyiq"lər yazdıqda onlardan biri olan "Türk axını" layihəsini nəzərdə tuturdu. Amma, bunlar arxada qaldı və Qərb dövlətləri Azərbaycanın regionda etibarlı tərəfdaşlığını nəzərə alaraq, eyni zamanda Rusiya ilə siyasi, iqtisadi, strateji münasibətlərin korlanması və pik həddinə çatması Xəzər və Qara dəniz hövzəsində bu layihələrin həyata keçirilməsində ölkəmizə üstünlük verdilər. Bu həm də işğal olunmuş torpaqlarımızın geri qaytarılmasında Azərbaycana üstünlük qazandırır.

Nəhayət, Əli Həsənov ABŞ münasibətlərinə yekun vuraraq yazır ki, bu gün etibarlı bir tərəfdaş olaraq öhdəliklərini yerinə yetirən Azərbaycan ABŞ-dan adekvat addımlar gözləyir və buna onun tam haqqı var. Xüsusən, Bakı rəsmi Vaşinqtondan Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması məsələsində irəliləyiş gözləyir. Bu məsələ elə Dövlət Departamentinə də aiddir. Çünki yürüdülən ikili standartlar sonda iki mühüm strateji tərəfdaş arasında münasibətlərin pisləşməsinə səbəb ola bilər. Azərbaycanla geosiyasətində qaydasında olması daha çox ABŞ-a lazımdır.

***
Əlbəttə, Avrasiyanın geosiyasi və geoiqtisadi məkanında Avropa İttifaqını nəzərdən qaçırmaq olmaz, baxmayaraq ki, bu qurum SSRİ dövründə yarananda ona ABŞ-ın əlavəsi kimi baxırdılar və çox zaman Avropa İttifaqını "Qərb" termini ilə əvəzləyirdilər. Müəllif öz kitabında qeyd edir ki, SSRİ-nin süqutundan sonra Avrasiya bölgəsinə ən çox can atan və geosiyasi fəaliyyət göstərən strukturlardan biri məhz köhnə qitə dövlətlərini öz tərkibində birləşdirərək dünyanın aparıcı geosiyasi güc mərkəzi kimi çıxış edən, müasir dünyada ən nümunəvi iqtisadi, siyasi və sosial birlik modeli kimi çıxış edən Avropa İttifaqı oldu.

Mütəxəssislər maraqlı bir hesablama ortalığa çıxarıblar. Belə ki, hazırda istehsal olunan ümumdünya məhsulun 20 faizi və dünya ticarətinin 40 faizi Avropa İttifaqının payına düşür. Bu çox böyük göstəricidir. Bu o deməkdir ki, iqtisadi güc, maliyyə məsələlərində Aİ üstündür və o təkcə iqtisadi şərtlər deyil, həm də siyasi şərtlər irəli sürmək, onları həyata keçirmək iqtidarındadır. Təsadüfi deyildir ki, bu gün Avropa İttifaqının aparıcı dövlətləri Almaniya və Fransa Avrasiyanın geosiyasi məkanında dominantlıq edir, bu bölgədə gedən silahlı toqquşmaları dayandırmağa çalışır, yaxud özünün defolt elan etmək istəyən Yunanıstan və Ukraynaya yardımlar edir, bunula da birincini Avropa İttifaqının tərkibində saxlayır, ikincini isə üzv olmaq istədiyi quruma yaxınlaşdırır. Bu iki dövlət Ukraynanın Şərqindəki, faktiki olaraq Rusiya ilə aparılan müharibəni dayandırmağa müəffəq oldu və özlərini Ukraynadan ayrılıb Luqansk Xalq Respublikası və Donetsk Xalq Respublikası elan edən separatçıların müharibəni davam etdirilməsi istəyinin qarşısı aldı. Bu arada bu iki dövlət Rusiyaya təzyiqləri artıraraq müharibənin dayandırılması razılığını əldə etdi və Minsk müzakirəsi baş tutdu.

Yaxud, Rusiyanın Krımı ilhaq edəndə Avropa İttifaqı özünün sərt üzünü göstərdi və Rusiyaya ticari və hərbi ticari embarqo qoymaqla, bütün ticarət əlaqələrini kəsməklə bu dövləti inflyasiya bataqlığına sürüklədi. Neftin qiyməti ucuzlaşdı, milyardlarla ticarət müqavilələrin həyata keçirilməsi dayandırıldı. Əgər Rusiyanın Aİ ilə münasibətləri pozulmayana qədər , yəni 2014-cü ilin əvvələrində 1 dollar 30 rubl idisə, 2015-ci ilin avqust ayında bu kurs nisbəti 1 dolların 65 rublə oldu. Rusiya da məcbur olub həm daxili resurslarını cəmləşdirərək sovet məkanında iqtisadi əlaqələri gücləndirməklə, həm də Çin və Hündistana üz tutub, bu iki dövlətlə böyük layihələr həyata keçirmək istəyilə böhrandan çıxmağa çalışır.

Eyni zamanda beynəlxalq səviyyədə BRİKS (Braziliya, Rusiya, Hindistan, Çin, Cənubi Afrika Respublikası) geniş ticarət şəbəkəsi qurmaq istəyi ilə Rusiya ABŞ və Aİ-nin qurduğu hörümçək şəbəkəsindən qurtulmaq istəyir. Eyni zamanda Rusiya üzv olduğu Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı vasitəsi ilə də Avropada itirdiklərini kompensasiya etmək də israrlıdır. Lakin, əsasən Avropa İttifaqı Rusiyanı bütün sahələrdə sıxışdırır və bunun da nəticələri özünü çox gözlətmir.

Bunun da özəl səbəbləri var. Bu barədə Əli Həsənov yazır: "Mütəxəssislərin fikrinə görə, Avropa İttifaqının Avrasiya regionuna marağı ötən əsrin 90-cı illərinin əvvəllərindən yaransa da bölgədə aktivliyi əsasən üçüncü minilliyin başlanğıcından sonraya təsadüf edir. Mütəxəssislər bunu Avropa İttifaqının genişlənməsi, Şərqi Avropanın bu quruma qoşulmasından sonra Cənubi Qafqazın və Xəzər dənizi hövzəsinin vahid Avropanın sərhədlərinə bir qədər də yaxınlaşması və s. səbəblər ilə izah edilir.

Məlumdur ki, öz sərhədləri yaxınlığnda hər hansı qeyri sabitliyin mövcudluğu Avropa İttifaqı üçün də ciddi təhlükə mənbəyi yarada bilər. Buna görə Avropa İttifaqı ölkələrinin rəsmiləri bəyan edirlər ki, bölgədə maraqları olan digər güc mərkəzlərindən fərqli olaraq, İttifaq strukturları regionda təkcə geosiyasi maraqlar güdmür, həm də sabitliyin bərqərar olması yollarını axtarır". (Bax, s. 307-308)

Ardı var

AccessBank tender elan edir
AccessBank tender elan edir
“Yelo Bank” kondissonerlərə servis xidməti göstərilməsi məqsədilə açıq tender elan edir
“Yelo Bank” kondissonerlərə servis xidməti göstərilməsi məqsədilə açıq tender elan edir
“Yelo Bank” açıq tender elan edir
“Yelo Bank” açıq tender elan edir
Loading Bars
Xəbər lenti
Bir çox Aİ və NATO ölkələri Türkiyənin PUA-larını almaqda maraqlıdır - Çavuşoğlu
İngiltərə Premyer Liqası: "Liverpul" turnir cədvəlində liderliyə yüksəlib
İranın nüvə obyekti yaxınlığında partlayış olub
Xocavənddə hərbi qulluqçumuza hücum edərkən zərərsizləşdirilən erməni təxribatçının cəsədi təhvil verildi
Türkiyədə Ərdoğanın mitinqdə törədilməsi planlaşdırılan terror aktının qarşısı alınıb
Türkiyə xüsusi təyinatlıları Suriyada 5 terrorçunu məhv edib
ATƏT-in Minsk Qrupu Azərbaycan və Ermənistan XİN rəhbərlərinin görüşünü keçirməyə hazırdır
"Instagram"ın işində fasilələr yaranıb
Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyeva "Yaşıl Marafon" çərçivəsində ağacəkmə aksiyasında iştirak edib (FOTO)
Putin və Bayden arasında keçiriləcək görüşün vaxtı məlum olub
Gürcüstanda zəlzələ baş verib
Şabranda quşçuluq sexində yanğın olub
Azərbaycan Ermənistandan azad edilmiş ərazilərin mina xəritələrini əldə edib
Azərbaycan və Türk diaspor təşkilatlarının əməkdaşlığı genişlənir (FOTO)
Gömrükçülər növbəti dəfə "Yaşıl Marafon" genişmiqyaslı ağacəkmə tədbirlərində iştirak ediblər (FOTO)
Yaşadıqları ünvanı tərk edən 2 koronavirus xəstəsi aşkarlanıb (FOTO)
Bakıda 550 küçə dezinfeksiya edilib (FOTO)
"Yaşıl Marafon" çərçivəsində genişmiqyaslı ağacəkmə tədbirləri davam edir (FOTO)
Azərbaycanda COVID-19 əleyhinə peyvənd olunanların sayı açıqlanıb
Xəzər rayonunda növbəti ümumrayon iməcliyi keçirildi (FOTO)
Azərbaycanda 1 406 nəfər COVID-19-a yoluxub, 18 nəfər vəfat edib
Ombudsmanın İtaliyaya səfəri İtaliya mətbuatında geniş işıqlandırılıb
Londonda Azərbaycan icmasının üzvləri ilə görüş keçirilib (FOTO)
Avropa ölkələri Əfqanıstanda ümumi diplomatik missiya aça bilər
İranda ötən sutka daha 58 nəfər koronavirusdan ölüb
Bitkoin 20 faizə yaxın ucuzlaşıb
Güləş Federasiyasının ofisindən içərisində 63 min manat olan dəmir seyf oğurlanıb (FOTO/VİDEO)
Prezident İlham Əliyev Tailand və Finlandiyanın dövlət başçılarını təbrik edib
“Azərbaycan Sənaye Korporasiyası” ASC-nin Müşahidə Şurasının yeni tərkibi təsdiqləndi
Xaçmazın icra başçısı Elnur Rzayev problemlərlə yerində tanış olub (FOTO)
Komando hərbi hissəsində taktiki təlim keçirilib (FOTO/VİDEO)
“Yevlax Pilot Aqropark”ın açılışı olub (FOTO)
Stokholmda Azərbaycan və Ermənistan XİN rəhbərlərinin görüşünün baş tutmamasının səbəbi açıqlanıb
Dövlət Komitəsinin sədri Londonda Lordlar Palatasının üzvləri ilə görüşüb
Əlillərin cəmiyyətə inteqrasiyasının qarşısını alan maneələr aradan qaldırılmalıdır - Ombudsman Aparatı (FOTO)
Mingəçevir Dövlət Universitetində Elmi Şuranın növbəti iclası keçirilib (FOTO)
40-a yaxın əlil kurort və müalicə mərkəzlərinə göndərilib
Qəbiristanlıqlardan oğurluq edənlər saxlanılıblar (FOTO)
Rusiyada koronavirusdan ölənlərin sayı 280 mini keçib
Sosial reabilitasiya layihəsinə 6200 uşaq cəlb edilib (FOTO)
Gəncədə mağazadan oğurluq edən şəxs saxlanılıb (FOTO/VİDEO)
Bakıda kafe və aptekdən oğurluq edilib
İran da Zəngəzur dəhlizinin imkanlarından faydalana biləcək - İranın sabiq səfiri
2021-ci ilin son Günəş tutulması başlayıb (VİDEO)
Təbii qaz "omikron" ştammına görə ucuzlaşa bilər
Bazar günü hava yağmursuz keçəcək, 15 dərəcəyədək isti olacaq
Salyanda işlədiyi mağazadan 63 min manat pul oğurlayan şəxs saxlanılıb
Goranboyda evdən çıxan koronavirus xəstəsi məsuliyyətə cəlb edilib
Zərdabda toy sahibi cərimələnib
Zəngilanın Ağalı kənd sakinləri üçün kiçik təsərrüfatlar yaradılacaq (FOTO)
Nizami Gəncəvi Beynəlxalq Mərkəzi ÜST ilə əməkdaşlıq memorandumu imzalayır (VİDEO)
Qazilər hansı halda müalicə üçün xaricə göndərilir?
Qusarda ev yanıb, bir nəfər ölüb
Dostumun atasını FHN hospitalına yerləşdirmək üçün 3 min manat istədilər - Məhkəmə
Qadın sərnişinlərə əxlaqsız təklif edən taksi sürücüləri ilə bağlı araşdırmalara başlanıldı
Azərbaycan nefti bahalaşıb
Həbsxanadan çıxandan 15 dəqiqə sonra avtomobil qaçırtdı (FOTO/VİDEO)
XİN-də işə qəbulla bağlı imtahanda iştirak üçün tarif müəyyənləşib
Mərkəzi Gömrük Hospitalının ümumi cərrahı XVIII Türk Kolon və Rektal Cərrahiyyə Konqresində iştirak edir (FOTO)
Ötən gün 105 nəfər COVID pasportu olmadığına görə toya buraxılmayıb
Lənkəranda koronavirus xəstəsi çayxanada aşkarlanıb
Hacıqabulda evdən oğurluq edən şəxs saxlanılıb (FOTO)
Ordunun Təlim və Tədris Mərkəzində seminar keçirilib (FOTO)
bp-nin azad olunmuş ərazilərdə tikəcəyi elektrik stansiyasının investisiya dəyəri açıqlanıb
"Omikron" ştammı ABŞ-ın 10 ştatında aşkar edilib
Helikopter qəzasında yaralanan hərbçilərin vəziyyəti açıqlanıb
Suraxanıda üçmərtəbəli evdə yanğın olub
Bakıda mənzildə naməlum meyit tapılıb
Oğuzda "Kia" yanıb
Binəqədidə yaşayış binasında yanğın olub, sakinlər təxliyə edilib
Zaqatalada qapalı məkanlarda və ictimai nəqliyyatda reyd keçirilib, 30-a yaxın şəxs cərimələnib (FOTO/VİDEO)
Türkiyənin ixrac etdiyi məhsullarda "Made in Turkey" ifadəsi istifadə olunmayacaq
Fransa koronavirusun yayılmasında mübarizə üçün sərhəd nəzarətini gücləndirir
Türkiyə istehsalı olan hərbi texnikanın ixrac edildiyi bazarlar sırasında Azərbaycan ilk üçlükdədir
"Twitter" şirkəti yenidən təşkil olunacaq
İqlim dəyişikliyi ilə mübarizə üçün 10 trilyon dollara qədər vəsait tələb olunacaq - Kristalina Georgiyeva
Fransa və Qətər Əfqanıstana 40 tona yaxın humanitar yardım çatdırıb
BVF rəhbəri "omikron" ştammının dünya iqtisadiyyatının bərpası tempinə təsirini qiymətləndirib
İsveçrə və Belçika koronavirusla bağlı məhdudiyyətləri sərtləşdirəcək
Rusiya Azərbaycanın 12 müəssisəsindən pomidor və alma idxalına icazə verəcək
BMT-nin Baş katibi "omikron" ştammına görə ölkəyə giriş məhdudiyyətlərini səmərəsiz adlandırıb
"Honda" şirkəti 790 minə yaxın avtomobili geri çağırır
ABŞ dövlət katibi Bayden ilə Putinin "ən yaxın gələcəkdə" danışacağını açıqlayıb
Ən məhsuldar smartfonun adı məlum olub
Koronavirusun "omikron" ştammı 38 ölkədə aşkar edilib - ÜST
Türkiyə prezidenti Soçidə keçirilən üçtərəfli görüşün əsas nəticələri barədə məlumatlandırılıb
Mingəçevir Dövlət Universitetində təhsil tələbə krediti ilə bağlı infosessiyalar keçirilib (FOTO)
AQTA daha 5 müəssisədə pozuntular aşkarlayıb
Bakıda çoxmərtəbəli binada yanğın olub, ölən var
QHT-lərə Dövlət Dəstəyi Agentliyinin Müşahidə Şurasının növbəti iclası keçirilib
“Hamı üçün layiqli iş - heç kim kənarda qalmasın” mövzusunda konfrans keçirilib (FOTO)
Azərbaycan Dillər Universitetində “Bir günlük xəlifə”lər seçilib (FOTO)
MDU-da “Tələbə Mediası” layihəsinin iştirakçıları ilə görüş olub
UNEC İqtisadi Forumunun sonuncu paneli: Qarabağa böyük qayıdış: Dayanıqlı məskunlaşma və iqtisadi reinteqrasiya (FOTO)
Ombudsman nümayəndəsi Beynəlxalq Əlilliyi Olan Şəxslər Günü münasibətilə keçirilən tədbirdə iştirak edib
“BakuBus” MMC-nin Müşahidə Şurasının növbəti iclası keçirilib
Şamaxıda “İşğaldan azad olunmuş ərazilərin innovativ iqtisadi inkişaf imkanları” mövzusunda konfrans keçiriləcək
Ərdoğan və Putin Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərini müzakirə ediblər
Tikinti-Təchizat Birliyi MMC-nin saxlanılması xərcləri müəyyənləşib
Dayanıqlı maliyyəni təmin etmək üçün alternativ maliyyə mənbələri vacibdir - Orxan Məmmədov
Bütün xəbərlər