Bakı. Trend:
Son dövrlərdə rəqəmsal mühitin uşaqların həyatında oynadığı rol sürətlə artdıqca, onların təhlükəsizliyi məsələsi dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən birinə çevrilir. Bu baxımdan Türkiyə Böyük Millət Məclisinin 15 yaşdan kiçik istifadəçilərin zərərli kontentdən və müxtəlif təhdidlərdən qorunmasına yönəlmiş qanun layihəsini qəbul etməsi mühüm addım kimi qiymətləndirilir. Yeni yanaşma yalnız texniki tənzimləmə deyil, həm də uşaqların psixoloji və sosial rifahını qorumağa hesablanmış kompleks siyasətin tərkib hissəsidir.
Qanunvericilik təşəbbüsünün aktuallığı ötən həftə Şanlıurfa və Kahramanmaraş şəhərlərində məktəblərdə baş vermiş silahlı hücumlar fonunda daha da aydın görünür. Bu hadisələr təkcə lokal təhlükəsizlik problemi kimi deyil, eyni zamanda rəqəmsal platformalarda yayılmış zorakılıq və aqressiyanın real həyata sirayət etməsinin nümunəsi kimi qiymətləndirilir. Virtual mühitdə formalaşan davranış modellərinin reallıqda təzahürü artıq inkaredilməz fakt kimi ortaya çıxır.
Türkiyə təcrübəsi region ölkələri, o cümlədən Azərbaycan üçün də əhəmiyyətli siqnal rolunu oynayır. Rəqəmsal təhlükəsizlik məsələsi artıq təkcə sosial problem deyil, həm də milli təhlükəsizlik komponentinə çevrilməkdədir. Bu kontekstdə uşaqların zərərli informasiya təsirlərindən qorunması dövlət səviyyəsində sistemli yanaşma tələb edir.
Yeni yanaşmalar çərçivəsində yaşın təsdiqlənməsi, şəxsiyyətə əsaslanan nəzarət mexanizmləri və VPN üzərindən məhdudiyyətlərin aşılmasına qarşı texniki tədbirlərin tətbiqi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Türkiyədə yaxın perspektivdə sosial şəbəkələr üçün istifadəçi identifikasiyası və məlumat paylaşma öhdəliklərinin tətbiqi planlaşdırılır ki, bu da platformaların məsuliyyətini artırmağa yönəlib.
Müasir dövrdə uşaqların böyük hissəsi vaxtının əhəmiyyətli qismini rəqəmsal mühitdə keçirir. Virtual dostluqların artması, sosial şəbəkələrin gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilməsi onların psixoloji formalaşmasına birbaşa təsir edir. Nəzarətsiz alqoritmlər isə uşaqları manipulyasiya edə, onların davranış və dəyərlər sistemini yönləndirə bilir. Bu səbəbdən rəqəmsal platformalarda təqdim olunan məzmunun filtrasiya olunması və nəzarət mexanizmlərinin gücləndirilməsi zəruri hesab olunur.
Zorakılığın təbliği, intihara təşviq, qeyri-etik davranışların normallaşdırılması, cinsi istismar və nifrət ritorikasının yayılması kimi təhlükəli tendensiyalara qarşı daha sərt monitorinq siyasətinin tətbiqi artıq qaçılmazdır. Bu yalnız ayrı-ayrı ölkələrin deyil, bütövlükdə beynəlxalq ictimaiyyətin gündəmindədir.
Sosial mediaya nəzarətin gücləndirilməsi qlobal trendə çevrilib. Avropa İttifaqı, Fransa və Birləşmiş Krallıq kimi aktorlar bu istiqamətdə artıq konkret hüquqi mexanizmlər tətbiq etməyə başlayıblar. Hər bir ölkə öz siyasi, hüquqi və sosial xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq fərqli modellər formalaşdırsa da, ümumi məqsəd eynidir – rəqəmsal mühiti daha təhlükəsiz etmək.
Azərbaycanda da bu sahədə mühüm addımlar atılır. Prezident İlham Əliyev tərəfindən 27 fevral tarixində imzalanmış sərəncam uşaqların rəqəmsal mühitdə qorunması istiqamətində yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilir. Sənəddə sosial şəbəkələrdə qeydiyyat zamanı yaş məhdudiyyətlərinin tətbiqi də daxil olmaqla bir sıra mühüm mexanizmlər nəzərdə tutulur. Bu təşəbbüs uşaqların zərərli təsirlərdən qorunması baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır və ölkədə rəqəmsal təhlükəsizlik sisteminin gücləndirilməsinə xidmət edir.
Nəticə etibarilə, rəqəmsal məkan artıq sadəcə ünsiyyət vasitəsi deyil, cəmiyyətin təhlükəsizlik arxitekturasının bir hissəsidir. Bu mühitdə uşaqların qorunması isə həm dövlətin, həm də cəmiyyətin ortaq məsuliyyəti olaraq qalır.