“Azərbaycanın geosiyasəti”

“Azərbaycanın geosiyasəti”

Yunus Oğuz

"Azərbaycanın geosiyasəti"

Əli Həsənovun kitabından qənaətə gəldiyim düşüncələr

Müəllif yazır ki, bu gün Qafqazdakı postsovet ölkələrinin üçü etnik separatizm zəminində daxili münaqişələrə cəlb olunub. Ermənistan-Azərbaycan (Dağlıq-Qarabağ), Rusiya-Gürcüstan(Cənubi Osetiya, Abxaziya) və Çeçenistan Dağıstan (Rusiya) münaqişələri regiondakı nisbi sabitliyi hər an poza biləcək ciddi geosiyasi amilə çevrilib. Ona görə də müasir dünyada, Avropa və bölgədə son zamanlar "Xəzər hövzəsi və Qafqazın regional təhlükəsizlik sistemi" prinsiplərinin müəyyən edilməsi və birgə təhlükəsizliyin yaradılması çağırışları daha təkidlə səslənir, bölgənin hər bir dövlətinin və regionun sabitliyində marağı olan beynəlxalq geosiyasi qüvvələrin diqqətini ciddi şəkildə cəlb edir.

Qeyd edək ki, Türkiyə və Gürcüstan Cənubi Qafqazın regional təhlükəsizliyi sahəsində və qarşılıqlı milli təhlükəsizliklərin təminatı məsələsində Azərbaycanın ən yaxın strateji tərəfdaşları hesab olunur.

Belə ki, Türkiyə tərəfi Azərbaycanın müstəqilliyini tanıyan ilk dövlət olmaqla yanaşı, həm də regionda təhlükəsizlik sistemində aktiv fəaliyyətə başlamışdı. Eyni zamanda Gürcüstanla da geostrateji əməkdaşlıq bu dövrə təsadüf edir. Regional və milli təhlükəsizlik təminatı ilə bağlı Azərbaycan-Gürcüstan münasibətləri Heydər Əliyevin 1996-cı ildə Tbilisiyə rəsmi səfəri zamanı tərəflər arasında "Dostluq, əməkdaşlıq və qarşılıqlı təhlükəsizlik" və "Qafqaz regionunda sülh və təhlükəsizlik və əməkdaşlıq" haqqında qarşılıqlı bəyannamələr imzalandı. Daha sonra, 1996-cı ildə yenə Tbilisidə "Tbilisi bəyannaməsi"adlanan regional təhlükəsizlik sənədinin altına imza atıldı. Bunun ardınca H. Əliyev 2002-ci ildə Cənubi Qafqazda regional sülh və təhlükəsizlik haqqında yeni bir təşəbbüs irəli sürdü. Həmin ilin aprelində Türkiyənin Trabzon şəhərində Azərbaycan, Türkiyə və Gürcüstan daxili işlər nazirlikləri arasında "Trabzon razılaşması" adlanan geostrateji sahədə mühüm sənəd imzalandı.

2004-cü ildə M. Saakaşvilinin Bakıya rəsmi səfəri zamanı prezidentlər uzunmüddətli "Gürcüstanla Azərbaycan strateji tərəfdaş, mehriban qonşu və qardaş ölkələridir" fikrini bəyan etdilər.
Əli Həsənov yazır: "Azərbaycanla Gürcüstanın xarici siyasət prioritetləri təxminən eynidir. Bunları mütəxəssislər müvafiq olaraq:
• dünya birliyinin diqqətinin təcavüzkar separatizm probleminə yönəldilməsinə və dövlətlərin sərhəd toxunulmazlığı prinsipinin bərpasına nail olmaq;

• müxtəlif güc mərkəzlərinin geosiyasi maraqlarının kəsişdiyi Cənubi Qafqazda sabitlik, sülh və əməkdaşlıq mühiti yaratmaq, bütün maraqlı tərəflər üçün cəlbedici amilə çevirmək, güc mərkəzlərinin geosiyasi ziddiyyətlərindən istifadə edərək öz dövlətinin milli təhlükəsizliyini möhkəmləndirmək;
• ərazilərdəki etnik münaqişələri dinc yolla həll etmək və ərazi bütövlüklərini bərpa etmək;
• Rusiyadan geosiyasi və geoiqtisadi asılılığı azaltmaq üçün Qərbin siyasi və iqtisadi dəstəyindən bəhrələnmək;
• neft və qaz yataqları ilə zəngin olan Orta Asiya, Xəzər və Avropa arasında tranzit ölkəyə çevirmək, enerji və nəqliyyat layihələrində birgə iştirak edərək Qərbə çıxış üçün alternativ yollar tapmaq və sairə ilə bağlayırlar". (Bax. s. 825)
2005-ci ildə Gürcüstan özünün Milli Təhlükəsizlik Konsepsiyasını qəbul edərkən regionda xarici siyasətinin prioritetlərini aşağıdakı kimi təsnifatlaşdırmışdı:
- Strateji tərəfdaş- ABŞ, Ukrayna, Türkiyə və Azərbaycan
- tərəfdaş- Rusiya
- Praqmatik əməkdaşlıq- Ermənistan

***

Bölmənin IV fəslində Azərbaycanın milli təhlükəsizlik siyasəti, əsas milli maraqları, geosiyasi və təhlükəsizlik perspektivləri haqqında yazarkən müəllif qeyd edir ki, müstəqil dövlət maraqlarının təmin edilməsi tələbləri, yeni geosiyasi faktorlarla birbaşa ünsiyyətin yaradılması, fərqli təhlükəsizlik mühitinə daxil olması, iqtisadi, ictimai-siyasi münasibətlərin demokratiya, vətəndaş cəmiyyəti, bazar iqtisadiyyatı yoluna çıxması və s. kimi yeniliklər Azərbaycanda şəxsiyyətin, cəmiyyətin və dövlətin təhlükəsizliyinə dair yeni-yeni yanaşmaların, proqram və konsepsiyaların zərurətini ortaya çıxarıb. Bütün bunlar Azərbaycan dövlətindən ölkənin milli və vəzifə tələblərinə uyğun, yeni prinsiplərə söykənən Milli Təhlükəsizlik Konsepsiyasının (MTK) formalaşdırılmasını tələb edib.

Qeyd edək ki, MTK-nın fəaliyyəti H. Əliyevin dövründən başlayaraq onun müxtəlif çıxışlarında öz əksini tapsa da, 1998-ci ildən başlayaraq dövlətin xarici və daxili təhlükəsizliyinin milli sisteminin yaradılması sahəsində ardıcıl konseptaul siyasi xəttə çevrilib.

Bunun ardınca 2004-cü ildə AP Milli Məclisi "Milli təhlükəsizlik haqqında" qanun qəbul etmiş, həmin il bu qanuna uyğun olaraq AP prezidentinin sərəncamı ilə Milli Təhlükəsizlik Konsepsiyasının hazırlanması üzrə işçi qrupu yaratmış, yekun nəticə olaraq prezidentə təqdim olunan layihə 23 may 2007-ci ildə təsdiq olunmuş və MTK-nın fəaliyyəti üçün əsas götürülmüşdür.

Bu konsepsiya giriş, dörd bölmə və yekun müddəadan ibarətdir. Əli Həsənov yazır: "Milli təhlükəsizliyin əsas obyektlərinə dövlət- onun müstəqilliyi, suverenliyi, Konstitusiya quruluşu, milli ərazilərinin bütövlüyü və təhlükəsizliyi, vətəndaşlar- onların hüquq və azadlıqları, cəmiyyət- onun maddi və mənəvi dəyərləri daxildir.

Milli təhlükəsizliyin əsas subyektlərinə isə insanların, cəmiyyətin və dövlətin təhlükəsizlik maraqları və tələbatlarının təmin edilməsi məqsədilə yaradılmış dövlət hakimiyyəti orqanları, hərbi və təhlükəsizlik institutları.

Milli təhlükəsizlik siyasətinin birinci ali məqsədini Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin, ərazi bütövlüyünün, Konstitusiya quruluşunun, vətəndaşların hüquqlarının, cəmiyyətin milli və vətəndaş birliyinin, ölkənin sabit inkişafının tələb etdiyi ən ümdə dövləti vəzifələr və onların təminatı yolları, mövcud milli ehtiyatların bu işə səfərbər edilməsi proqramı və bəhs olunan sahədə məsuliyyətli dövlət idarəçiliyinin yaradılması təşkil edir.

Hər bir dövlət kimi, Azərbaycan da xaricdən müdaxilə olmadan öz dövlət idarəçiliyini yaratmaq, ölkənin strateji inkişaf yolunu seçmək, Konstitusiya quruluşunun, daxili həyatının, cəmiyyətin və hər bir vətəndaşın təhlükəsizliyini, əhalinin firavan həyatını təmin etmək, milli-vətəndaş birliyinin və ictimai-siyasi sabitliyi qorumaq və s kimi strateji vəzifələr həyata keçirir. Bu vəzifələrin reallaşdırılması onun milli təhlükəsizlik siyasətinin ikinci əsas məqsədini təşkil edir...

... Azərbaycan Respublikası müstəqilliyə qovuşduğu andan hüquqi və dünyəvi dövlət və demokratik cəmiyyət və siyasi plüralizm yolunu öz inkişafının və Konstitusiya quruluşunun əsası elan edərək, bölgə ölkələri ilə sülh və mehriban qonşuluq şəraitində, dünyanın qabaqcıl siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik sistemləri ilə bərabər hüquqlu əməkdaşlıq etmək və bu strukturlara inteqrasiya olunmaq xətti yürüdür... Bu konsepsiyanın yaradılması və ondan irəli gələn məsələlərin həlli ölkənin milli təhlükəsizlik siyasətinin üçüncü əsas məqsədini və vəzifəsini təşkil edir". (Bax. s. 872-874)
Hörmətli professorun, bu əsərindən uzun-uzadı iqtibas gətirəndə dövlətimizin milli təhlükəsizliyinə qarşı nə qədər təhdidlərin və təzyiqlərin, hətta siyasi, iqtisadi və hərbi müdaxilənin baş verməsi və prezidentlərimiz tərəfindən qarşısının alınması gözlərimin önündən keçdi.
Ardı var

Finlandiya liman sənayesi sahəsində öz bilik və təcrübələrini Azərbaycana təklif edir
Finlandiya liman sənayesi sahəsində öz bilik və təcrübələrini Azərbaycana təklif edir
2022-ci ildə "Zərifə Əliyeva" gəmisinin istismara verilməsi planlaşdırılır
2022-ci ildə "Zərifə Əliyeva" gəmisinin istismara verilməsi planlaşdırılır
Sahibkarlar üçün ödənişsiz təlimlər keçirilir
Sahibkarlar üçün ödənişsiz təlimlər keçirilir
Loading Bars
Xəbər lenti
Türkiyədə koronavirusdan sağalanların sayı 4,97 milyonu ötüb
Qəzza zolağından İsrail ərazisinə münaqişənin əvvəlindən 3,7 minə yaxın raket atılıb
Kaliforniyada avtobusa atəş açılıb: 2 nəfər ölüb, 5 nəfər yaralanıb
Dünyada ötən sutka koronavirusa 515 mindən çox yoluxma qeydə alınıb - ÜST
Türkiyədə hərbi-hava bazasına hücumun qarşı alınıb
Kolumbiyada mağazada partlayış baş verib, 8 nəfər yaralanıb
BMT TŞ Yaxın Şərqlə bağlı ortaq mövqe formalaşdıra bilməyib
Qəzza zolağından İsrail ərazisinə 12 saat ərzində 270 raket buraxılıb
Samira Əfəndi “Avroviziya -2021” mahnı müsabiqəsinin finalına çıxıb (FOTO/VİDEO)
Azərbaycan təmsilçisi “Avroviziya -2021” mahnı müsabiqəsinin birinci yarımfinalında çıxış edib (VİDEO)
Yaşar Bəşirov yenidən EKF-in İcraiyyə komitəsində (FOTO)
Almaniyada piyada körpüsü çöküb, ölən və xəsarət alan var
“Avroviziya -2021” mahnı müsabiqəsinin birinci yarımfinalı başlayıb
Finlandiya liman sənayesi sahəsində öz bilik və təcrübələrini Azərbaycana təklif edir
Nijni Novqorodun hava limanı Bakıya ilk uçuşun tarixini açıqladı
Güləşçimiz Cəbrayıl Hacıyev Avropa çempionu oldu
Bakıda intihara cəhdin qarşısı alınıb
Azərbaycan ilə İtaliya arasında münasibətlər yüksək səviyyədədir
Zəngilan rayonu regionun nəqliyyat qovşağına çevriləcək
Gürcüstanda koronavirusa daha 1 562 nəfər yoluxub
Can Laçın, daha qartal olub göylərində uçmağa gərək yoxdur, sən azadsan!
2022-ci ildə "Zərifə Əliyeva" gəmisinin istismara verilməsi planlaşdırılır
Ceyhun Bayramovla Bağdad Amreyev arasında telefon danışığı olub
Sahibə Qafarova İtaliya Senatının Sədri ilə görüşüb
Milli Məclisin nümayəndə heyəti Romada Nizami Gəncəvinin abidəsini ziyarət edib (FOTO)
Abşeronda şəhid Rüstəm Turabovun xatirəsinə ucaldılan abidə-bulaq kompleksinin açılışı olub (FOTO)
Azərbaycanlı jurnalist Fransa portalında "Xarıbülbül" festivalından yazıb (FOTO)
Azərbaycan ilə Belarus arasında hərbi-texniki əməkdaşlığın inkişaf perspektivləri müzakirə olunub (FOTO/VİDEO)
“Dərs vaxtı”nda cədvələ uyğun mövzular təqdim edilib
Azərbaycan Texniki Universiteti və Mingəçevir Dövlət Universitetinin birgə elmi seminarı keçirilib (FOTO)
Millət vəkili Naqif Həmzəyevin seçicilərlə görüşləri davam edir (FOTO)
Dövlət icbari şəxsi sığortası sahəsində idarəetmənin təkmilləşdirilməsi istiqamətində mühüm addım
Xaçmaz Rayon Mərkəzi Xəstəxanasında qidanın mənimsənilməsi və digər qanun pozunutuları aşkarlanıb
AQTA sədri Rusiyanın Baytarlıq və Fitosanitar Nəzarət üzrə Federal Xidmətinin nümayəndə heyətini qəbul edib (FOTO)
Rusiya Azərbaycanın 126 pomidor istehsalı müəssisəsinə bu ölkəyə məhsul ixracına icazə verib
Türkiyyə ordusu PKK-nın məsul şəxsini zərərsizləşdirib (VİDEO)
Teledərslərin mayın 19-na olan cədvəli
Könül Nurullayeva AŞPA-nın komitə iclasında Azərbaycanda multikulturalizm ənənələrindən söz açıb (FOTO/VİDEO)
AzTV-nin verilişi Laçından yayımlanacaq (VİDEO)
Rüşvət alarkən saxlanılan gömrük əməkdaşlarının ADLARI açıqlandı, cinayət işi başlandı
Dövlət Xidmətinin korrupsiya ilə mübarizə işləri çərçivəsində “Qaynar xətt”i fəaliyyətə başlayıb
Yaşıl enerji məkanı üzrə alt İşçi Qrupunun üçüncü iclası keçirilib (FOTO)
Mayın 19-na USD/AZN rəsmi məzənnəsi
Azərbaycanda istehlak qiymətləri indeksi sabitləşib - Dünya Bankı
Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin nümayəndə heyəti Gürcüstandadır
Azərbaycanlı mütəxəssislərin hazırladığı rəqəmsal transformasiya layihəsi beynəlxalq müsabiqədə 1-ci yerə layiq görüldü
“Müsəlman alimlərinin elm və texnologiyanın inkişafına töhfələri” mövzusunda keçirilmiş konfransın materialları çap olunub
Putinlə Bayden yaxın həftələrdə görüşə bilər - Dövlət katibi
Xəyanət nəticəsində işğal edilən Laçın bu gün azaddır
Ağdama aparan daha bir yol: Sürətlə davam edən tikinti prosesindən REPORTAJ - Trend TV
“Global Finance” IBA İnnovasiya Mərkəzini ən yaxşılardan biri seçdi!
Dövlət icbari şəxsi sığortası sahəsində idarəetmə təkmilləşdirilir - FƏRMAN
Milli Məclis bir sıra məhkəmələrə yeni hakimlər təyin edəcək
Azərbaycanda COVID-19-a qarşı peyvənd olunanların SAYI açıqlanıb
Azərbaycanda 432 nəfər koronavirusa yoluxub, 10 nəfər vəfat edib
Rusiya Azərbaycan-Ermənistan sərhədindəki vəziyyəti diqqətlə izləyir - XİN
Ermənistanda siyasi gərginlik: parlament niyə baş nazir seçə bilmir?
İspaniya 3 minə yaxın miqrantı Mərakeşə geri göndərib
QMİ sədri Türkiyənin yeni səfiri ilə görüşüb (FOTO)
Qida təhlükəsizliyi sahəsində innovativ həllərin tətbiqi uğurla davam etdirilir
Rüşvət almaqda təqsirləndirilən sabiq müstəntiqə hökm oxundu
Azərbaycan bizim ənənəvi dostumuz və müttəfiqimizdir - Belarus müdafiə naziri
Prezident İlham Əliyev: Bu gün Belarus və Azərbaycan əməkdaşlığın yüksək səviyyəsini nümayiş etdirir
Avropa azərbaycanlıları soydaşlarımıza çağırış edib (FOTO)
Bakıda I sinfə qəbulla bağlı müraciətlərin sayı açıqlandı
Oljas Süleymenov “Şərəf” ordeni ilə təltif edilib
Azərbaycan bu ölkələrdən quş əti idxalına məhdudiyyət qoyub
“ASAP Career Academy” layihəsinin təqdimatı baş tutub (FOTO)
Prezident İlham Əliyev Belarusun müdafiə nazirini qəbul edib (YENİLƏNİB) (VİDEO)
Milli Məclisin növbəti iclasının gündəliyi açıqlandı
Azərbaycanda qızıl və gümüş bahalaşır
Gömrük Akademiyasında “RENFUL” şirkətinin mütəxəssisləri təlimlər keçirlər (FOTO)
İranda ötən sutka 14 min nəfər koronavirusa yoluxub, 310 nəfər ölüb
Azərbaycanlılar BMT qərargahı önündə minalarla bağlı aksiya keçiriblər (FOTO)
Ermənistanın qeyri-adekvat davranışı ilk növbədə onun özü üçün zərbədir - Sevil Mikayılova
Qəbələ Dəmiryol Vağzalı (FOTOSESSİYA)
Dəmir yolunun çəkilişi Qəbələnin turizm imkanlarının inkişafı üçün vacibdir (VİDEO)
Azərbaycan nefti bahalaşıb
“Xarıbülbül” festivalı Şuşanın mədəniyyət mərkəzi statusunun bərpasını təcəssüm etdirir - Tamam Cəfərova
Şirvan Reabilitasiya Mərkəzində 90-a yaxın hərbçi müalicə edilib
Dəmir yolu ilə yükdaşımalar artıb
“Rabitəbank”dan illik cəmi 15% ilə onlayn kredit
"Telegram"ın işində qüsurlar yaranıb
Bolqarıstan bankı Azərbaycan qazının nəqli layihəsinə kredit ayırıb
Ermənistanın Azərbaycanın mədəni irsinə dağıdıcı rəftarı beynəlxalq hüququn pozuntusudur - Yaşar Əliyev
Sabah Bakıda 28, rayonlarda 35 dərəcəyədək isti olacaq
Yevlax bazarında nöqsanlar - Nehrə yağı adı ilə bitki yağları satılır (FOTO)
Bu il ƏƏSMN-in fəaliyyət sahələri üzrə 220 min elektron arayış verilib
Sahibkarlar üçün ödənişsiz təlimlər keçirilir
"8 Noyabr" stansiyasının şəhid Xudayarın səs yazısı ilə səsləndirilməsi montajdır - Metropoliten
1300 qaziyə reabilitasiya və sosial-psixoloji xidmət göstərilib (FOTO)
Kəpəz dağında Nizami Gəncəvi zirvəsi təsis olunub (VİDEO)
Gəncə Apellyasiya Məhkəməsinə iki yeni hakim təyin edilir
Bakı Apellyasiya Məhkəməsinə yeni hakimlər təyin edilir (SİYAHI)
Təlimlərin gedişi barədə məruzələr dinlənilib (FOTO)
Naxçıvan Ali Məhkəməsinə yeni hakimlərin təyin olunması təklif edilir
Horadiz-Ağbənd dəmir yolu xətti üzrə infrastruktur işlərinə başlanılıb (VİDEO)
Yerevanın keçmiş meri Moskvadan qayıdarkən saxlanılıb
Məişət zorakılığından zərər çəkənlər üçün yeni yardım mərkəzlərinin akkreditasiyası keçiriləcək
Meksikada yük maşınında 9 nəfərin meyiti tapılıb
Bütün xəbərlər