Bakı.Trend:
Qırğızıstan iyulun 30-dan avqustun 1-dək İssık-Kul gölünün sahilində yerləşən Çolpon-Ata şəhərində keçiriləcək "Mərkəzi Asiya – Azərbaycan" Sammitinə ev sahibliyi edəcək. Sammit Azərbaycanın region ölkələri ilə əlaqələrinin gələcək inkişafının müzakirəsi üçün növbəti imkan olacaq.
Son illərdə ən dinamik inkişaf edən əməkdaşlıq istiqamətlərindən biri Azərbaycan ilə Qırğızıstan arasında ticarət, nəqliyyat, energetika, mədəniyyət, təhlükəsizlik və siyasi dialoqu əhatə edən əməkdaşlıqdır.
Sammit ikitərəfli təmasların nəzərəçarpacaq dərəcədə fəallaşdığı bir dövrdə keçiriləcək. Son iki il ərzində Bakı və Bişkek siyasi qarşılıqlı fəaliyyəti əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirib, iqtisadi göstəricilər isə əməkdaşlığın sürətləndiyini nümayiş etdirir. Bununla belə, ticarətin mütləq həcmləri hələ də nisbətən kiçik olaraq qalır.
Ən diqqətçəkən dinamika məhz qarşılıqlı ticarətdə müşahidə olunur. Qırğızıstanın Milli Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2026-cı ilin yanvar–may aylarında iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsi 13,67 milyon dollara çataraq ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə təxminən üç dəfə artıb. Belə ki, həmin göstərici 2025-ci ilin yanvar–may aylarında 4,63 milyon dollar təşkil etmişdi. Beləliklə, artım illik müqayisədə 194,9 faiz olub.
Bu artımın əsas səbəbi Azərbaycanın Qırğızıstana məhsul ixracının əhəmiyyətli dərəcədə artmasıdır. 2026-cı ilin ilk beş ayında Azərbaycanın Qırğızıstandan idxalı 988,9 min dollar olduğu halda, Qırğızıstanın Azərbaycandan idxalı 10,53 milyon dollara çataraq on dəfədən çox artıb.
Həmin dövrdə ticarətin artım tempi iqtisadi əlaqələrin genişləndiyini göstərir. Müqayisə üçün qeyd edək ki, bu dinamika Qırğızıstanın ümumi xarici ticarətinin nəzərdən keçirilən dövr üzrə artım tempini əhəmiyyətli dərəcədə üstələyir.
İqtisadi əməkdaşlıq tədricən ənənəvi ticarət çərçivəsindən kənara çıxır. Son həftələrin diqqətçəkən hadisələrindən biri Qırğızıstanın energetika nazirliyinin Azərbaycana, eləcə də Rusiya, Qazaxıstan, Belarus, Özbəkistan və Türkmənistana sabit yanacaq tədarükünün təmin olunmasına yardım göstərilməsi ilə bağlı müraciəti olub. Bişkek bu addımı daxili bazarın neft məhsulları idxalından yüksək asılılığı, Yaxın Şərqdə geosiyasi gərginlik, beynəlxalq logistika üçün risklər və dünya bazarında neft qiymətlərinin artması ilə izah edib.
Bu müraciət tədarük strukturunun dəyişdirilməsi anlamına gəlmir. Lakin o göstərir ki, Azərbaycan Qırğızıstan tərəfindən enerji təhlükəsizliyinin təmin olunması məsələsində potensial tərəfdaşlardan biri kimi qiymətləndirilir. Eyni zamanda, respublika yanacaq idxalının şaxələndirilməsi, bu sahədə beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi və öz neft emalı güclərinin artırılması istiqamətində danışıqlar aparır.
Eyni zamanda siyasi dialoq da inkişaf edir. Artıq avqustun sonunda Bişkek Çin Xalq Respublikasının Sədri Si Cinpini dövlət səfəri ilə qəbul edəcək, həmçinin Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının sammitinə ev sahibliyi edəcək. Qısa müddət ərzində "Mərkəzi Asiya – Azərbaycan" Sammiti də daxil olmaqla bir neçə beynəlxalq tədbirin keçirilməsi Qırğızıstanın xarici siyasət əlaqələrini eyni vaxtda müxtəlif istiqamətlər üzrə fəallaşdırmaq istəyini əks etdirir.
Təhlükəsizlik sahəsində də əməkdaşlıq genişlənir. 2026-cı il üçün ikitərəfli əməkdaşlıq planına uyğun olaraq, Qırğızıstanın hərbi nümayəndə heyəti Azərbaycana səfər edib. Tərəflər daxili və hərbi təhlükəsizlik məsələlərini, təcrübə mübadiləsini və aidiyyəti qurumlar arasında gələcək əməkdaşlığın perspektivlərini müzakirə ediblər. Bu cür təmaslar ikitərəfli münasibətlərin gündəliyinin tədricən genişləndiyini göstərir.
Humanitar əməkdaşlıq da az fəallıq göstərmir. Bu ilin yazında Qırğızıstanın dövlət katibi Arslan Koyçiyevin və mədəniyyət, informasiya və gənclər siyasəti naziri Mirbek Mambetəliyevin rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti Azərbaycanda səfərdə olub. Səfərin əsas hadisəsi Qırğızıstan Milli Filarmoniyasının Çingiz Aytmatovun 100 illik yubileyinə həsr olunmuş tədbirlər çərçivəsində hazırladığı "Cəmilə" müziklinin premyerası olub.
Azərbaycanın mədəniyyət naziri Adil Kərimli ilə Qırğızıstan nümayəndə heyəti arasında keçirilən görüşdə tərəflər birgə layihələrin, Mədəniyyət Günlərinin və yaradıcı təşəbbüslərin əhəmiyyətini vurğulayaraq, mədəni mübadilənin daha da genişləndirilməsində maraqlı olduqlarını təsdiqləyiblər. Bu təmaslar 2024-cü ildə Azərbaycan və Qırğızıstan prezidentlərinin iştirakı ilə Bakıda Çingiz Aytmatovun abidəsinin açılışından sonra əlavə təkan alan humanitar əməkdaşlığın davamı olub.
Bu fonda qarşıdan gələn "Mərkəzi Asiya – Azərbaycan" Sammiti artıq həyata keçirilən layihələrin müzakirəsi və əməkdaşlığın yeni istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi üçün platformaya çevrilə bilər. Azərbaycan üçün Mərkəzi Asiya dövlətləri nəqliyyat marşrutlarının, ticarətin və energetikanın inkişafında mühüm tərəfdaşlar olaraq qalır. Qırğızıstan isə iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsində, investisiyaların cəlb edilməsində və xarici iqtisadi əlaqələrin şaxələndirilməsində maraqlıdır.
Münasibətlərin gələcək inkişafı bir neçə ssenari üzrə gedə bilər. Birinci ssenari qarşılıqlı ticarətin artımı və iqtisadi layihələrin genişlənməsinin əsas hərəkətverici qüvvə olaraq qalacağı hazırkı dinamikanın qorunub saxlanılmasını nəzərdə tutur. İkinci ssenari neft məhsullarının tədarükü və birgə təşəbbüslərin həyata keçirilməsi də daxil olmaqla energetika sahəsində daha dərin əməkdaşlığı ehtiva edir. Üçüncü ssenari isə Qafqaz ilə Mərkəzi Asiya arasında beynəlxalq tranzit marşrutlarının inkişafı fonunda nəqliyyat-logistika əməkdaşlığının fəallaşdırılması ilə bağlıdır.
Digər mümkün istiqamətlərdən biri humanitar və təhsil proqramlarının, eləcə də təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın və aidiyyəti qurumlar arasında təcrübə mübadiləsinin genişləndirilməsidir. Bu modellərdən hansının inkişaf edəcəyi sammitin yekunları üzrə qəbul ediləcək qərarlardan, regional iqtisadiyyatın vəziyyətindən və ümumi xarici siyasi şəraitdən asılı olacaq.
