“Azərbaycanın geosiyasəti”

“Azərbaycanın geosiyasəti”

Yunus Oğuz

"Azərbaycanın geosiyasəti"

Əli Həsənovun kitabından qənaətə gəldiyim düşüncələr

Qeyd edək ki, əgər Dağlıq Qarabağ münaqişəsi hələ sovetlər dönəmində yaranmasaydı və Ermənistan bölgədə normal siyasət yürütsə, Rusiyanın forpostuna çevrilməsəydi, bəlkə də Azərbaycan tərəfi dənizə çıxmayan, ucuz başa gələn layihələrdən birini bu ölkənin ərazisindən keçirməklə reallaşdıra bilərdi. Təəssüflər olsun ki, Ermənistan müharibələr, qarşıdurmalar, münaqişələrlə müşaiyət olunan proseslərə rəvac verdi və regionda stabilliyin qarantını pozan ölkə kimi dünyada tanındı.

Azərbaycanın Gürcüstanla geosiyasi, geoiqtisadi, geostrateji əməkdaşlığı Ermənistanın Rusiya ilə quru əlaqələrinə də ciddi zərbə vurmaqda davam edir. Bu xüsusiyyətləri nəzərə alaraq, müəllif ABŞ alimi S. Kornelə istinadən yazır ki, Gürcüstanın hazırki hərbi təhlükəsizliyinin təminatı daha çox Azərbaycan, Türkiyə və NATO-nun Cənubi Qafqazdakı güclü geostrateji mövqeyə malik olmasından və regionda Rusiya-Ermənistan blokunun hərbi gücünə balans yaratmasından asılıdır. Onun fikrinə görə birincilərin hərbi-geostrateji cəhətdən güclənməsi Gürcüstanın xeyrinə, ikincilərin güclənməsi isə ziyanınadır. Qeyd etdiyimiz kimi, Gürcüstan tərəfi ərazisini ABŞ bazası üçün açıq elan etmək ərəfəsindədir və artıq bu ölkədə NATO-nun təlimləri və treyninqlərinin keçirilməsinə start verilib. Təbiidir ki, Rusiya Cənubi Qafqazda belə vəziyyətə biganə qala bilməz. Bu regionda hegemonluğunu qorumaq üçün Rusiya ölkəsində məskunlaşmış yüz minlərlə gürcünün mümkün deportasiyasını, dondurulmuş Cənubi Osetiya və Abxaziya münaqişəsini, yaxud Cavaxetiyada erməni-gürcü qarşıdurmasını qabarda və alovlandıra bilər.

Gürcüstanın Azərbaycanla münasibətinə gəldikdə isə Əli Həsənov yazır: "Gürcüstan Cənubi Qafqazın regional təhlükəsizliyi sahəsində və qarşılıqlı milli təhlükəsizliklərinin təminatı məsələsində Azərbaycanın ən yaxın strateji tərəfdaşlarından hesab olunur. Lakin iki ölkə arasındakı münasibətlərdə əsas maraqlar və məqsədlər üst-üstə düşsə də, onların yürütdüyü regional və beynəlxalq siyasi kurs, malik olduğu geoiqtisadi şərait, ölkədaxili ictimai-siyasi və sosial vəziyyət, milli-hərbi təhlükəsizlik taktikası və s. məsələlərə yanaşmasında müəyyən fərqlər müşahidə olunur... Azərbaycan bölgədə marağı və nüfuzu olan ölkələrlə dostluq və tərəfdaşlıq əlaqələri saxlamaqla... Gürcüstan rəhbərliyi yalnız onların Qərblə inteqrasiya kursunu dəstəkləyən dövlətlərlə əməkdaşlığa üstünlük verir". (Bax. s. 499)

Ermənistan. Cənubi Qafqazın geosiyasi və geoiqtisadi maraqlarını təhlükə altına qoyan, hər üç respublikanın geosiyasi mənafe baxımından birgə addım atmasını əngəlləyən, daima münaqişələr ocağına çevirməyə cəhd edən, bölgədə ümumi maraqları təhdid edən Ermənistandır. Bu ölkə Azərbaycana və Türkiyəyə açıq, Gürcüstana isə gizli şəkildə ərazi iddiası ortaya qoymaqla və "Dənizdən-dənizə" mifik ideyanı həyata keçirmək təşəbbüsü onu beynəlxalq aləmdə nüfuzdan salmaqla yanaşı, regionda etibarlılıq dərəcəsinə də kölgələr salmaqda davam edir. Belə ki, Ermənistan dövləti Rusiyanın hərgi-geostrateji tərəfdaşı olmasına baxmayaraq, geosiyasi və geoiqtisadi tərəfdaşlıq baxımından etibarlı hesab edilmir və çox zaman bu dövlət Rusiyanın əlavəsi kimi qəbul edilir, çünki rəsmi Moskvanın izni olmadan adı çəkilən dövlət heç bir beynəlxalq təşkilatların iclaslarında müstəqil söz sahibinə çevrilə bilmir.

Hörmətli professor Ermənistanla münasibətlərdən yazarkən onun tarixən təşəkkül tapmasından söz açmaya bilmir. O qeyd edir ki, hələ XVIII əsrdə Çar I Pyotr dövlətinin cənubunda geosiyasi, geoiqtisadi, hərbi-geostrateji maraqlarını həyata keçirməyə qonşu dövlətlərdən işğal etdiyi ərazilərə erməni ünsürlərini köçürməyə başlamışdır. Yaxın Şərqdən Cənubi Qafqaza köçürürlən erməni axını, xüsusən İran-Pusiya müharibələri zamanı (qeyd edək ki, İran o zaman Qacar dövləti adlanırdı, 1813-Gülüstan, 1828-Türkmənçay müqavilələri) daha geniş vüsət aldı. Məhz bu dövrdə yerli əhalini Qarabağ bölgəsindən sıxışdırmaqla onlar bu bölgədə məskunlaşdılar. Sonralar yerli əhalini soyqırıma məruz qoymaqla Ermənistan adlanan dövlət yarandı. Təbiidir ki, Rusiyanın maraqlarına cavab verdiyi üçün bölgədə münaqişələrə rəvac verən bir dövlət elan olundu.

Təkcə XX əsrdə ermənilər tərəfindən üç dəfə-1905-1920; 1948-1955 və 1988-1993-cü illərdə Azərbaycanın tarixi ərazilərində (İrəvan, Naxçıvan, Xoy, Urmiya, İğdır, Zəngəzur, Qarabağ, Gəncəbasar, Bakı, Şirvan, Quba və b.) yerli əhalinin əksəriyyətini təşkil edən azərbaycanlılara qarşı kütləvi soyqırım və "təmizləmə" əməliyyatı həyata keçirilmiş, milyonlarla dinc əhali qətlə yetirilmiş, yaxud öz ata-baba yurdlarından didərgin salınmışdır. Bunun nəticəsi olaraq hər il mart ayının 31-də Azərbaycanda "soyqırımı" günü qeyd olunur, tarix hər dəfə yenidən araşdırılır, ermənilərin yerli əhaliyə qarşı etdiyi vəhşiliklər, soyqırım (Xocalı soyqırımı, fevralın 26-sı, 1992-ci il) faciəsi bütün dünyaya çatdırılır.

XX əsrin əvvəllərində Pusiya imperiyası dağıldıqdan sonra ermənilər Azərbaycanın tarixi torpağı olan İrəvan xanlığını ələ keçirmiş, burada Ermənistan respublikasını elan etmiş, yerli əhalini isə zaman-zaman ya məhv etmiş, ya da deportasiyaya məruz qoymuşlar. Fakt odur ki, XX əsrin sonlarında Ermənistan dünyada yeganə dövlət olaraq monoetnik respublikaya çevrilmişdir. Əslində bu onların qapalı psixoloji durumundan xəbər verir, bir ərazidə başqa heç bir etnosla yola gedə bilmədiklərindən digər etnoslara qarşı aqressivlik nümayiş etdirməsinə gətirib çıxardır.

Cənubi Qafqaz respublikalarında (qeyd etmək yerinə düşərdi ki, hər üç respublikada sovet hakimiyyəti rus ordusunun birbaşa müdaxiləsi vasitəsilə qurulub) sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra Ermənistan sovet hökuməti və bolşevik-daşnak hakimiyyəti nümayəndələrinin dəstəyindən bəhrələnərək Zəngəzur mahalını ələ keçirmiş, Azərbaycanın Naxçıvan və Türkiyə quru əlaqələrini tam kəsmiş, bu torpaqlardan tam istifadə edərək özünə İranla geosiyasi dəhliz yaratmışdır.

Ermənilər Moskva havadarlarının köməyindən istifadə edərək, vaxtilə Çar Rusiyası tərəfindən Qarabağda məskunlaşan erməni əhalisi üçün xüsusi status almağa nail olmuş və bu status "Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti" adı ilə yekunlaşmışdır. Bununla da, gələcək yeni ərazi iddialarının, separatizmin təməli qoyulmuşdur. Bu da baş vermişdir. Postsovet məkanı dağıldıqdan sonra Ermənistan rus ordusunun dəstəyi və köməyi ilə Azərbaycanın 20 % torpaqlarını işğal etmiş, bir milyon əhalinin qaçqın və köçkün şəklində yaşamasına rəvac vermişdir. Müəllif yazır ki, hazırda Ermənistan bölgədə Rusiyanın "forpostu" funksiyasını yerinə yetirərək, Cənubi Qafqazın ümumi geosiyasi, geoiqtisadi və geostrateji məsələlərinə təsir etmək istiqamətində "vasitə" kimi istifadə olunur. Ermənistanın bütün regional, geosiyasi, geoiqtisadi və hərbi-təhlükəsizlik məsələlərinə yanaşması bu "statusa" müvafiq olaraq formal xarakter daşıyır və sadəcə olaraq "digər bölgə ölkələrindən geridə qalmamaq" xatirinə "müstəqil dövlət" imitasiyası kimi həyata keçirilir.

Rusiyanın hərbi qüvvələrini öz ərazisində yerləşdirən, onun yaratdığı Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi təşkilatının heç bir tələbindən kənara çıxa bilməyən bir ölkənin müstəqil geosiyasət, yaxud təhlükəsizlik siyasəti yürütməsi, sadəcə olaraq mümkün deyildir.
Ardı var

Kapital Bank-ın kart sahibləri əlavə keşbek qazanacaqlar!
Kapital Bank-ın kart sahibləri əlavə keşbek qazanacaqlar!
Ramazan bayramı ilə əlaqədar may ayı üzrə pensiyaların ödənişi vaxtından əvvəl başa çatdırılıb
Ramazan bayramı ilə əlaqədar may ayı üzrə pensiyaların ödənişi vaxtından əvvəl başa çatdırılıb
Kapital Bank bayram günləri xidmət göstərəcək
Kapital Bank bayram günləri xidmət göstərəcək
Loading Bars
Xəbər lenti
Gürcüstanda koronavirusa daha 1 409 nəfər yoluxub
Bakıda daha bir piyada səkisinin zəbt olunması halı qeydə alınıb - BNA (FOTO)
"Xarıbülbül" festivalını yenidəm izləmək böyük xoşbəxtlikdir - 1990-cı ildə festivalın bədii rəhbəri olmuş Əli Usubov
İsrail hərbçisi Qəzza zolağından raket atəşi nəticəsində ölüb
Gədəbəydə iki mülki şəxs minaya düşüb
Avropa İnsan Haqları Məhkəməsi Ermənistanın Azərbaycana qarşı cinayətlərinə baxacaq (ƏLAVƏ OLUNUB)
DSX azad olunmuş ərazilərə mediatur təşkil edib - Trend TV-nin REPORTAJI (FOTO/VİDEO)
Saatlıda heyvan oğruları dəstə üzvləri saxlanılıb
Peyvənd olunanların sayı açıqlanıb
Azərbaycanda 558 nəfər koronavirusa yoluxub, 1454 nəfər sağalıb, 13 nəfər vəfat edib
Azərbaycan öz mədəni irsini bərpa edir, “Xarıbülbül” festivalı bunun gözəl nümunələrindəndir - Deputat
Şuşada, Cıdır düzündə "Bayatı Şiraz" (VİDEO)
Heydər Əliyev Fondu tərəfindən nəşr olunan Azərbaycan bəstəkarlarının əsərlərinin notlarının toplusu Şuşada təqdim edilib (FOTO/VİDEO)
İranda ötən sutka koronavirusdan 366 nəfər ölüb
Zəngilanda DSX-nin yeni hərbi hissəsi tikilir (FOTO)
Polis Lənkəranda əməliyyat keçirib, 3 kiloqramdan artıq marixuana aşkarlanıb (FOTO)
Azərbaycan Prezidenti: Dünyada Şuşaya bənzər şəhər görməmişəm, bəlkə də yoxdur
Prezident İlham Əliyev: Bütün bu illər ərzində bir amalla yaşamışıq - torpaqları azad edək
Azərbaycan Prezidenti: Sabah Yuxarı Gövhərağa məscidində bayram namazı qılınacaq
Prezident İlham Əliyev: Bu gün Azərbaycan mədəniyyəti Şuşaya qayıdıb
Prezident İlham Əliyev: Gələn il biz Şuşanın 270 illiyini qeyd edəcəyik
Prezident İlham Əliyev: 44 günlük müharibə bizim şanlı tariximizdir
Prezident İlham Əliyev: Bundan sonra “Xarıbülbül” festivalı Şuşada hər il keçiriləcək
Prezident İlham Əliyev: Biz bu günü 30 il səbirsizliklə gözləmişik
Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Şuşada “Xarıbülbül” festivalının açılışında iştirak ediblər (VİDEO)
Prezident İlham Əliyev: Biz Şuşaya qayıtmışıq, əbədi qayıtmışıq!
Prezident İlham Əliyev: Şuşada yeni tikiləcək məscidin memarlığı haqqında bir neçə ay fikirləşirdim
Prezident İlham Əliyev: Şuşa şəhərində vaxtilə 17 məscid olub və mənfur düşmən onların hamısını dağıdıb
Prezident İlham Əliyev Şuşada bərpa edilən “Xan qızı” bulağında olub (FOTO)
Prezident İlham Əliyev Şuşada yeni məscidin təməlini qoyub (FOTO)
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Şuşada səfərdədirlər
Şuşada “Xarıbülbül” festivalı keçirilib (VİDEO)
Azərbaycanın Gürcüstandakı səfirliyində iftar təşkil edilib (FOTO)
Zəngəzur dəhlizi - Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı məsafə 400 km azalır
Azərbaycan Ordusunda təlimlər keçiriləcək
Ağac kəsən şəxs cəzalandırılıb (FOTO)
Goranboyda polisə zor tətbiq edən şəxslə bağlı cinayət işi başlanıb
Gazelli Group şirkəti şərdə olduğu kimi, xeyirdə də Azərbaycan xalqının yanındadır (FOTO)
Zəngəzur dəhlizi Naxçıvanla quru yolla birbaşa əlaqəmiz üçün alternativsiz məsələdir
Bu il 44 mindən çox şəxsə sosial ödənişlər həyata keçirilib
Ötən gün 18 yanğın olub, 1 nəfər xəsarət alıb
Bakıda ilk dəfə Aerobika gimnastikası üzrə Dünya Yaş Qrupları Yarışları keçiriləcək (VİDEO)
“Azərsun Holdinq”dən Ramazan bayramı aksiyası (FOTO)
Sabah Bakıda 25, rayonlarda 28 dərəcəyədək isti gözlənilir
Xəzər rayonunda Ramazan bayramı münasibətilə şəhid ailələrinə bayram sovqatı paylanıldı (FOTO)
Bakıda təmir gedən yolda tıxac yaranıb (FOTO)
Əli Əsədov Rusiya Hökumətinin sədri Mixail Mişustinə başsağlığı verib
Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva rəsmi "İnstagram" hesabında Prezident İlham Əliyevlə Qarabağa növbəti səfərdən görüntülər paylaşıb (VİDEO)
Azərbaycan Qarabağ münaqişəsini öz gücü ilə həll etdi – Deputat
Mağazadan 5 min manatlıq siqaret və qızıl oğurlayan qohumlar saxlanılıb (FOTO)
Saatlıda gecə işləyən çayxananın fəaliyyəti dayandırılıb (FOTO)
Prezidentin Naxçıvana səfəri həm də böyük rəmzi məna daşıyır - Deputat
ABŞ Energetika Nazirliyi Azərbaycanda neft hasilatı ilə bağlı proqnozlarını azaldıb
Azərbaycan Vətən müharibəsindəki zəfərlə regionda nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı üçün yeni imkanlar açdı - Deputat
Ağdamda azad olunan ərazilərə keçməyə cəhd edən 9 nəfər saxlanılıb
Prospektdə qəza olub, sıxlıq var (FOTO)
Faşist Njde ermənilərin ideoloquna çevrilib - Deputat
Pentaqon Əfqanıstandakı hərbçi sayını açıqlamır
Məşhur "La Skala" teatrı fəaliyyətini bərpa edir
Qazaxıstanda koronavirusa daha 1 811 nəfər yoluxub
Peru mətbuatı Qarabağdakı erməni vandalizmi və Azərbaycanın apardığı yenidənqurma işləri haqda yazıb
2022-ci ilin "Dakar" ralli-marafonu keçiriləcək yer açıqlanıb
Filippin sahillərində zəlzələ baş verib
Kanada Hindistana tibbi avadanlıq göndərir
Baydenin köməkçisi İsrail ilə Fələstin arasında sabitliyin bərpasına çağırır
BMT TŞ təcili iclasda Fələstin və İsrail arasındakı vəziyyəti müzakirə edəcək
"Sportinq" futbol üzrə Portuqaliya çempionu oldu
Taliban Əfqanıstanda strateji rayonu nəzarətinə alıb
Kolumbiyada etiraz aksiyaları zamanı 40-dan çox insan həlak olub
İsrailin hava zərbələri nəticəsində Qəzza sektorunda 30 fələstinli həlak olub
Tel-Avivdəki Ben Qurion hava limanı raket zərbələri səbəbindən uçuşları dayandırır
Zəngəzur dəhlizi Muxtar Respublikanın inkişafında yeni mərhələ açır - TƏHLİL
"Mançester Siti" 7-ci dəfə İngiltərə çempionu oldu
Türkiyədə son sutkada koronavirusdan 22 253 nəfər sağalıb
Tel-Aviv və ətrafları istiqamətində 130 raket buraxılıb
Tatarıstan hakimiyyəti məktəbdəki atışmada həlak olanların dəfn mərasimlərini üzərinə götürəcək
BMT-nin baş katibi İsrail ilə Fələstin arasında artan gərginlikdən narahat olduğunu bildirib
Dünyada ötən sutka koronavirusa 643 mindən çox yoluxma qeydə alınıb - ÜST
Fici yaxınlığında zəlzələ baş verib
Ombudsman Səbinə Əliyeva Tatarıstan Ombudsmanına başsağlığı verib
Şəmkirdə iki nəfəri öldürmək istəyən şəxs həbs edilib
Göyçayda bacısı qızını qətlə yetirən şəxs həbs edilib
Ağır yaralanan daha 11 qazimiz “YAŞAT” Fondu tərəfindən Türkiyəyə göndərilib (FOTO/VİDEO)
Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Tatarıstan Respublikasının Prezidentinə başsağlığı veriblər
Prezident İlham Əliyev Rusiya Federasiyasının Prezidentinə başsağlığı verib
Bu küçə və prospektlərdə sıxlıq var
“Berqa” markasının dəstəyi ilə onlayn qadın festivalı keçirilib
XİN nazirlərin görüşünün təfərrüatlarını açıqlayıb
Prezidentin Naxçıvandan verdiyi mesajlardan Ermənistan nəticə çıxarmalıdır - Deputat
Azərbaycanda indiyədək peyvənd olunanların sayı açıqlanıb
Azərbaycanda 514 nəfər koronavirusa yoluxub, 1306 nəfər sağalıb, 15 nəfər vəfat edib
Naxçıvanın postblokada dövründə yeni inkişaf mərhələsi başlayacaq - Deputat
Jurnalistlər Qubadlıda DSX-nin hospitalı ilə tanış olublar (FOTO)
Düşməndən əldə olunan hərbi qənimətlər Qubadlıda istifadə edilir (FOTO)
Böyük Britaniyada vaksin pasportları tətbiq olunacaq
Müdafiə naziri azad edilmiş ərazilərdə yerləşən bölmələrdə olub (FOTO)
Zakir Həsənov Ramazan bayramı münasibətilə Azərbaycan Ordusunu təbrik edib
Naxçıvanın müdafiəsi və bu bölgədə hərbi üstünlüyünün möhkəmləndirilməsi istiqamətində də ardıcıl addımlar atılır - Deputat
Daha 11 qazi müalicə üçün Türkiyəyə göndərilib
İranda ötən sutka koronavirusdan 307 nəfər ölüb
Bütün xəbərlər