Bakı.Trend:
Xəzər dənizi vasitəsilə ticarətin artımı Gürcüstanın logistika qovşağı kimi əhəmiyyətini daha da gücləndirir.
Bu barədə Asiya İnkişaf Bankının (AİB) rəsmi səhifəsində dərc olunan məqalədə bildirilib.
Məqalədə qeyd olunur ki, Gürcüstan inkişafının mühüm mərhələsindədir. Bildirilir ki, ticarətə açıqlıq, investisiyalar və Asiya ilə Avropa arasında əlverişli coğrafi mövqe hesabına on il davam edən sabit iqtisadi artımdan sonra ölkənin regional sarsıntılara və ekoloji tələblərin sərtləşməsinə davamlı, daha şaxələndirilmiş və yüksək texnologiyalı sahələri inkişaf etdirməsi zəruridir.
"Bu istiqamətdə həll yollarından biri sənaye siyasətinə kompleks xüsusi iqtisadi zonaların (Comprehensive Special Economic Zones – CSEZ) yaradılması prizmasından yenidən baxılması ola bilər. Bu zonalar dairəvi iqtisadiyyat prinsipləri əsasında qurulur. Dairəvi iqtisadiyyat materialların ənənəvi "götür – istehsal et – at" modelindən fərqli olaraq təkrar istifadəsini, təmirini və emalını nəzərdə tutur. Belə zonalar ölkənin sənaye bazasını modernləşdirə, "yaşıl" investisiyaları cəlb edə və Gürcüstanın regional və qlobal əlavə dəyər zəncirlərində mövqeyini gücləndirə bilər.
Gürcüstanın Şərqi və Mərkəzi Asiyanı Avropa ilə birləşdirən Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu (Orta Dəhliz) üzərində yerləşməsi qlobal təchizat zəncirlərinin şaxələndirilməsi fonunda getdikcə daha böyük əhəmiyyət kəsb edir. Xəzər dənizi vasitəsilə ticarət həcmlərinin artması ölkənin logistika qovşağı rolunu gücləndirir və anbar infrastrukturunun inkişafı, eləcə də yüklərin emalı üçün yeni imkanlar yaradır. Bununla belə, sənaye sektoru hələ də nisbətən kiçikdir və ixracın əsas hissəsini avtomobil ehtiyat hissələri, metallar və mineral xammal kimi aşağı əlavə dəyərə malik məhsullar təşkil edir. Əsas vəzifə yalnız digər ölkələrin məhsullarının daşınması ilə məhdudlaşmamaq, tranzit axınlarını daha yüksək əlavə dəyərə malik mal və xidmətlərin ölkə daxilində istehsalına çevirməkdir", – bankın məlumatında deyilir.
Vurğulanır ki, Gürcüstanda fəaliyyət göstərən azad sənaye zonaları hələlik bu transformasiyanı təmin edə bilməyib.
"Vergi güzəştlərinə və sadələşdirilmiş tənzimləmə şərtlərinə baxmayaraq, onların bir çoxu yerli təchizatçılar, təhsil müəssisələri və elmi mərkəzlərlə zəif əlaqələrə malik təcrid olunmuş platformalar kimi fəaliyyət göstərir. Nəqliyyat, enerji, su və rəqəmsal infrastrukturun kifayət qədər inkişaf etməməsi, ixtisaslı kadr çatışmazlığı və yerli şirkətlərin məhdud imkanları mürəkkəb istehsal zəncirlərinin formalaşmasına və müsbət iqtisadi təsirlərin yayılmasına mane olur. Özəl sənaye parklarının uzunmüddətli deyil, mobil investisiyalar uğrunda rəqabətinə əsaslanan model hələ ki milli sənaye inkişafı və innovasiya siyasətinin məqsədlərinə uyğun nəticə verməyib.
Kompleks xüsusi iqtisadi zonalar isə daha inteqrasiya olunmuş yanaşma təklif edir. Ayrı-ayrı sənaye parklarından fərqli olaraq, CSEZ-lər istehsal, logistika, xidmət sektoru, elmi-tədqiqat fəaliyyəti və yaşayış infrastrukturunu vahid ekosistem çərçivəsində birləşdirir. Bu, miqyas effektinin yaranmasına, sahələrarası əlaqələrin möhkəmlənməsinə və investorlar üçün daha proqnozlaşdırılan mühitin formalaşmasına şərait yaradır. Sənaye və təhsil siyasəti ilə inteqrasiya olunduğu halda, bu zonalar ixracın şaxələndirilməsinə, texnoloji yenilənməyə və yerli təchizatçılar şəbəkəsinin inkişafına töhfə verə bilər.
Gürcüstan üçün CSEZ modeli mövcud iqtisadi strukturu əmək məhsuldarlığının artırılması və ölkənin regional nəqliyyat-logistika mərkəzi kimi rolunun gücləndirilməsi məqsədləri ilə əlaqələndirməyə imkan verən praktik alət ola bilər", – AİB bildirir.
Bankın məlumatına görə, ölkənin inkişafının növbəti mərhələsi tədrici dəyişikliklərdən daha kompleks və dayanıqlı iqtisadi artım modelinə keçidi tələb edəcək.
"Dairəvi iqtisadiyyat prinsiplərinin yeni nəsil xüsusi iqtisadi zonalara inteqrasiyası həm strateji baxımdan vacib, həm də praktik əhəmiyyət daşıyan vəzifədir. Gürcüstan iqtisadiyyatında dairəvilik səviyyəsi, yəni təkrar istifadə olunan materialların payı Avropa göstəricilərindən xeyli aşağıdır. Bu isə tullantıların azaldılması və resurslardan istifadənin səmərəliliyinin artırılması üçün böyük potensialın mövcudluğunu göstərir. Eyni zamanda, ölkə tullantıların azaldılması və istehsalçıların genişləndirilmiş məsuliyyəti də daxil olmaqla ekoloji tələblərin sərtləşməsi ilə üzləşir.
Dairəvi iqtisadiyyat prinsiplərinin CSEZ-lərə ilkin mərhələdən tətbiqi infrastrukturun, normativ-hüquqi bazanın və biznes xidmətlərinin resurslardan səmərəli istifadə prinsipləri əsasında layihələndirilməsinə imkan verəcək, sonradan daha yüksək xərclərlə uyğunlaşdırılmasına ehtiyac qalmayacaq. Bu yanaşma həmçinin Gürcüstanın Avropa İttifaqının standartlarına və beynəlxalq təcrübəyə yaxınlaşmasına, dayanıqlı inkişafa yönəlmiş investorların cəlb edilməsinə və uzunmüddətli resurs xərclərinin azaldılmasına kömək edəcək. Danimarka, Çin və Koreya Respublikasındakı ekosənaye parklarının təcrübəsi göstərir ki, müəssisələrin bir-birinin əlavə məhsullarından, istiliyindən, suyundan və materiallarından istifadə etdiyi sənaye simbiozu həm ətraf mühitə təsiri azaldır, həm də rəqabət qabiliyyətini artırır", – bank bildirir.
Qeyd edək ki, Orta Dəhliz regionun bir sıra ölkələrindən keçən, Asiya ilə Avropanı birləşdirən nəqliyyat və ticarət marşrutudur. Bu, ənənəvi Şimal və Cənub dəhlizlərinə alternativdir.
Marşrut Çindən başlayır və Qazaxıstan, Özbəkistan və Türkmənistan kimi Mərkəzi Asiya ölkələrindən keçərək, Xəzər dənizi, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyədən keçərək Avropaya çatır. Orta Dəhliz Asiyanın şərq bölgələrini, o cümlədən, Çini Avropa ilə birləşdirən, daha uzun dəniz yollarından yan keçməklə quru yolu təklif edir.
